Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2024/HC-A/259 · 12 އޮކްޓޫބަރު 2025 · ގޯއްޗާއި ބެހޭ މައްސަލަ

އާމިނަތު ޖީޒާ ވ. ފައުޒިއްޔާ ޢަލީ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3742-CVC-2023

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުރިން ބައިކުރެވިފައިވާ ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއްގެ ގޯޅިމަގަކީ އެއް ބެހެނިވެރިއެއްގެ ހަމައެކަނި މިލްކެއްކަމުގައި ކަނޑައަޅައި ގޯތި އަލުން ބައިކުރެވޭނެތޯ، ނިހާއީ ވެފައިވާ ކުރީގެ ޙުކުމަކުން ފައިޞަލާކުރެވިފައިވާ ނުކުތާއަކަށް އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް ހިނގާނެތޯ؛ އަދި ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުގެ ކުރިން ނިޔާވެފައިވާ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަކާ މެދު މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 84 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުވާނެތޯ، ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5(ށ)(3) އާ ޚިލާފުވިތޯ، އަދި އިސްތިއުނާފަކީ ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ގޯއްޗެއް ބައިކުރުމުގައި ހުރިހާ ބެހެނިވެރިންގެ ބައިން އުނިކޮށް ނެގޭ ގޯޅިމަގަށް ކޯޓުގެ ޙުކުމަކުން ލިބިދޭ ހައިސިއްޔަތު، އެ ބައިތައް ފަހުން އިތުރު ފަރާތްތަކަށް މިލްކުވިޔަސް ދެމިއޮންނާނެ އަދި ބިން ވާރުތަވާ ނުވަތަ މިލްކުވާ ގޮތެއްގެ މަތިން ނަޤުލުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 46، 47)
  2. ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މާނައަކީ، އިޚްތިޞާޞް ލިބިފައިވާ ކޯޓަކުން ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލަކުން ވަކި ފަރާތްތަކެއް ހިމެނޭ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ނިޔާއެއް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގެ ބޭރުން އެ ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި އެކަމާ ގުޅިގެން އަލުން ދަޢުވާ ނުކުރެވޭނެކަމެވެ. (ޕެރ. 50)
  3. އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް ޤާއިމުވާނީ (1) ހުށަހަޅާ ނުކުތާއަކީ ކުރިން ނިންމުމެއް ނިންމާފައިވާ ނުކުތާއަކަށްވެ، (2) އެ ނިންމުން ނިހާއީ ނިންމުމަކަށްވެ، (3) ދެ މައްސަލައިގައިވެސް ހިމެނެނީ އެއް ފަރާތްތަކެއް ކަމުގައިވާނަމައެވެ؛ އިސްތިއުނާފު ނުކުރެވި ނިހާއީވެފައިވާ ނިންމުމަކުން ފައިޞަލާކުރެވިފައިވާ ބައިކުރުމުގެ ނުކުތާ އަލުން ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 51-54)
  4. ބިމާ ގުޅޭ މައްސަލަތަކުގައި ބަދަލުވެފައިވާ ޙާލަތުގެ ސަބަބުން ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ އުޞޫލުން އިސްތިސްނާ ދެވިދާނެ ނަމަވެސް، އެ އިސްތިސްނާއަށް އެދޭ ފަރާތުން ބަދަލުވެފައިވާ ޙާލަތު ދައްކަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 55، 56)
  5. ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމެއް ޤާނޫނުގެ މާއްދާއަކާ ތަޢާރުޒުވާކަމަށް ހަމައެކަނި މާއްދާއަށް ޙަވާލާދިނުމުން ނުވަތަ ޙައްޤަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ބުނުމުން އިސްތިއުނާފުގެ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރުމުގެ ޒިންމާ އަދާނުވާނެއެވެ؛ ޤާނޫނީ ނައްސަކާ ޚިލާފުވާ ގޮތް (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ބިނާތަކާ އެއްގޮތަށް) ބަޔާންކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 60، 61، 64)
  6. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 84 ވަނަ މާއްދާގެ އިޖުރާއަތު ހިނގާނީ ކޯޓުގައި މައްސަލަ ހިނގަމުންދަނިކޮށް ޚަޞްމަކު ނިޔާވާ ޙާލަތުގައެވެ؛ ނިޔާވެފައިވާ މީހެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ ރައްދުކުރެވޭނެ އިޖުރާއަތެއް އެ ޤާނޫނުގައި ނެތުމުން، ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުގެ ކުރިން ނިޔާވެފައިވާ މީހަކު ޚަޞްމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގެން މައްސަލަ ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެ ކަމަށާއި، އެކަން ނޭނގި ހުށަހެޅިކަމުގެ އިސްތިސްނާއެއް ޤާނޫނުގައި ނެތެވެ. (ޕެރ. 65-69)
  7. ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމުގެ ޢަމަލުތައް މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 421(ށ) ގައިވާ ލިސްޓަކީ ނިހާއީ (exhaustive) ލިސްޓެއް ނޫން ނަމަވެސް، ނިޒާމު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާކަމަށް ކަނޑައަޅަންޖެހޭނީ އެކަން ސާފުކޮށް ފާޅުވާނަމައެވެ؛ މައްސަލައެއްގެ ޤާނޫނީ ނުކުތާތައް ބަލިކަށިވުމަކީ ނުވަތަ ކާމިޔާބުވުމުގެ ފުރުޞަތު ހަނިވުމަކީ ހަމައެކަނި އެކަމުގެ މައްޗަށް ނިޒާމު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ބަލާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 74، 79، 80)
  8. ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ބުނެ އިސްތިއުނާފު ބާޠިލުކުރަން އެދޭނަމަ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 287(ހ)(2) ގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފު އެންގިތާ 20 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެކަމަށް އެދެންވާނެއެވެ؛ ނިޒާމު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރާކަމަށް އަނެއް ޚަޞްމު އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ދައްކައިފިނަމަ، ހުށަހެޅުން ޤާނޫނުން ތަންދޭކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭނީ ހުށަހެޅި ފަރާތުންނެވެ (421(ނ)). (ޕެރ. 75، 77، 78)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.