ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރު ނުނެރުމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު

ދަށު ކޯޓު: އދ. މަންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 6/N11C/2022

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އިތުރު ހެއްކެއް ނެތި ހަމައެކަނި ފުލުހުންގެ އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓެއްގެ މައްޗަށް ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރެއް ނެރެވޭތޯ، އަދި ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރު ނެރުމުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މަފްޠޫޙް ސަޢީދު ވ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ޤަޟިއްޔާއަށް ޙަވާލާދިނުމަކީ މަތީ ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ތަބާވުމުގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކޮށް ވިޔަފާރިކުރާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރަކަށް ފުލުހުން އެދުނުއިރު، ހެކި ޤަރީނާގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާފައިވަނީ ހަމައެކަނި އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓެކެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: މަންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން، މަފްޠޫޙް ސަޢީދު ޤަޟިއްޔާއަށް ބަލައި، އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓަށް ބާރުދޭ އިތުރު ހެއްކެއް ނެތި އަމުރު ނެރެދެވޭނެ ޖާގައެއް ނެތްކަމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރަށް ބޭނުންވަނީ probable cause ކަމަށާއި، މަފްޠޫޙް ސަޢީދު ޤަޟިއްޔާއަކީ 60 ވަނަ މާއްދާގެ ބަންދާ ބެހޭ ޤަޟިއްޔާއަކަށްވާތީ ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެ ކަމަށާއި، 2019/HC-A/186 ގައިވާ ގޮތަށް އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓެއްގެ މައްޗަށް އަމުރު ނެރެވިދާނެ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހައްޔަރުގެ probable cause އާއި މަފްޠޫޙް ސަޢީދު ޤަޟިއްޔާގެ މިންގަނޑު އެއްކަމުން ދަށުކޯޓުން އެ ޤަޟިއްޔާއަށް ޙަވާލާދިނުން ރަނގަޅު؛ ރިޕޯޓުގައި ހުރީ ކަށަވަރުކުރެވޭނެ އެއްވެސް ވާޤިޢާއެއް ނެތް ބުނިބުނި ވާހަކަތަކެއް ކަމުން ހައްޔަރުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައި ނުވެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބަހެއް ނެތި ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރަކަށް އެދުމުން ނިންމާ ނިންމުމެއްގެ އިސްތިއުނާފު ބަލަނީ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތެއް ނެތް އެކްސް ޕާޓޭ (ex parte) މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. (ޕެރ. 2)
2. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 46 އާއި 47 ވަނަ މާއްދާ އަދި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 40 އާއި 41 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، މީހަކު ހައްޔަރުކުރުމުގެ ކޯޓު އަމުރެއް ނެރުމަށް ޙާޞިލްވާންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ އެ މީހަކު ކުށެއް ކުރިކަމަށް ބެލެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް (probable cause) ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައި އޮތުމެވެ. މިއީ ހުއްޓުވައި ސުވާލުކުރުމަށް ބޭނުންވާ reasonable suspicion ގެ މިންގަނޑަށްވުރެ މަތީ މިންގަނޑެކެވެ. (ޕެރ. 11-13، 18، 26)
3. މަފްޠޫޙް ސަޢީދު ވ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ޤަޟިއްޔާގައި ބަންދާމެދު ގޮތް ކަނޑައެޅުމަށް "ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރުން" މާނަކޮށްފައިވަނީ ހައްޔަރުކުރުމުގެ probable cause ގެ މިންގަނޑާ އެއް މިންގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި (Brinegar v United States އަށް ބަލައި) ކަމުން، ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރަކާ ގުޅިގެން އެ ޤަޟިއްޔާއަށް ޙަވާލާދިނުމަކީ މަތީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުމަށް ތަބާވުމުގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 17-20)
4. މަސްދަރު ހާމަނުކޮށް ބުނެވޭ ބުނިބުނި ވާހަކަތަކެއް ހިމެނޭ އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓަކީ ޢާންމު އުޞޫލުން ވާޤިޢާއެއް ޤާއިމުކުރުމަށް އޭގެ ޒާތުގައި ފުދޭ (stand alone) ހެއްކެއް ނޫނެވެ. އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓަކަށް ދޭ ބުރަދަން ކަނޑައެޅޭނީ އެ ރިޕޯޓު އެކުލަވާލި ގޮތާއި، ހިމެނޭ މަޢުލޫމާތާއި އެ މަޢުލޫމާތަށް އިތުބާރުކުރެވޭ މިންވަރަށް ބަލައިގެންނެވެ. ރިޕޯޓަށް ބުރަދަން ދިނުމަށް އެދޭ ފަރާތުން އޭގެ ތެދުކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް އެޅޭ ފިޔަވަޅުތަކާއި SOP ތައް ހާމަކުރެވެން ހުރި މިންވަރަކުން ކޯޓަށް ބުނެދޭން ޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 22-25)
5. އިންޓެލިޖެންސް މަޢުލޫމާތަށް ބިނާކޮށް ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރަކަށް އެދޭނަމަ، އެ މަޢުލޫމާތަކީ އިތުބާރުކުރެވޭ ގޮތަކަށް ލިބުނު މަޢުލޫމާތެއްކަން އެނގޭ ވާޤިޢާއެއް، ނުވަތަ އޭގެ ތެދުކަން ހާމަވާ ކޮންމެވެސް ވާޤިޢާއެއް (މިސާލަކަށް ބަލައިފާސްކުރުމުން ފެނުނު ޤަރީނާއެއް ނުވަތަ ފުލުހުން ބަލައި ކަށަވަރުކޮށްގެން ދޭ އެފިޑެވިޓެއް) ހުށަހަޅަން ޖެހޭނެއެވެ. ހުށަހަޅާ ހެކިތަކުން ފަނޑިޔާރަށް ސާފުވާންޖެހެނީ ހައްޔަރުކުރަން އެދޭ މީހާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށާ ގުޅުވައިދޭ ހެކި ހުރިކަމެވެ. (ޕެރ. 27-28)
6. ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/186 ޤަޟިއްޔާގައިވެސް "އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓު" ގެ ނަމުގައި ހުށަހަޅާ ކޮންމެ ލިޔުމަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްކަމަށް ކަނޑައަޅާފައެއް ނުވެއެވެ. ރިޕޯޓުގައިވާ ސަބަބުތަކަކީ ދޮގަކަށްވުރެ ބޮޑަށް ތެދެއްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވެން ޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 29-30)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 46 ވަނަ މާއްދާ، 47 ވަނަ މާއްދާ، 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ނ)، 41 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 164 ވަނަ މާއްދާ އަދި 149 ވަނަ މާއްދާ (ކުރީގެ 147 ވަނަ މާއްދާ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 26 ވަނަ މާއްދާ އަދި 27 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (7)، އަދި އެ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 16 ވަނަ މާއްދާ (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2013 ގެ 68 ވަނަ މާއްދާ (މީހުން ޓްރެފިކްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/2014 (މަނީ ލޯންޑްރިންގ އަދި ޓެރަރިޒަމަށް ފައިނޭންސްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2019/R-1052 (ޖިނާއީ މައްސަލަތައް ތަޙުޤީޤުކުރުމުގައި ފުލުހުން ޢަމަލުކުރާނެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 45 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2021] SC 67 (2021/SC-A/50، މަފްޠޫޙް ސަޢީދު ވ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2021] SC 19 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ ޢަބްދުﷲ ޖިހާދު)
• ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/186
• ހައިކޯޓުގެ 2021/HC-A/353,420,421,422,423,424,425
• Brinegar v. United States, 338 U.S. 160 (1949)
• Aguilar v. Texas, 378 U.S. 108 (1964)
• People v. Norals, 2019 Ill. App. 173010 (Ill. App. Ct. 2019)
• United States v. Riemer, 392 F. Supp. 1291 (S.D. Ohio 1975)
• UNODC, Criminal Intelligence, Manual for Analysts