ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ލޫޠު އަހްމަދު ޢާޞިފް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު؛ 7 ދުވަހުގެ ތެރޭ ހުށަހަޅައިފިނަމަ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް އެންގި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B4/(423-22(2024/1

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު، ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ބަޔާންނުކޮށް އަދި ހުޅުވާލެވިފައިވާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހެއް ނުބާއްވާ ބަންދުން ދޫކޮށްލުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ޖަމާޢަތް ހަދައިގެން ތޫނު ހަތިޔާރު ބޭނުންކޮށް ހިންގި މާރާމާރީއެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކޮށް، 17/2010 ގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަޢުވާ އުފުލި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް، 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މައްސަލަ ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް 12 މޭ 2022 ގައި އަމުރުކުރެވުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ބަންދު މުރާޖަޢާކުރަން ދައުވާލިބޭ ފަރާތުން އެދުމުން، ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ހުޅުވާލެވިފައިވާ މަޖިލީހެއް ނުބާއްވާ، ހެކިބަސް ނެގުމުގެ މަރުޙަލާގައި ހުރުމާއި، ގިނަ ދުވަސް ބަންދުގައި ހުރުމާއި، ލަޓިބުރިއެއް ކަމަށް ދަޢުވާގައި ވުމާއި، ހެކިން ސިއްރުކުރެވިފައިވުމާއި، ޝަރުޠުތަކުން ސުލޫކު ބައްޓަންކުރެވޭނެ ކަމަށް ބުނެ ބަންދުން ދޫކޮށްލިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތު ދެމިއޮއްވާ ޙާލަތު ބަދަލުނުވެ ދޫކޮށްލީ ކަމަށާއި، ހުޅުވާލެވިފައިވާ މަޖިލީހެއް ނުބާއްވާ ނިންމީ ގަވާއިދުގެ 11 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ކަމަށެވެ. ދައުވާލިބޭ ފަރާތުން ބުނީ ދެ އަހަރު ބަންދުގައި ހުރުމުން ކިޔެވުމުގެ ފުރުޞަތު ގެއްލިފައިވާ ކަމަށާއި ހެކިން ސިއްރުކުރެވިފައިވާތީ ނުފޫޒު ނުފޯރުވޭނެ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ތުހުމަތު ނެތިދިޔަކަމެއް ނުވަތަ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތު ނަފީވިކަމެއް އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނެތުމާއި، ދޫކުރި ސަބަބުތަކަކީ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދުން ވީއްލޭނެ ހަމަތަކެއް ނޫން ކަމާއި، ހުޅުވާލެވިފައިވާ މަޖިލީހެއް ނުބާއްވާ ނިންމުން ގަވާއިދުގެ 11 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވުމުން އަމުރު ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 5 އިން 9 އަށް މާއްދާތަކުގައިވާ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހަކު ބަންދުކުރަން އެދުމުން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައިވާނަމަ، ތަޙުޤީޤާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާ ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރުން ފަނޑިޔާރަށް ލާޒިމުވެއެވެ؛ އެނޫން އިޚްތިޔާރެއް ފަނޑިޔާރަށް ނުލިބެއެވެ (2019/SC-A/79). (ޕެރ. 17-18)
2. އެ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް ކުށުގެ ތުހުމަތު ކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް (probable cause) އޮތްކަން ބަޔާންކޮށްދެވުން ފުދެއެވެ. (ޕެރ. 19)
3. 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައިވޭތޯ ބަލަންވާނީ، ޖިނާއީ ކުށް ސާބިތުކުރުމުގެ މިންގަނޑުން ނޫން، އެ ޙާލަތު ވުޖޫދުގައި އޮތުން ނެތުމަށްވުރެ ގާތްތޯ ބަލާ ލުއި މިންގަނޑުންނެވެ. (ޕެރ. 20)
4. އެ ޤާނޫނުގެ 23 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން، އެ ޤާނޫނުގައި ބަންދާ ގުޅޭ ޚާއްޞަ އިޖުރާއަތު ކަނޑައަޅާފައިވާ މިންވަރަށް ޢާއްމު ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުތަކާއި އެ އިޖުރާއަތުތަކާ ގުޅޭ ނިންމުންތައް ނުހިނގާނެއެވެ. (ޕެރ. 22)
5. 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު ބަންދުން ވީއްލޭނީ، ކުރެވުނު ތުހުމަތު (probable cause) ނެތިގޮސްފިނަމަ، ނުވަތަ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތު ކަނޑައެޅުމަށް ރިޢާޔަތްކުރި މަޢުލޫމާތަށް އައި ބަދަލަކުން ނުވަތަ އަސަރަކުން އެ ޙާލަތު ނަފީވެއްޖެނަމައެވެ؛ ދޫކުރާނަމަ އޭގެތެރެއިން ކޮން ގޮތެއް މެދުވެރިވީކަން ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެ ކަމަށާއި، އެނޫން ޙާލަތެއްގައި ދޫކޮށްލުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ނެތެވެ. (ޕެރ. 23-26)
6. 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދުގައި ހުންނަން ޖެހޭ މީހަކު ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ބަންދުގައި ހޭދަކުރަން ޖެހުމަކީ ބަންދުން ވީއްލޭނެ ހުއްޖަތެއް ނޫނެވެ (2023/HC-B12/48,49,50). (ޕެރ. 35)
7. ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްފިނަމަ މުދަލަށް ގެއްލުމެއް ނުވަތަ ފުރާނައަށް ނުވަތަ ހަށިގަނޑަށް ނުރައްކާތެރި ހާނިއްކައެއް ވެދާނެ ކޮންމެ އެއްޗަކީ (ލަޓިބުރިއެއް ކަމުގައި ވިޔަސް) ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ކަމަށްވާތީ، ބޭނުންކުރި އެއްޗަކީ ލަޓިބުރިއެއް ކަމަށްވުމުން ކަމުގެ ސީރިއަސްކަން ފިލައެއް ނުދެއެވެ. (ޕެރ. 36)
8. 16 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުވާ ޙާލަތުގައި ބަންދަށް އަމުރުކުރުން ލާޒިމުވާތީ، ޝަރުޠުކުރުމުގެ ތެރެއިން އެ ޙާލަތު ފަރުދާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރެއް ފަނޑިޔާރަށް ނެތެވެ؛ ބަންދުކުރިއިރު ބިނާކުރި ޙާލަތަކަށް ނުވާ ސަބަބެއް (ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ކުޑަވުން ފަދަ) ނެތިދިޔުމަކީ ދޫކޮށްލުމުގެ ހަމައެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 37-38)
9. ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ޙާލަތްތައް ފިޔަވައި، ހައްޔަރު ނުވަތަ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅާ މަޖިލިސް ބާއްވަންވާނީ ޢާންމުކޮށް ހުޅުވާލެވިފައިވާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހެއްގައެވެ؛ ބަންދު މުރާޖަޢާ ކުރުމުގެ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅިގެން ހުޅުވާލެވިފައިވާ މަޖިލީހެއް ނުބާއްވާ ދޫކުރާ އަމުރު ނެރުމަކީ އެ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 41-44)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 އިން 9 އަށް މާއްދާ، 8 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)، 12 ވަނަ މާއްދާ، 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)، 23 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، 49 ވަނަ މާއްދާ، 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 11 ވަނަ މާއްދާ
• 2019/SC-A/79 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ކުޑަކުއްޖެއް)
• 2023/HC-B12/48,49,50 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ޢަބްދުﷲ، މުލާއިމް މުޙައްމަދު އަދި އަޙްމަދު އަވްޝަމް)
• 2023/SC-A/44