މުޢާޛު ޢަލީ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމާއި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ދެ އަމުރު ބާޠިލު

ކީވޯޑުތައް: ކޯޓު އަމުރު، ހަށިގަނޑުން ބޭރުން ސާމްޕަލްނެގުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 48 ވަނަ މާއްދާ އާއި 49 ވަނަ މާއްދާ

ދަށު ކޯޓު: 2024/HC-B12/47,48

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހައްޔަރުކޮށްފައި ނުވާ އަދި ބަންދުގައި ނުވާ، ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހަކު ސާމްޕަލް ދިނުމަށް އިންކާރުކުރުމުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ނުވަތަ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އޭނާގެ ފޮޓޯ އަދި އަޑުގެ ސާމްޕަލް ނެގުމަށް މަޖުބޫރުކުރާ ކޯޓު އަމުރެއް ނެރެވިދާނެތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފަކު ކަމަށްވާ މުޢާޛު ޢަލީ ރިޝްވަތަށް އެދުނު ކަމުގެ ތުހުމަތުގައި އޭސީސީން ތަޙުޤީޤުކުރަމުން ދަނިކޮށް، އަމިއްލަ ނަފުސާ ދެކޮޅަށް ބަޔާން ނުދިނުމުގެ ޙައްޤު ބޭނުންކޮށް ފޮޓޯ އަދި އޯޑިއޯ ސާމްޕަލް ދިނުމަށް އިންކާރުކުރިއެވެ. އޭނާ ހައްޔަރުކޮށް ނުވަތަ ބަންދުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ފޮޓޯ އަދި އަޑުގެ ސާމްޕަލް ދިނުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ދެ އަމުރު ނެރުނެވެ. 48 (ނ) ގެ އިސްތިސްނާއަކީ ކޮންމެ ފަހަރަކު ސާމްޕަލަކަށް ހައްޔަރުކުރުން ލާޒިމުކުރާ ކަމެއް ނޫންކަމަށާއި، އެހެން ހެކި ހުރިނަމަ 49 (ނ) ގެ ދަށުން ސާމްޕަލް ދޭންޖެހޭނެ ކަމަށް ބުނެ ހައިކޯޓުން އަޣުލަބިއްޔަތުން އަމުރުތަކަށް ތާއީދުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: 48 (ނ) ގެ ދަށުން ކޯޓު އަމުރުގެ އިޖުރާއަތު ކަނޑައެޅިފައިވަނީ ހައްޔަރުކުރެވޭ ހާލަތަށް އެކަނި ކަމަށް މުޢާޛު ޢަލީ ބުންޏެވެ. ހައްޔަރު ނުކޮށް ސާމްޕަލް ނެގުމާބެހޭ ސީދާ މާއްދާއެއް ނެތީތީ އެންމެ ގާތް މާއްދާއަކީ 48 (ނ) ކަމަށާއި، 49 (ނ) އިން އެކަން ކުރަން އެންގިދާނެކަން ސާފުވާ ކަމަށް ދައުލަތުން ބުންޏެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: 48 (ނ) އިން ކޯޓު އަމުރު ހުއްދަކުރަނީ ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާގެ ސާމްޕަލަށް އެކަނި ކަމަށާއި، 49 ވަނަ މާއްދާއިން ލިބޭ ނަތީޖާއަކީ ޝަރީޢަތުގައި ނެގަޓިވް އިންފަރެންސް ނެގުމުގެ ފުރުޞަތު ކަމަށާއި، ޤާނޫނުން ބާރު ނުދޭ ކަމެއްގައި ކޯޓު އަމުރެއް ނުނެރެވޭނެ ކަމަށް ބުނެ އަމުރުތައް ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާއަކީ ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި އަމިއްލަ ނަފުސާ ދެކޮޅަށް ބަޔާން ނުދިނުމުގެ ޙައްޤު ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތް ބަޔާންކުރާ މާއްދާއެކެވެ؛ މާއްދީ ހެއްކެއް ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއާ ގުޅުވުމަށް އޮތް ހަމައެކަނި ގޮތަކީ އޭނާގެ ސާމްޕަލް ނެގުން ނަމަ، އެ ހާލަތުގައި ސާމްޕަލް ނުދިނުމަކީ އަމިއްލަ ނަފުސާ ދެކޮޅަށް ބަޔާން ނުދިނުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ (48 (ށ)). (ޕެރ. 15-16، 20)
2. ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހަކު ސާމްޕަލް ދިނުމަށް އިންކާރުކޮށްފިނަމަ ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން އެ ސާމްޕަލް ހޯދިދާނެއެވެ (48 (ނ))، އަދި އަމުރު ތަންފީޛުކުރުމަށް އެންމެ ކުޑަ މިންވަރުގެ ބާރު ފުލުހުންނަށް ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ (48 (ރ)). ބަންދުގައިވާ މީހެއްގެ ބައެއް ސާމްޕަލް ރުހުމެއް ނެތިވެސް ނެގުން 55 އަދި 56 ވަނަ މާއްދާއިން ހުއްދަކުރި ނަމަވެސް، އެއީ މުޠުލަޤު ބާރެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 17-18، 28-29)
3. ހައްޔަރުކޮށްފައި ނުވާ ނުވަތަ ބަންދުގައި ނުވާ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހެއްގެ ސާމްޕަލް ނެގޭނީ އޭނާގެ ރުހުމާއެކުގައެވެ؛ ރުހުން ނުދޭ ހާލަތުގައި ސާމްޕަލް މަޖުބޫރުން ހޯދުމަށް 48 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓު އަމުރެއް ނެރެވޭކަށް ނެތެވެ. 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހުންގެ ވާހަކަ އެކަނި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އޮޅުމަކުން ނޫނެވެ؛ އަދި ހަމައެކަނި ސާމްޕަލެއް ހޯދުމަށް މީހަކު ހައްޔަރުކުރުމުގެ އެކަށީގެންވާ ސަބަބު ނުވަތަ ޕްރޮބަބްލް ކޯޒް ދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ހަނިއެވެ. (ޕެރ. 31-32، 38، 46)
4. 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ "ހަމައެކަނި ގޮތަކީ" ގެ މާނައަކީ، މައްސަލައެއްގައިވާ ކޮންމެ މާއްދީ ހެއްކެއް ވަކިވަކިން ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއާ އެހެން ގޮތަކަށް ގުޅިފައި ނެތްނަމަ ސާމްޕަލް ނުދިނުން ހުއްދަވުން ނޫނެވެ (އެގޮތަށް މާނަކުރުމަކީ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ މަޤުޞަދާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ)؛ ކުށް ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭވަރުގެ އެހެން ހެކި ހުރިނަމަ އިންކާރުކުރުމަކީ 48 (ށ) ގެ ދަށަށް ފެތޭ ހާލަތެއް ނޫނެވެ. 48 (ށ) ހިމާޔަތްކޮށްދެނީ ހަމައެކަނި ޝައްކެއްގައިވާ، ކުށާ ގުޅުވާލެވޭ އިތުރު ހެއްކެއް ނެތް މީހާއެވެ؛ އެ ހާލަތުގައި ސާމްޕަލް ނުދިނުމުން "ނެގަޓިވް އިންފަރެންސް" އެއް ނުނެގޭނެއެވެ. (ޕެރ. 35-37)
5. 49 ވަނަ މާއްދާގައި ލިސްޓުކޮށްފައިވަނީ ހަނުހުރުމާއި އަމިއްލަ ނަފުސާ ދެކޮޅަށް ބަޔާން ނުދިނުމުގެ ޙައްޤުގެ ދާއިރާއިން ބޭރުގައިވާ ކަންކަމެވެ؛ 48 (ށ) ގެ ހާލަތު ނުދެއްކޭ ހިނދު (އެހެން ހެކި ހުރިނަމަ) ތަޙުޤީޤުގައި ސާމްޕަލް ނުދިނުމަށް ޤާނޫނީ ޢުޛުރެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް 49 ވަނަ މާއްދާއިން ސާމްޕަލް ދިނުމަށް މަޖުބޫރުކުރާ ކޯޓު އަމުރެއް ނެރުމުގެ ބާރެއް ނުލިބެއެވެ؛ ހައްޔަރު ނުވަތަ ބަންދު ނުކުރާ މީހަކަށް ތަޠުބީޤުކުރާއިރު އޭގެ ނަތީޖާއަކީ، އެއްބާރުލުން ދިނުމަށް ބާރުއެޅުމާއި، ދަޢުވާ އުފުލައިފިނަމަ އިންކާރުކުރިކަން ވާޤިޢާއެއްގެ ގޮތުގައި ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅައި ނެގަޓިވް އިންފަރެންސް ނެގުމުގެ ފުރުޞަތެވެ. (ޕެރ. 39-43)
6. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ކަންކުރަންވާ ގޮތް ވަކި ގޮތަކަށް ތަޞައްވުރުކޮށްފައިވާއިރު، ޤާނޫނުން ބާރު ނުދޭ ކަމެއްގައި ތަޙުޤީޤުގެ ބޭނުމަށްޓަކައިވެސް ކޯޓު އަމުރެއް ނެރެވޭކަށް ނެތެވެ؛ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 47 ވަނަ މާއްދާ ހަވާލާދެނީ ޤާނޫނުގައި ކޯޓު އަމުރު ހޯދަންޖެހޭނެކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށެވެ. (ޕެރ. 44-47)
7. ދަޢުވާ އުފުލައިފިނަމަ، ތަޙުޤީޤުގައި ސާމްޕަލް ދިނުމަށް އިންކާރުކުރުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަލައިގަނެވޭ ޢުޛުރެއްތޯ ކަނޑައަޅާނީ އެ މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތުގައެވެ. (ޕެރ. 49)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 48 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 55 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 56 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 47 ވަނަ މާއްދާ