ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަފްޡާމް ޢަބްދުއްސައްތާރު

HYPERLINK \l "_Toc101759279" ތަޢާރުފު

HYPERLINK \l "_Toc101759280" މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތް

HYPERLINK \l "_Toc101759281" ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ

HYPERLINK \l "_Toc101759282" ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާ

HYPERLINK \l "_Toc101759283" މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާ

HYPERLINK \l "_Toc101759284" ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާ

HYPERLINK \l "_Toc101759285" ފޯރުކޮށްދޭ ހައްލު

HYPERLINK \l "_Toc101759286" ނިންމަން ފެންނަ ގޮތް

HYPERLINK \l "_Toc101759287" ފަނޑިޔާރު ޢާއިޝާ ޝުޖޫން މުޙައްމަދުގެ ރައުޔު

HYPERLINK \l "_Toc101759288" ފަނޑިޔާރު ޑރ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމްގެ ރައުޔު

HYPERLINK \l "_Toc101759289" ޙުކުމް

ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ އަޙްމަދު މޫސާ މުޙައްމަދުޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަފްޡާމް ޢަބްދުއްސައްތާރު[2022] SC 25

ފަނޑިޔާރު މަޙާޒު ޢަލީ ޒާހިރުގެ ރައުޔު ގެ (ފަނޑިޔާރު ޑރ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް ތާއީދު ކުރައްވާފައި)

ތަޢާރުފުމިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/33 ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށްޓަކައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް (މީގެ ފަހުން "ދައުލަތް" މިހެން އިޝާރާތް ކޮށްފައިވާ) ގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން މިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/SC-A/40 ޤަޟިއްޔާއިން ބެލި އިސްތިއުނާފީ މައްސަލައެވެ. މި ޤަޟިއްޔާގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވަނީ އަފްޡާމް ޢަބްދުއްސައްތާރު، ގދ. މަޑަވެލި، ގާރޑްނިންގ ގެ މައްޗަށެވެ.

މި އިސްތިއުނާފުގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައިގަނޑު ނުކުތާއަކީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބުނާ ދަށު ކޯޓަކުން ނެރެފައިވާ އަމުރެއް ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅުމުގެ މަރުޙަލާގައި ކޯޓަކުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއް ދައުލަތުގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފުކުރާ ނަމަ، އެ އަމުރެއް ނެރޭ ނުވަތަ އެ ނިންމުމެއް ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ކުރަންވާނޭ ކަމަށް ބަޔާން ކޮށްފައި ވާތީވެ، މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރުގެ މުއްދަތު ގުނުމުގެ މައްޗަށެވެ.

މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތްއަފްޡާމް ޢަބްދުއްސައްތާރު އާއި ޕާކިސްތާނުގެ ރައްޔިތެއްކަމަށްވާ ބުސްރާ އަނީސް އިތުރު ބަޔާކާ ގުޅިގެން ދިވެހިރާއްޖެއަށް މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެކޮށް ވިޔަފާރިކުރާ ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވިގެން އަފްޡާމް ޢަބްދުއްސައްތާރު ބަންދު ކުރުމަށް 30 ޖަނަވަރީ 2022 ގައި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުން ފަރާތުން ހުށަހެޅުމުން 31 ޖަނަވަރީ 2022 އިން ފެށިގެން 15 ފެބުރުވަރީ ފެބްރުއަރީ 2022 ގެ ނިޔަލަށް 15 ދުވަހުގެ މުއްދަތަކަށް އޭނާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އަމުރުކުރިއެވެ. އޭގެ ފަހުން ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅައިގެން، 15 ފެބުްރުވައަރީ 2022 އިން 02 މާޗް 2022 ގެ ނިޔަލަށް އަދި 02 މާޗް 2022 އިން 17 މާޗް 2022 ގެ ނިޔަލަށް އަދި 17 މާރިޗް އިން 22 މާޗް ގެ ނިޔަލަށް އަފްޡާމް ޢަބްދުއްސައްތާރު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އަމުރުކޮށްފައިވެއެވެ.

ނަމަވެސް 21 މާޗް 2022 ގައި އަފްޡާމް ޢަބްދުއްސައްތާރު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ދިވެހިފުލުހުންގެ ޚިދުމަދުގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅުމުން އޭނާ އިތުރަށް ބަންދުގައި ބަހައްޓަން ޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ބުނެ ޝަރުޠުތަކާއެކު ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އޭނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލާފައިވެއެވެ.

ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އަމުރު ނެރެފައިވަނީ 21 މާޗް 2022 ދުވަހުގެ 16:20 ގައެވެ. ދައުލަތުން، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ މިއަމުރު އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވަނީ އީމެއިލް މެދުވެރިކޮށް 24 މާޗް 2022 ދުވަހުގެ ހެނދުނު 10:10 އެވެ.

ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 145-J/MA/2022/449 (21 މާޗް 202221) ކޯޓު އަމުރަކީ ބާޠިލު އަމުރެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދިނުމަށާއި، 15 ދުވަހުގެ މުއްދަތަކަށް އަފްޡާމް ޢަބްދުއްސައްތާރު ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލެއްގައި ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކޮށްދިނުންއެދި ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފް ކުރުމުން މިމައްސަލަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ބެލީ އެކޯޓުގެ ނަންބަރު2022/HC-B12/33 ޤަޟިއްޔާއިންނެވެ.

ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 145-J/MA/2022/449 (21 މާޗް 20221) ކޯޓު އަމުރު އިސްތިއުނާފުކުރުން އެދި ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވަނީ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވީ ފަހުން ކަމަށް ބުނެ އަފްޡާމް ޢަބްދުއްސައްތާރުގެ ފަރާތުން އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟެއް ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅިއެވެ.

މި އިޖުރާޢީ އިޢުތިރާޟާ ގުޅިގެން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އަށާއި، ޝަރީޢަތްކުރުމާ ބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސްރަލް ވ. އަޙްމަދު މޫސާ މުޙައްމަދުސާ ގަޟިއްޔާގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ކަނަޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލު ތަޠުބީޤުކޮށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި މި މައްސަލަ ބެއްލެވި ފަނޑިޔާރުންގެ އަޣްލަބިއްޔަތުން ނިންމީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު2022/HC-B12/33 ޤަޟިއްޔާގެ ގޮތުގައި އެކޯޓުގައި ރަޖިސްޓަރީވެފައިވާ މައްސަލައަކީ ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞޫލުން އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ފަހުން ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައެއްކަން އެންގެން އޮންނާތީ، އަފްޡާމް ޢަބްދުއްސައްތާރުގެ ފަރާތުން ފާހަގަ ކޮށްފައިވާ ފަދައިން އިޖުރާއީ ގޮތުން ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ މައްސަލައެއް ކަމުގައި ނުފެންނަކަމަށެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް، މިމައްސަލައިގެ އަޤައްލިއްޔަ ރައުޔުގައި ބުނެފައިވަނީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި، އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު ފެށޭނީ އަމުރު ނެރޭ ނުވަތަ ނިންމުމެއް ނިންމާ ވަގުތު ނުވަތަ ގަޑިން ފެށިގެން ކަމަށް ބުނުމުގެ ބަދަލުގައި، އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު ފެށޭނީ އަމުރު ނެރޭ ނުވަތަ ނިންމުމެއް ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ކަމަށް ލިޔެފައިވާތީ، އަދި ޝަރީއަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) އަށް ބެލުމުންވެސް މުއްދަތު ގުނަންވާނީ އަމުރު ނެރޭ ވަގުތުން ފެށިގެން ނުވަތަ ގަޑިއަށް ބަލައިގެން ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާތީ މިފަދަ މާނަކުރުމެއް ދެވިދާނެކަމަށް ނުދެކޭކަމަށެވެ.

މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/33ޤަޟިއްޔާ ނިންމާފައިވަނީ ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފަށް ކަމުގައި ބުނެ ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން އެ މައްސަލަ ބަލައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ނިޔާއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާމި މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށްޓަކައި ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި ބުނެފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/33ޤަޟިއްޔާގައި ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާއި، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި، އެޤާނޫނުގެ 17 ވަނަ މާއްދާއާއި، އެޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއް ކަމަށެވެ.

ބަޔާންވެދިޔަ ނުކުތާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދައުލަތުން އެދިފައިވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/33 ޤަޟިއްޔާގައި ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާއި، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި، އެޤާނޫނުގެ 17 ވަނަ މާއްދާއާއި 35 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ބާޠިލު ނިންމުމެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ނިންމައިދީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލަ މަޢުޟޫޢީ ގޮތުން ބަލައި ނިންމައި ދިނުމަށް ދިވެހރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް އަމުރު ކޮށްދިނުމަށެވެ.

މިއިސްތިއުނާފުގެ ޖަވާބުގައި އަފްޡާމް ޢަބްދުއްސައްތާރު ބުނެފައިވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ފަދަ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތް ކަމުގައެވެ. އެހެނީ މި މައްސަލައިގައި ވަގުތު ގުނަންޖެހޭނީ ގަޑިއިރުންކަން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އިން ސާފުވާކަމަށާއި، މި މައްސަލަ ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވަނީ، އެ މާއްދާގައި ބުނާ 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ފާއިތުވި ފަހުން ކަމުގައެވެ.

މި އިސްތިއުނާފުގައި ދައުރުވާ ޤާނޫނީ ނުކުތާއަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ގުނާނެ ގޮތުގެ މައްޗަށް ކަމުގައިވާއިރު، މި ޤާނޫނީ ނުކުތާގައި ތަފުސީލުކޮށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މުސާ މުޙައްމަދު މައްސަލައިގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާތީ ތިރީގައި މި ނަކަލު ކޮށްލަނީ އެ މައްސަލައިގައި އަހުރެން ފާހަގަ ކުރި ކަންކަމެވެ.

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާއަކީ، ޖިނާއީ މައްސަލަތައް އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ މުއްދަތުތަކާއި އިންތައް ބަޔާންކުރާ ކުރާ މާއްދާއެވެ. މި މާއްދާގެ ނައްސު ތިރީގައި ނަކަލު ކުރެވިފައި އެވަނީއެވެ.

އިސްތިއުނާފުކުރުން 198- (ހ) މި ޤާނޫނުގައި ނުވަތަ ޖިނާއީ ކުށް ކަނޑައެޅުމުގެ ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާހާހިނދަކު، ކޯޓަކުން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމެއް، ނުވަތަ ނެރެފައިވާ އަމުރެއް ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅުމުގެ މަރުޙަލާގައި ކޯޓަކުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއް، ޤާނޫނުއަސާސީއާ ނުވަތަ ޝަރުޢީ އުސޫލަކާ ނުވަތަ ޤާނޫނަކާ ޚިލާފުކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވިގެން، އެކަން ފާހަގަކޮށް، ކަމާބެހޭ ފަރާތަކުން އެ ޙުކުމެއް ނުވަތަ އަމުރެއް ނުވަތަ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފު ކުރެވިދާނެއެވެ.

(ށ) މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓަކުން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމެއް، އެ ޙުކުމް ކުރާ ތާރީޚުހުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 60 (ފަސްދޮޅަސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ކުރެވިދާނެއެވެ.

(ނ) މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓަކުން ނެރެފައިވާ އަމުރެއް ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅުމުގެ މަރުޙަލާގައި ކޯޓަކުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއް، އެ އަމުރެއް ނެރޭ، ނުވަތަ އެ ނިންމުމެއް ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 10 (ދިހައެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ކުރެވިދާނެއެވެ.

(ރ) މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި އެހެން ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓަކުން ނެރެފައިވާ އަމުރެއް ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅުމުގެ މަރުހަލާގައި ކޯޓަކުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއް، ދައުލަތުގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފުކުރާނަމަ، އެ އަމުރެއް ނެރޭ، ނުވަތަ އެ ނިންމުމެއް ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ކުރަންވާނެއެވެ.

(ބ) މި މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ރ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކޯޓަކުން ނެރޭ އަމުރެއް ނުވަތަ ނިންމާ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފު ކުރުމުން، އިސްތިއުނާފު ކުރާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ އަމުރާމެދު ނުވަތަ އެ ނިންމުމާމެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.

މި މައްސަލައިގައި މުއްދަތު ގުނާނެ ގޮތާމެދު ސުވާލު އުފެދިފައިވާ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައިވާ ޢިބާރާތަށް ބަލާއިރު އެ ޢިބާރާތުގައި އޮތީ، "ދައުލަތުގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފުކުރާ ނަމަ، އެ އަމުރެއް ނެރޭ، ނުވަތަ އެ ނިންމުމެއް ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ކުރަންވާނެއެވެ." މި ފަދައިންނެވެ. މި މާއްދާގެ (ރ) ފިޔަވައި އެހެން އަކުރުތަކުގައި މުއްދަތު ގުނުމަށް ދީފައިވަނީ ދުވަސްތަކެކެވެ. އަދި ހުރިހާ އަކުރެއްގައިމެ މާއްދާއެއްގައިމެ މުއްދަތު ފަށާ ވަގުތަށް އިޝާރާތްކޮށް ލިޔެފައިވަނީ "ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން" މި ގޮތަށެވެ.

ކޯޓުތަކުން ޤާނޫނު މާނަކުރުމުގައި ގެންގުޅޭ ޢާންމު އެއް އިފްތިރާޟަކީ، ޤާނޫނު އެކަށައަޅާ ފަރާތުން ކުށަކުން ނުވަތަ އޮޅިގެން ޤާނޫނުގައި ވަކި ލަފުޒެއް ނުވަތަ ޢިބާރާތެއް ނުހިމަނާނެ ކަމުގައި ބެލުމެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި، "ޤާނޫނެއް އެކުލަވާލުމުގައި، ވަކި ބަހެއް ނުވަތަ ޢިބާރާތެއް ނުވަތަ ޖުމްލައެއް، ޤާނޫނުގައި ބޭނުންކޮށްގެން، އެބަހުން ނުވަތަ ޢިބާރާތުން ނުވަތަ ޖުމްލައިން ދޭންބޭނުންވަނީ ކޮން މާނައެއްކަން ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވަނީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށްކަމުގައި ބަލައި، ވަކި ކަމެއް ބަޔާންކުރުމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ޤާނޫނެއްގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ ބަސް، ނުވަތަ ޢިބާރާތް، ނުވަތަ ޖުމްލަ، އެގޮތުގައި ދެމެހެއްޓުމަށްވުރެ ރަނގަޅުގޮތެއް ނޯންނާނެ" ކަމުގައި ކޯޓުތަކުން ބަލަންޖެހެއެވެ. އަދި، "ބަހެއް، ނުވަތަ ޢިބާރާތެއް، ނުވަތަ ޖުމްލައެއް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ގޮތުން، އޭގެން ވަކި މާނައެއް ދޭހަވާކަމަށްވާނަމަ، އެ ދޭހަވާ މާނަ އެއަށްވުރެ ފުޅާކުރުމަކީ ނުވަތަ އޭގައި ނުހިމެނޭ ކަންތައްތަކެއް އޭގައި ހިމެނުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަކީ، ރަނގަޅުގޮތެއް ނޫން" ކަމުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ.

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އަށް ބަލާއިރު، އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތު ފެށެނީ އަމުރެއް ނެރޭ ނުވަތަ ނިންމުން ނިންމާ ތާރީޚުން ނެވެ. އެ މުއްދަތު ނިމެނީ އެ ތާރީޚުން ފެށިގެން 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ނިމުމުންނެވެ. މުއްދަތު ގުނުމަށް ދީފައި އޮތީ ވަގުތުކޮޅެކެވެ. އެއީ އެންމެ 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރެވެ. އިތުރަށް މި އަކުރަށް ބަލާއިރު، މުއްދަތު ފެށުމަށް ތާރީޚެއް ދީފައި އޮތުމުން، ކޮންމެ ތާރީޚެއްގައި 24 ގަޑިއިރު ހިމެނޭނެއެވެ. މިސާލަކަށް 20 މާާރޗް 2022 ގެ ތާރީޚު ފެށޭނީ 19 މާރޗް 2022 ވަނަ ދުވަހުގެރޭ މެންދަމު 12:00 އިން ފެށިގެންނެވެ. އަދި އެ ތާރީޚު ނިމޭނީ 20 މާރޗް 2022 ދުވަހުގެ ރޭ މެންދަމު 12:00 އަށެވެ.

މުއްދަތު ފެށޭއިރު ދެނެގަތުމަށް ތާރީޚެއް ދިނުމަށްފަހު، މުއްދަތު ނިމޭއިރު ދެނެގަތުމަށް ވަގުތެއް ދިނުމުން ބަހުސެއް އުފެދެއެވެ. އުފެދޭ ބަހުސަކީ، މިސާލަކަށް؛ 20 މާރޗް 2022 ވަނަ ދުވަހުގެރޭ 23:00 ގައި ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓަކުން ވާހަކަ ދެކެވޭ ބާވަތުގެ މައްސަލައެއް ނިންމުމުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި އޮތް "ނިންމާ ތާރީޚު" ގުނަން ފަށާނީ އެ ތާރީޚުގައި ހިމެނޭ 24 ގަޑިއިރުގެ ކިހައި ހިސާބަކުން ކަން ދެނެގަތުމުގެ ބަހުސެވެ.

ބަހުސް ކުރެވިދާނެ އެއްގޮތަކީ ޤާނޫނުގެ ޢިބާރާތަށް ބަލައި 20 މާރޗް 2022 ގެ ތާރީޚު ފެށުނު، ނުވަތަ އެ ދުވަސް ފެށުނު ހިސާބުން ވަގުތު ގުނަން ފެށުމެވެ. ނަމަވެސް މި ގޮތަށް ފަށައިގެން 23:00 އާ ހަމައަށް ހިނގާފައިވާ ވަގުތަކީ، ދަށު ކޯޓުން ނިންމުމެއް ނިންމި ވަގުތުގެ ކުރިއަށް ހިނގާފައިވާ "ބޭކާރު ކަމާނުބެހޭ" ވަގުތު ތަކެކެވެ.

ބަހުސް ކުރެވޭނެ ދެވަނަ ގޮތަކީ، ނިންމުން ނިންމި ވަގުތުން ފެށިގެން 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ގުނަން ފެށުމެވެ. މިފަދައިން ގުނާނަމަ، އެ ގުނެނީ ވަގުތަކުން ކަމަށާއި، ޤާނޫނުގައި ބުނަނީ ތާރީޚަކުން ކަމުގައި ބުނެ ޖަދަލު ކުރުމުގެ ފުރުސަތު އޮންނާނެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ކުރިން އިޝާރާތް ކުރި ގޮތަށް، ދަށު ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމާ ވަގުތު އޮންނާނީ އެ ނިންމި ތާރީޚުގެ ތެރޭގައި ކަމުގައިވާތީ އާއި، އަދި ކަމާނުބެހޭބޭކާރު ވަގުތެއް އެފަދައިން ގުނުމުގައި ނުގުނޭނެތީ، މިއީ މިހާލަތުގައި ވަގުތު ގުނުމަށް އެންމެ ރައްކާތެރި، އަދި އިންސާފުވެރި ގޮތްކަމުގައި ދެކެމެވެ.

ވުމާއެކު، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ގުނާނީ ދަށު ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމި ވަގުތުން ތާރީޚުން ފެށިގެން 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ކަމުގައި ދެކެމެވެ.

މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާ ގެ (ހ)މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި އޮތީ، "ވަގުތު ނުވަތަ މުއްދަތު ވަކި ޤާނޫނެއްގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ބަލަންޖެހިއްޖެހިނދެއްގައި، އެ ޤާނޫނުގައި އެހެންގޮތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިނުވާނަމަ، ދެ ކަމެއްގެ ދޭތެރޭގައި ހިނގާ މުއްދަތަށް އިޝާރާތްކޮށްފައިވާނަމަ، އެ މުއްދަތު ގުނަންވާނީ އެ ދެ ކަމެއް ހިނގާ ދެ ދުވަސް ނުހިމަނައެވެ." މި ފަދައިންނެވެ.

ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ޤާނޫނެއްގައި މުއްދަތެއް ނުވަތަ ވަގުތެއް ގުނަން އޮންނަ ކޮންމެ ހާލަތަކީ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)ގެ ބޭނުން ކުރަންޖެހޭ ހާލަތެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ އެ އަކުރުގައިވާ، "ދެ ކަމެއްގެ ދޭތެރޭގައި ހިނގާ މުއްދަތަށް އިޝާރާތް ކޮށްފައިވާ ނަމަ، އެ މުއްދަތު ގުނަންވާނީ އެ ދެކަމެއް ހިނގާ ދެ ދުވަސް ނުހިމަނައެވެ." އޮންނަ އޮތުމަށް ޢަމަލު ކުރެވޭނީ ދެ ޝަރުޠެއް ފުރިހަމަ ވެގެންނެވެ.

ފުރަތަމަ ޝަރުޠަކީ ޤާނޫނުގައި މުއްދަތު ނުވަތަ ވަގުތު ގުނުމަށް ގޮތެއް ކަނޑައެޅިފައި ނުވުމެވެ.

ދެވަނަ ޝަރުޠަކީ ފުރަތަމަ ޝަރުޠު ހަމަވުމާއެކު، ދެކަމެއްގެ ދޭތެރޭގައި ހިނގާނެ މުއްދަތަށް ޤާނޫނުގައި އިޝާރާތް ކޮށްފައި އޮތުމެވެ.

ސުވާލަކީ މި ޝަރުޠުތައް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ފުރިހަމަވޭ ހެއްޔެވެ؟ މިއިން އެއްވެސް ޝަރުޠެއް 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ފުރިހަމަވާ ކަމުގައި އަހުރެން ނުދެކެމެވެ. އެއަށްވުރެ އެ އަކުރުގައިވާ އިބާރާތް ތިލަވެފައި ސާފެވެ. ކުރިން ބުނި ގޮތަށް މުއްދަތު ފެށޭ ވަގުތާއި، މުއްދަތު ނިމޭ ހިސާބާއި، މުއްދަތު ގުނަން ބޭނުންކުރާނީ ކޮން އެއްޗެއްކަން އެ މާއްދާއިން ސާފެވެ. އެ އަކުރުގައި، "ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުން ނިންމާ ނިންމުންތައް އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ލިބޭނީ 48 ގަޑިއިރެވެ." މިފަދަ އިބާރާތެއް އޮތްނަމަ، އެ ހިސާބުން އެ އިބާރާތް މާނަކޮށް ޝަރަޙަ ކުރަން ފަށަން ވީއެވެ. އެހެނީ އެ އިބާރާތުގައި އޮތީ ހަމައެކަނި މުއްދަތަކަށް އިޝާރާތް ކޮށްފައެވެ. ވުމާއެކު، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަކީާއަކީ، މި މައްސަލައަށް ތަޠުބީޤު ކުރެވޭނެ އަކުރެމާއްދާއެއް ކަމުގައި އަހުރެން ނުދެކެމެވެ.

ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ފަރުމާކުރުމުގައި، އެ އަކުރުގައި 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ލިޔެފައިއެވަނީ 198 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނެފައިވާ ހާލަތްތަކުގައި ދައުލަތުން މައްސަލެއް އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ހުށަހަޅާނީ، ނުރައްކާތެރި ކުށެއް ކުރިކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ މީހަކު ދޫވެފައި ހުރުމުގެ ޚުޠޫރަތްތެރިކަމެއް އޮވެގެންކަން އެ މާއްދާއާ ގުޅިގެން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކޮމިޓީ މަރުޙަލާގައި ދެކެވިފައިވާ ވާހަކަތަކުން ދޭހަވެއެވެ. މި ހާލަތުގައި ޤާނޫނު އެކަށައެޅި ފަރާތުގެ ނިޔަތް ހާސިލު ކުރެވޭނީ ޤާނޫނު އެކަށައެޅި ފަރާތުން، ޤާނޫނު އެކަށައެޅި ގޮތަށް، މާނަކުރުމުގެ ތެރެއިން ނަމަވެސް އުނިއިތުރެއް ނުގެނެސް ކިޔައިގެން ކަމުގައި އަހުރެން ދެކެމެވެ.

އަހުރެންވެސް އެއްބަހެވެ. 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރަކީ މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް މަދު ވަގުތު ކޮޅެކެވެ. މި ވަގުތު ކޮޅުގައި މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށްޓަކައި މުޖުތަމަޢުގެ ޙައްޤުގައި ދައުލަތުގެ ވަކީލުން މަސައްކަތް ކުރާނީ ނުހަނު ބުރަކޮށެވެ. އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތް ކުރާނީ ޤާނޫނުން ލިބިދީފައި އޮތް މަދު ވަގުތުކޮޅާ ހަނގުރާމަ ކުރަމުންނެވެ. އިސްތިއުނާފު ތައްޔާރު ކުރުމަށްޓަކައި ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުން ކޮންމެހެން ހޯދަންޖެހޭ މަޢުއުލޫމާތާއި ލިޔެކިޔުންތައް ހޯދަމުންނެވެ. މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުންތައް ދިރާސާ ކުރަމުންނެވެ. މި ފަދައިން އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ހޯދަންޖެހޭ ލިޔުމެއް ނުލިބި ވަނިކޮށް، ނުވަތަ ހޯދަންޖެހޭ މަޢުލޫމާތެއް ނުލިބި ވަނިކޮށް، 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ފާއިތުވެއްޖެ ނަމަ، އިސްތިއުނާފީ އެހެން މައްސަލަތަކެކޭ އެއްގޮތަށް އެ ކަމަކީ މަޤުބޫލު ސަބަބެއް ކަން ނުވަތަ ނޫން ކަން ދެނެގަނެ އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުތަކުން އިސްތިއުނާފު ބަލައިގަތުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. އެއީ ޤާނޫނު ހުރަސް އަޅާ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ދަށު ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމާ ތާރީޚުގެ ފަހަތަށް ރަސްމީ ބަންދު ދުވަހެއް އަންނަ ނަމަ، 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި އެ ބަންދު ދުވަސްތައް ނުގުނޭނެ ކަމުގައި އަހުރެން ދެކެމެވެ. ސަބަބަކީ ރާއްޖޭގައި ޢަމަލުކުރެވޭ ގޮތަށް ބަލާއިރު، ޤާނޫނެއްގައި ވަކި ގޮތަކަށް ބުނެފައި ނުވާނަމަ، 07 ދުވަހަށްވުރެ ދިގު ނޫން މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ކޮށްފިކަން ކަށަވަރު ކުރުމުގައި، ނުވަތަ އެ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި ހިނގައްޖެކަން ކަށަވަރު ކުރުމުގައި އެ 07 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ރަސްމީ ބަންދު ދުވަސްތައް ނުގުނައެވެ. ވުމާއެކު 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރަކީ 07 ދުވަހަށްވުރެ ކުރު މުއްދަތެއް ކަމުގައިވެފައި ޤާނޫނުގައި ވަކި ގޮތެއް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާތީ، ދަށު ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމާ ވަގުތުން ފެށިގެން 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ހަމަވުމާއި މެދަށް އަންނަތާރީޚުގެ ފަހަތަށް އަންނަ ބަންދު ދުވަސްތައް 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ގުނުމުގެ ތެރޭގައި ނުގުނޭނެ ކަމުގައި އަހުރެން ދެކެމެވެ.

ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތު ގުނާނީ "ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުންުން މައްސަލަ ނިންމި ދުވަހާއި، އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވާ ދުވަހާއި އެ ދެމެދަށް އަންނަ ރަސްމީ ބަންދު ދުވަސްތައް ނުހިމަނައި" ކަމުގައި ބުނެފައި އެބަ އޮތެވެ.

ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާއާއެކު ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާ، ކިޔާއިރު، ފުށުއެރުންތަކެއް އެބަ އާދެއެވެ.

ފުރަތަމަ ކަމަކީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައިވާ ގޮތުން މުއްދަތު ފަށަން ޖެހެނީ ދަށު ކޯޓުން ނިންމުން ނިންމާ ތާރީޚުންނެވެ. ގަވާއިދު ބުނާ ގޮތުން މި މުއްދަތު ފަށަންޖެހޭނީ ދަށު ކޯޓުން ނިންމި ދުވަސް ދޫކޮށް، ޖެހިގެން އަންނަ ދުވަހުންނެވެ. މިއީ މުއްދަތު ފެށުމަށް ޤާނޫނުގައި ދީފައިވާ މުއްދަތަށްވުރެ ފަހުގެ މުއްދަތެކެވެ.

ދެވަނަ ކަމަކީ، މުއްދަތު ނިމޭ ހިސާބެވެ. ޤާނޫނު ބުނަނީ ދަށު ކޯޓުން ނިންމުން ނިންމާ ތާރީޚުން 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ކުރަންވާނެ ކަމުގައެވެ. ގަވާއިދު ބުނާ ގޮތުން މުއްދަތު ނިމޭ ހިސާބަކީ، މެދަށް ދެ ދުވަސް ދޫކޮށް ޖެހިގެން އަންނަ ދުވަސް ނިމުމުން ކަމުގައެވެ. މި ގޮތަށް ގުނާނަމަ، ދަށު ކޯޓުން ނިންމުން ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއަށްވުރެ ގިނަ ވަގުތު އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެބަ ހޭދަވެއެވެ. މިއީ ޤާނޫނުގެ މާއްދާ ތަސައްވުރު ކުރާ ގޮތް ކަމުގައި ނުދެކެމެވެ.

ކަންމިހެން އޮތުމުން، ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާއަކީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ބޭނުން ކުރެވެވޭނެ މާއްދާއެއް ކަމުގައި އަހުރެން ނުދެކެމެވެ.

ފޯރުކޮށްދޭ ހައްލުއަހުރެންގެ މި ރައުޔުގައި ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާއަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ބޭނުން ކުރެވިދާނެ މައްދާއެއް ނޫންކަމުގައި ބުނެފީމެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް، ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާއަކީ މި މައްސަލަ އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގައި ދުވަސް ގުނުމަށް ދައުލަތުން ބަރޯސާވި މާއްދާއެވެ. އަދި ދައުލަތުން އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނުމުގައި އެ މާއްދާއަށް ބަރޯސާވިއިރު، އެ މާއްދާއަކީ އެއްވެސް ފަރާތަކުން ސުވާލު އުފައްދައި، ކޯޓަކުން އެ މާއްދާ މާނަކޮށް، ޝަރަޙަ ކޮށްފައިވާ މާއްދާއެއް ނޫނެވެ. އެއީ "ދިރިދިރި އޮތް" މާއްދާ އެކެވެ. އަދި އެ މާއްދާގެ ދަށުން ދައުލަތުން ވަގުތު ގުނާފައިވަނީި، އެ މާއްދާގައި ވަގުތު ގުނުމަށް އޮތް ގޮތަށެވެ. އެ މުއްދަތަށް ބަލާނަމަ، މި މައްސަލަ އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވަނީ، އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައެވެ.

ޤާނޫނެއް ބާޠިލުވުމާ ހަމައަށް އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކޮށްފައިވާ ޢަމަލުތައް ބާޠިލުވެގެން ނުދާނެ އުސޫލުން، ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާއަކީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ބޭނުން ކުރެވިދާނެ މައްދާއެއް ނޫންކަމުގައި ނިންމުމާ ހަމައަށް، ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަރޯސާވެ ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ޢަމަލުކޮށްފައިވާ ގޮތް ރަނގަޅުކަމުގައި ބަލައި، އެކަމުގެ މަންފާ ދައުލަތަށް ލިބެންޖެހޭނެ ކަމުގައި އަހުރެން ދެކެމެވެ.

އެހެނީ މިހާލަތު، ޤާނޫނީ ނައްޞެއްގައި ވަކި ގޮތެއް ބަޔާންކޮށްފައި އޮވެމެ، އެ ގޮތާ ޚިލާފަށް މަސައްކަތް ކުރުމާއި، ނުވަތަ ޤާނޫނީ ނައްޞެއް ނުބައިކޮށް މާނަކޮށް، އެ މާނަކުރުމުގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވެ ޢަމަލު ކުރުމާ ތަފާތެވެ.ނިންމަން ފެންނަ ގޮތްކަންމިހެން އޮތުމުން، ޝަރީއަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ގެ (ހ) އަށް އެ މާއްދާއަށް ބަރޯސާވުމުގައި ދައުލަތުން އަމަލުކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މި މައްސަލައަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ބަލައި މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބަލައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ޖެހޭ މައްސަލައެއް ކަމުގައްޔާއި، މި މައްސަލައިގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުން ބާޠިލު ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި މައްސަލަ ނިންމަން ފެނެއެވެ.

ފަނޑިޔާރު ޢާއިޝާ ޝުޖޫން މުޙައްމަދުގެ ރައުޔުއިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ ޤާނޫނީ ނުކުތާގައި ތަފުސީލުކޮށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މުސާ މުޙައްމަދު މައްސަލައިގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާތީ، އެ މައްސަލައިގައި އަހުރެން ފާހަގަކުރި ނުކުތާތައް ތިރީގައި ނަކަލުކުރަމެވެ.

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި މުއްދަތު ގުނުމަށް ދީފައިވާ އިރުޝާދު ސާފެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޤާނޫނު ޑްރާފްޓްކުރުމުގައި، ވަގުތު ގަޑިއިރުން ގުނުމުގައާއި، ދުވަހުން ގުނުމުގައާއި، މަހުން ނުވަތަ އަހަރުން ގުނުމުގައި، އެ ބަޔާންކުރަން ބޭނުންވާ ވަގުތަކީ ކޮބައިކަން ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުން ވަރަށް ފަރުވާތެރިކޮށް ލިޔަންޖެހޭހިނދު، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އޮތީ އެހެން ކަމުގައި ނުވާތީއެވެ. އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުން، ގުނަން ފަށަންޖެހެނީ ތާރީޚަކުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް ގުނަންޖެހެނީ ގަޑިއިރެވެ. އެހެންކަމުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ލިޔެފައިވަނީ މުއްދަތު ގުނުމުގެ އުސޫލުތައް މަސްހުނިވާގޮތަށް ކަމުގައި ދެކެމެވެ.

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި މުއްދަތު ގުނުމަށް ދީފައިވާ އިރުޝާދު ސާފުނުވުމަކީ އެ އަކުރު މާނަކުރުމުގައި މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ބޭނުންކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ކަމުގައިވެސް އަހުރެން ނުދެކެމެވެ. އެހެނީ، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ތަޠުތުބީގު ކުރަންޖެހޭ ހާލަތު މެދުވެރިވަނީ، އެ އަކުރުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ގޮތުން، "ވަގުތު ނުވަތަ މުއްދަތު ވަކި ޤާނޫނުއްގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ބަލަންޖެހިއްޖެހިނދެއްގައި، "އެ ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑައަޅާފައި ނުވާނަމަ..." އެވެ. ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ގޮތް ކަނޑައަޅާފައި ނުވުމާއި، ޤާނޫނުގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައި އޮވެމެ، އެ ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތް ސާފުކޮށް ލިޔެފައި ނުވުމަކީ އަހުރެން ދެކޭ ގޮތުގައި ދެކަމެކެވެ.

ބަހުސްގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތު ކަނޑައެޅުމަށް މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުންކުރަންވާނެ ކަމުގައި ބަލާނަމަ، ޤާނޫނީ ފުށުއެރުންތަކެއް ކުރިމަތިވާ ކަމުގައި ވެސް އަހުރެން ދެކެމެވެ. އެހެނީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި އޮންނަނީ "... އަމުރެއް ނެރޭ، ނުވަތަ އެ ނިންމުމެއް ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު..." ގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ކަމުގައިވާތީ، އަމުރު ނެރޭ ނުވަތަ ނިންމުން ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން އެ އަކުރުގައިވާ މުއްދަތު ގުނަންޖެހޭކަން އެނގެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތު ގުނުމުގައި މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ތަޠުތުބީގުކޮށްގެން ކުރިއަށްދާނަމަ، ދެ ކަމެއްގެ ދޭތެރޭގައި ހިނގާ މުއްދަތު ގުނުމުގައި އެ ދެ ކަމެއް ހިނގާ ދެ ދުވަސް ނުހިމެނުމުގެ ގޮތުން، މިހާލަތުގައި، ނިންމުން ނިންމި ދުވަހާއި އެ ނިންމުން އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވާ ދުވަސް ނުހިމަނާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، މި ހާލަތުގައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތު ގުނުމަށް މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ތަޠުތުބީގުކޮށްފިނަމަ ނިކުންނަ ނަތީޖާއަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި މުއްދަތު ގުނަން ފަށަންވާނެ ކަމުގައި ބުނެފައިވާ ގޮތާއި ތަފާތު އަދި ތައާރުޒުވާ ނަތީޖާއެކެވެ. އެހެންކަމުން، އަހުރެން ދެކޭގޮތުގައި، މިއީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތު ކަނޑައެޅުމަށް މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ބޭނުން ނުހިފޭނެކަން ދަލާލާތުކޮށްދޭ ދެވަނަ ސަބަބެކެވެ.

ދެން އޮތް ސުވާލަކީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައިވާ 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރުގެ މުއްދަތު ހަމަވާނެ ވަގުތު ކަނޑައެޅުމުގައި، އަހުރެންގެ މި ރައުޔު (ޕެރެގްރާފް 36 އަދި 37) ގައި އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ތަޠުތުބީގު ނުކުރެވޭނެ ކަމުގައި ބެލި ނަމަވެސް، އެ މުއްދަތު ކަނޑައެޅުމުގައި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަށް ރިއާޔަތް ކުރެވިދާނެކަން ނުވަތަ ނޫންކަމާމެދު އުފެދޭ ސުވާލެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާ މި މައްސަލައިގައި، ދައުލަތުން އެ މާއްދާގެ ބޭނުން ހިފޭނެކަމަށް ދެކޭހިނދު، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެފަދައިން ނުދެކެއެވެ.

ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި އޮންނަނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތުތައް ގުނާނީ މައްސަލަ ނިންމި ދުވަހާއި އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވާ ދުވަހާއި އެދެމެދުގައި އަންނަ ބަންދު ދުވަސް ނުހިމަނާ ކަމުގައެވެ. މިއީ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) އެއްކޮށް ތަޠުތުބީގުކުރުމުން ނިކުންނަ ނަތީޖާވެސްމެއެވެ.

ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި މުއްދަތު ގުނާނީ އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ކަމުގައިވާތީ، އަދި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި މުއްދަތު ގުނުމުގެ ބޭނުމަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އިސްތިސްނާކޮށްފައިނުވާތީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބުނާ މުއްދަތު ހަމަވާ ދުވަހެއް ކަނޑައެޅުމުގައި، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ބޭނުންކުރާނަމަ، (އަހުރެންގެ މިރައުޔު (ޕެރެގްރާފް 37) ގައި އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ސަބަބު އެގޮތުގައި އޮތުމުން) މުއްދަތު ގުނުމަށް އެމާއްދާ ތަޠުތުބީގުކުރުމުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި މުއްދަތު ގުނަން ފަށަންޖެހޭ ކަމަށް ބަޔާންކުރާ ތާރީޚުގައި މުއްދަތު ގުނާކަށް ނުފެށޭނެއެވެ. އޭރުން މުއްދަތު ގުނަން ފަށަންޖެހޭނީ ނިންމުން ނިންމި ދުވަހާއި ޖެހިގެން އަންނަ ބަންދު ނޫން ދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ. މިއީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި މުއްދަތު ގުނަން ފަށަންވާނެ ކަމުގައި ބުނެފައިވާ ގޮތާއި ތަފާތު ގޮތެއްކަމުން، ޤާނޫނަކާއި އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ ގަވާއިދަކާމެދު އޮތް ފުށުއެރުމެކެވެ.

ރާއްޖޭގައި އަމަލުކުރާ ގަވާއިދުތަކަކީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ޤާނޫނަކުން ބާރުލިބިގެން ހަދާ ގަވާއިދަށް ވުމުގެ އިތުރުން، އެފަދަ ޤާނޫނުތަކުގެ އިމުގެ ތެރޭގައި ހަދާ ގަވާއިދުތައް ކަމުގައި ވާންޖެހޭކަމުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ހުދޫދުން ބޭރަށް ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދަށް ނިކުމެވޭނެ ކަމުގައި ނުދެކެމެވެ. އަދި ޤާނޫނަކާއި އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ ގަވާއިދަކާއި ފުށުއަރާނަމަ، ބަލަންޖެހޭނީ ޤާނޫނަށް ކަމުގައިވެސް ދެކެމެވެ. އަދި އެހެންކަމުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައިވާ މުއްދަތު ކަނޑައެޅުމުގައި، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަށް ރިޢާއާޔަތް ކުރެވިދާނެ ކަމުގައި ވެސް އަހުރެން ނުދެކެމެވެ.

ކަން މިހެން އޮތްއިރު، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި މުއްދަތު ގުނުމަށް ދީފައިވާ އިރުޝާދު ސާފެއް ނޫނެވެ. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) މުއްދަތު ހިސާބުކުރުމަށް މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުން ހިފޭނެ ކަމަށް އަހުރެން ނުދެކޭހިނދު، ދެން މިކަމުގައި ޢައަމަލުކުރެވިދާނީ ކޮންގޮތަކަށް ކަމުގެ މައްޗަށް އަހުރެން އެއްޗެއް ބުނަން ޖެހެއެވެ.

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާކުރުން މާނަކުރުމުގައި މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަށް ރިޢާއާޔަތް ނުކުރެވޭނެ ކަމާމެދު އަހުރެންނާއި ފަނޑިޔާރު މަހާޒު ޢަލީ ޒާހިރުގެ ޚިޔާލުތަފާތުވެމެއް ނެތް ހިނދު، ޚިޔާލު ދެކަފިވަނީ މިހިސާބުންނެވެ.

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނިންމާއެކި ނިންމުންތައް އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ލިބިދީފައިވާ މުއްދަތުތައް ކަމުގައިވެފައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތުތަކާމެދު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި ކުރެވުނު ބަހުސްތަކަށް ބަލާއިރު، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާ އިޞްސްލާޙުހުކުރުމަށް ހުށަހަޅައި ކުރިން އޮތްގޮތާއި ޚިލާފަށް މުއްދަތުތަކެއް ހިމަނާފައިވަނީ އިސްްތިއުނާފުކުރެވޭ އަމުރު ފަދަ ތަކެތި ނިންމުމުގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނަގާތީ، އެފަދަ ނިންމުންތައް އަވަހަށް ނިންމޭނެ މަގެއް ހޯދުމުގެ ގޮތުން ކަން އެނގެން އޮވެއެވެ. އަދި، ކޯޓުން ދޫކޮށްލާ މީހުންގެ މައްސަލަ އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގައި އިތުރު ހަލުވިކަމެއް އަންނަންޖެހޭ ކަމުގައި ވެސް އެ ބަހުސްތަކުގައިވެއެވެ. މި ބަހުސްތަކުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގައި މުއްދަތުތަކެއް ކަނޑައެޅި ސަބަބާއި، އެ މުއްދަތުތަކުގައި ތަފާތުތަކެއް ހުރި ސަބަބު އެނގި ސާފުވެއެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތު ގަޑިއިރުން ހިމަނާފައިވާއިރު، އެ އަކުރު ފިޔަވާ އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެހެން ހުރިހާ މުއްދަތެއް ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ދުވަހުންނެވެ. މިއީ، ދައުލަތުގެ ފަރާތުން އަވަހަށް އެފަދަ އިސްތިއުނާފެއް ކުރުވުމުގެ ބޭނުމުގައި އޮތް ގޮތެއްކަން ބަހުސުން ސާފުވާހިނދު، ދައުލަތް ނޫން އެހެން ފަރާތްތަކަށް 10 (ދިހައެއް) ދުވަސް ލިބިދީފައިވުމުން، ދައުލަތަށް ލިބިދީފައިވާ މުއްދަތަކީ ކޮންމެ ގޮތަކުން ބެލިނަމަވެސް ކުރު މުއްދަތެއްކަން އެނގެއެވެ.

އެހެންކަމުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ވަގުތު ގުނާނީ ގަޑިއިރުންކަން ނުވަތަ ދުވަހުންކަމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރަކީ 2 (ދޭއް) ދުވަސް ކަމުގައި ބަލައިގެން ކުރިއަށް ދިއުމަކީ އެންމެ އެކަށޭނަގޮތް ކަމުގައި އަހުރެން ދެކެމެވެ. އެއީ، އެ މާނަކުރުމަކީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މަޤުްޞަދު ކަމުގައި އެމަޖިލީހުގެ ބަހުސްތަކުން ފެންނަން އޮތް އަވަސް ކުރުމުގެ ވިސްނުމާއި ތައާރުޒުވާ މާނަކުރުމެއް ކަމުގައި ނުވެފައި، އެއީ މި މައްސަލައަށް އެންމެ ޢައަދުލުވެރި ހަހައްލު ވެސް ލިބިދެވެން އޮތްގޮތް ކަމުގައި އަހުރެން ދެކޭތީއެވެ.

48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރަކީ އޭގެ ޒާތުން 2 (ދޭއް) ދުވަހެވެ. ކަމެއް ނިންމާ ވަގުތުން ފެށިގެން 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ގުނެވުނު ނަމަވެސް، ކަމެއް ނިންމާ ތާރީޚަކުން ފެށިގެން 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ގުނުމުގައި މައްސަލަތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ. ކަމެއް ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 2 (ދޭއް) ދުވަސް ގުނުމުގައި ބުނެވުނު މައްސަލަތަކެއް ކުރިމަތި ނުވެއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ލިބިދީފައިވާ މުއްދަތުތައް ބަޔާންކުރުމުގައި ދައުލަތަށް ލިބިދީފައިވާ މުއްދަތު ފިޔަވާ އެހެން ހުރިހާ މުއްދަތުތަކަކީ ދުވަހުން ހިމަނާފައިވާ މުއްދަތު ކަމުގައިވާތީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދައުލަތް ނޫން އެހެން ހުރިހާ ފަރާތްތަކަށް އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ލިބިދީފައިވާ މުއްދަތު ގުނާގޮތަށް ދައުލަތަށް އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ލިބިދީފައިވާ މުއްދަތު ގުނުމަކީ ވެސް އެންމެ ރަނގަޅުގޮތް ކަމުގައި ވެސް ދެކެމެވެ.

މީގެ އިތުރުން، މި މާނަކުރުމުގެ ސަބަބުން، ދައުލަތުން 2 (ދޭއް) ދުވަހަށް ވުރެ އަވަހަށް އިސްތިއުނާފުކުރަން ހުށަހެޅުމަކަށް ހުރަސް އެޅިގެން ނުދާތީ، މި މާނަކުރުމަކުން ދައުލަތަށް އަދި އެހެން ފަރާތަކަށް ވެސް ނޭދެވޭ އަސަރެއް ކުރާކަމުގައި ނުދެކެމެވެ.

މީގެ މާނައަކީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، މުއްދަތު ގުނަންޖެހޭނީ އަމުރެއް ނެރޭ، ނުވަތަ އެ ނިންމުމެއް ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ކަމާއި؛ ދައުލަތުގެ ފަރާތުން އެފަދަ އަމުރެއް ނުވަތަ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރާނަމަ، 2 (ދޭއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ކުރަންވާނެ ކަމާއި؛ އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވާ ތާރީޚަކީ ބަންދު ދުވަހެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އެ ބަންދާއި ވިދިގެން އަންނަ އެންމެ ފުރަތަމަ ބަންދު ނޫން ދުވަހު އިސްތިއުނާފު ހުށަހަޅަންވާނެ ކަމެވެ.

އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާ މި މައްސަލައަށް ބަލާއިރު، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރު ނެރެފައިވަނީ 21 މާރިޗުް 2022 ވީ ހޯމަ ދުވަހުގައި ކަމުގައިވެފައި، އެ ދުވަހުން ފެށިގެން 2 (ދޭއް) ދުވަސް ގުނުމުގައި ބަންދު ދުވަހަކާއި ކުރިމަތި ނުވާތީ، އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވެފައިވަނީ 23 މާރިޗުް 2022 ވީ ބުދަ ދުވަހު ކަމުގައި އަހުރެން ދެކެމެވެ. މިއީ، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު ވުޖޫދުވުމުގެ ކުރިން، ހަމައެކަނި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށް ބަލައި އަހުރެންނަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޖިހާދު ގައިވެސް ދެކެވުނު ގޮތެވެ.

މި މައްސަލައިގައި ކޯޓުގެ ކުރިމަތީގައި އޮތް ހަމައެކަނި ސުވާލަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދައުލަތަށް އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ލިބިގެންވާ މުއްދަތާމެދު އުފެދިފައިވާ ސުވާލު ކަމުގައިވުމުން، ޤާނޫނު މާނަކޮށް، އަހުރެންގެ ކުރުމަތީގައި އޮތް ސުވާލަށް ޤާނޫނު ތަޠުތުބީގުކުރުމުގެ ނަތީޖާއަކީ މިއީ ކަމުގައިވާހިނދު، އަދި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ޤާނޫނުގެ އިމުން ބޭރުވާ އަކުރެއް ކަމުގައި އަހުރެން ދެކޭހިނދު، ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ކަންކޮށްފައިވަނީ އެ ގަވާއިދުގައި ދީފައިވާ އިރުޝާދަކީ ރަނގަޅު އިރުޝާދެއް ކަމުގައި ބަލައި، އެ ގޮތުގެ މަތިން ކަމުގައިވާތީ، މި މައްސަލައިގައި ގާނޫނުއަސާސީގެ 144 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުންހިފައި، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް މިއަދު ކަނޑައެޅުމާއި ހަމައަށް، އެއަށް ބަރޯސާވެ ދައުލަތުގެ ފަރާތުންކޮށްފައިވާ ޢައަމަލުތައް ބާޠިތިލުނުވާ ކަމުގައި ބަލަންޖެހޭކަމަށް އަހުރެން ދެކެމެވެ. އެހެނީ، މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް މައުޟޫޢީ ގޮތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން އިސްތިއުނާފުކުރި ހުށަހެޅުމަކާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތި ކުރުވި އިޖުރާއީ ނުކުތާއަކާމެދު އެ ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމެއްގެ ސަބަބުން މި ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފު ކުރެވުނު ނުކުތާއެއް ކަމުގައިވެފައި، ސުޕްރީމް ކޯޓަށް މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢީ އެއްވެސް ކަމެއް ކަނޑައެޅުމަށް އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައިނުވާތީއާއި، އިޖުރާއީގޮތުން މި ނުކުތާގައި މިކޯޓުން މިފަދައިން ކަނޑައެޅިކަމުގައިވީ ނަމަވެސް، ކުށުގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ ފަރާތަށް މިކަމުގައި މައުލޫއީ ގޮތުން ދައްކަން ހުރި ވާހަކަތައް ދެއްކުމުގެ ފުރުސަތު އެއްވެސް ވަރަކަށް ބަންދުވެގެން ނުދާނެތީ، މިއީ މި މައްސަލައިގައި ޢައަމަލުކުރެވެން އޮތް އެންމެ އިންސާފުވެރިގޮތް ކަމުގައި އަހުރެން ދެކެމެވެ.

ފަނޑިޔާރު ޑރ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމްގެ ރައުޔުމި މައްސަލައިގައި ފަނޑިޔާރު މަޙާޒު ޢަލީ ޒާހިރުގެ ރައުޔަށް އަހުރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ.

ޙުކުމް

ދެންފަހެ، އިސްވެ ބަޔާންވެދިޔަ ކަންކަން އެ ގޮތުގެމަތިން ހުރުމުން،

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/33 ޤަޟިއްޔާގައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަކީ ޤާނޫނީ އުސޫލުތަކާ ޚިލާފަށް ކޮށްފައިވާ ޙުކުމެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި އެ ޙުކުމް ބާޠިލު ކުރުމާއެކު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާ ޙަވާލާދީ މި މައްސަލައަކީ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ބަލައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައްސަލައެއް ކަމުގައި، މި މައްސަލަ ބެލި ފަނޑިޔާރުންގެ އިއްތިފާޤުން ކަނޑައަޅަމެވެ.

އަދި ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/20162016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންވެފައިވާ 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރު ގުނާނީ، ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުން އެ މާއްދާގައި ބަޔާންވެފައިވާ ނިންމުމެއް ނިންމި ވަގުތުން ފެށިގެން ކަމުގައި، މި މައްސަލަ ބެލި ފަނޑިޔާރުންގެ އަޣްލަބިއްޔަތުން ކަނޑައަޅަމެވެ.

މި ޤަޟިއްޔާ ބަލައި ޙުކުމް ކުރީ:

ޢާއިޝާ ޝުޖޫން މުޙައްމަދުމުޙައްމަދު އިބްރާހީމްމަޙާޒު ޢަލީ ޒާހިރު(ރިޔާސަތު)