އަޙްމަދު ފިރާޤު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، މަކާރާއި ޙީލަތް ހެދުން، ޗެކު ބައުންސް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (1) (2)، (ށ)، (ރ)، (ބ)

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 528/Cr-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދޯނި ކުއްޔަށް ހިފުމުގެ މުޢާމަލާތެއްގައި ކުލި ދެއްކުމަށް ދޫކުރި ޗެކު ބައުންސްވުމަކީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 212 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މަކަރާއި ޙީލަތް ހެދުމުގެ ކުށުގެ އުންސުރުތައް ފުރިހަމަވާ ޙާލަތެއްތޯ، އަދި 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ ޤާނޫނީ އިފްތިރާޟަކީ ކުށުގެ އުންސުރުތައް ކަނޑައަޅާ މާއްދާއެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ދެ ދޯނި ކުއްޔަށް ހިފުމަށްފަހު ކުލި ދެއްކުމުގެ ގޮތުން 17 އޮގަސްޓް 2017 ގައި US$ 7,770 ގެ ޗެކެއް ދޫކުރިއެވެ. އެކައުންޓުގައި ފައިސާ ނެތުމުން ޗެކު ބައުންސްވެ، އެންގުމަށްފަހު 7 ދުވަހުގެ ތެރޭ ފައިސާ ނުދެއްކުމުން މަކަރާއި ޙީލަތް ހެދުމުގެ ދަޢުވާ ކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ އިފްތިރާޟަށް ބަލައި ދަޢުވާ ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، 1 އަހަރާއި 7 މަހާއި 6 ދުވަހުގެ ޖަލު ޙުކުމެއް ކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނީ ޗެކަކީ ކުލީގެ ވަޢުދެއް ފުއްދުމަށް ދިން ގެރެންޓީއެއް ކަމަށާއި، 212 (ހ) ގެ (1) އަދި (2) ގެ އުންސުރުތައް ފުރިހަމަ ނުވާކަމަށާއި، (ބ) އަކީ ކުށުގެ އުންސުރު ކަނޑައަޅާ މާއްދާއެއް ނޫންކަމަށާއި، އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގައި އިޢުތިރާފުވި ނަމަވެސް އަވަސްނިޔާއިން ނުބެލުމާއި އަދަބަށް ލުއި ނުދިނުން ގޯސްކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ މި ބަހުސްތައް ދަށުކޯޓުގައި ނުދައްކާތީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަލައިނުގަނެވޭނެ ކަމަށާއި، ޗެކަކީ ގެރެންޓީއެއް ނޫން، ކުލި ދެއްކުމަށް ދިން ޗެކެއް ކަމަށާއި، ލަސްވީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް ޙާޟިރުނުވުމުން ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހައިކޯޓުން ކަނޑައެޅީ މުޢާމަލާތަކީ ދޯނި ކުއްޔަށް ހިފުމުގެ މަދަނީ މުޢާމަލާތެއް ކަމާއި، ދެމިއޮތް ވިޔަފާރީގެ ގުޅުމެއްގެ ތެރެއިން ދިން ޗެކަކީ ކުލި ދެއްކުމުގެ ގެރެންޓީއެއް ކަމަށް ބެލެވޭތީ 212 (ރ) ގެ ޙާލަތަށް ވެއްޓޭކަމާއި، ފައިސާ ނުދެއްކުމުގެ ނިޔަތެއް ނެތްކަމާއި، ދަޢުވާ ކޮށްފައިވަނީ ޕީޖީގެ އަމިއްލަ ޗެކު ބައުންސް އުޞޫލާވެސް ޚިލާފަށް ކަމެވެ. ފަނޑިޔާރު ނިޔާޒް ތާއީދުކުރެއްވީ 212 ގެ ކުށަކީ ޙީލަތުން މުދާ ނިގުޅައިގަތުން ކަމަށާއި، މި ޙާދިޘާގައި ކުއްޔަށް ހިފި މުދާ ނިގުޅައިގަނެފައި ނުވާތީ ދަޢުވާ އަސްލުން ބާޠިލު ކަމަށް ބުނެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 212 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މަކަރާއި ޙީލަތް ހެދުމުގެ ކުށް ކޮށްފިކަމަށް ބެލެވޭނީ، އެ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) (އެނގިހުރެ އަނެކާގެ މުދާ އޭނާގެ ކިބައިން ނިގުޅައިގަތުން) އަދި (2) (މަކަރާއި ޙީލަތުން އެކަން ކުރުން) ގައިވާ އުންސުރުތައް ދެކަމަށްވެސް ފުރިހަމަވެގެންނެވެ. (ޕެރ. 19)
2. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އަކީ، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުކުރެވޭހާ ހިނދަކު މަކަރާއި ޙީލަތް އޮތްކަމަށް ފަނޑިޔާރު ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭ ޙާލަތްތައް ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނީ އިފްތިރާޟެއް ކަމަށްވާތީ، އެއީ ކުށުގެ އުންސުރުތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 24)
3. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން، ކުރިން ވަޢުދުވެފައިވާ ކަމެއް އެ ވަޢުދާ އެއްގޮތަށް ފުރިހަމަނުކުރުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި މަކަރާއި ޙީލަތުގެ ޢަމަލެއް ކަމުގައި ބަލައިގެން ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 28)
4. ދެފަރާތުގެ މެދުގައި ދެމިއޮތް ވިޔަފާރީގެ ގުޅުމެއްގެ ތެރެއިން އަނގަބަހުން ކުރެވުނު ގިނަ މުޢާމަލާތްތަކެއް އޮތްއިރު، ކުލީގެ ގޮތުގައި ކުރިންވެސް ދައްކަންޖެހިފައިވާ ފައިސާ ދައްކާނެކަމުގެ ގެރެންޓީއެއްގެ ގޮތުން ދޫކުރި ޗެކަށް ފައިސާ ނުލިބުނު އެއް މުޢާމަލާތް އެކަހެރިކޮށް، އެއީ "މަކަރާއި ޙީލަތުން" އެނގިހުރެ އަނެކާގެ މުދާ ނިގުޅައިގަތުމެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ އެއީ 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައިވާ މަކަރާއި ޙީލަތްކަމަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭ ޙާލަތެކެވެ. (ޕެރ. 29-31)
5. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ "ޗެކު ބައުންސް މައްސަލަތަކާ ގުޅޭ" އުޞޫލުގެ 8 ވަނަ ނަންބަރުގައި އަގު އަދާކުރުމުގެ ގެރެންޓީއެއްގެ ގޮތުން ދޫކުރާ ޗެކު ބައުންސްވާ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާ ނުކުރުމަށް އޮތުމުން، އެ އުޞޫލު ޝާއިޢުކުރުމަށްފަހު އެފަދަ ޗެކެއްގެ ސަބަބުން ކުރި ދަޢުވާއަކީ އެ އުޞޫލާވެސް ޚިލާފަށް ކުރެވިފައިވާ، ކުރެވޭނެ ދަޢުވާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 32)
6. ކުށުގެ އުންސުރުތައް ފުރިހަމަނުވާތީ ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާ ޙާލަތުގައި، ޝަރީޢަތުގެ އިޖުރާއަތާއި އަދަބު ކަނޑައެޅުމާ ގުޅޭ ބާކީ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 35)
7. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ތާއީދީ ރައުޔު) 212 ވަނަ މާއްދާއިން އުފައްދާ ކުށަކީ މަކަރާއި ޙީލަތް ނުވަތަ ޓެކުން މެދުވެރިކޮށް "އަނެކާގެ މުދާ އޭނާގެ ކިބައިން ނިގުޅައިގަތުން" (theft by deception) ގެ ކުށެވެ؛ މަކަރާއި ޙީލަތަކީ މިނިވަން ކުށެއް ނޫން، އެއީ ކުށުގެ ވަސީލަތެވެ. ކުށުގެ ޢަމަލުގެ ރުކުނަކީ އަނެކާގެ މުދާ ނިގުޅައިގަތުމާއި، ނިޔަތުގެ ރުކުނަކީ އެކަން އެނގުމާއި އޮޅުވާލުމުގެ ނިޔަތެވެ. (ޕެރ. 40-41، 46)
8. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ތާއީދީ ރައުޔު) ކުއްޔަށް ހިފި އުޅަނދުތަކަށް ކުލި ދެއްކުމަށް ދޫކުރި ޗެކަށް ފައިސާ ނުލިބުމުން ކުއްޔަށް ހިފި މުދާ ވެރިފަރާތުން ނިގުޅައިގަތްކަން ނާންނާތީ، 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އެފަދަ ދަޢުވާއެއް ޤާނޫނީ ގޮތުން ނެގެހެއްޓޭނެ ދަޢުވާއެއް ނޫނެވެ؛ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭ މަކަރާއި ޙީލަތަކީ 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ (3) ގައިވާ ފަދަ ކުއްޔަށް ހިފި މުދާ ރައްދުނުކުރުން ނުވަތަ ދޮގު މަޢުލޫމާތު ދިނުމެވެ؛ އެކައުންޓުގައި ފައިސާ ނެތި ޗެކު ދޫކުރުމަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/95 ގެ 39 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކުށެކެވެ. (ޕެރ. 43-50)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (1)(2)(3)، (ށ) (2) (v)، (ރ)، (ބ) (1) (i) އަދި (ބ) (3)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 210 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/95 (ފައިސާއަށް ބަދަލުކުރެވޭ ގޮތުގައި ގެންގުޅޭ ލިޔުމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 39 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ "ޗެކު ބައުންސް މައްސަލަތަކާ ގުޅޭ" އުޞޫލު (ނަންބަރު PGB/171/2020/605-196، 03 މާރިޗު 2020) ގެ 8 ވަނަ ނަންބަރު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 108 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި 162 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާ (ދައުލަތުގެ ބަހުސްގައި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/89 ޤަޟިއްޔާ (ވާދީ ޓްރޭޑަރސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް އާއި މުޙައްމަދު އަޙްމަދު ދީދީ ވ. ހަބީބް ބޭންކް ލިމިޓެޑް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/66 ޤަޟިއްޔާ (މޯލްޑިވްސް މެރިން ކޮންޓްރެކްޓިންގ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް އާއި އިތުރު ފަސް ފަރާތެއް ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ)