މުޢާޛު ޢަލީ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރުތައް ޤާއިމް (އަޣުލަބިއްޔަތުން)

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/JSA/2024/38

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ރިޝްވަތަށް އެދުނުކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ތަޙުޤީޤުކުރެވެމުންދާ، ނަމަވެސް ހައްޔަރުނުކުރާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއްގެ އަޑުގެ ސާމްޕަލާއި ފޮޓޯ (ހަށިގަނޑުން ބޭރުން ނެގޭ ސާމްޕަލް) ނެގުމަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރުތައް ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުނުކުރާ މީހެއްގެ ކިބައިން ހަށިގަނޑުން ބޭރުން ސާމްޕަލް ނެގުމަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ ކޯޓަށް އަމުރުކުރެވިދާނެތޯ އޮތް ސުވާލަކީ ޝަރީޢަތުން ގޮތް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ބަޙުޘެއް ކަމަށްވާތީ، ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ ދައުލަތުން ހުށަހެޅި އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟު ބަލައިނުގަނެވެއެވެ. (ޕެރ. 15)
2. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާއިން ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ދެ ޙާލަތެއް ދެނެގަނެއެވެ: ހައްޔަރުކޮށް ބަންދުގައި ހުންނަ ޙާލަތާއި ތުހުމަތުކުރެވުނަސް ހައްޔަރުނުކޮށް ހުންނަ ޙާލަތެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު ދުސްތޫރީ އަސާސީ ޙައްޤެއްގެ ގޮތުގައި ލިބިދެނީ ހައްޔަރުކޮށް ބަންދުކުރެވޭ މީހުންނަށް ކަމަށާއި، ހައްޔަރުނުކުރާ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއަށް އެ ޙައްޤު ލިބިދެނީ އިޖުރާއީ ޤާނޫނީ ޙައްޤެއްގެ ގޮތުގައެވެ؛ 2 ވަނަ ބާބުގެ ޙައްޤެއް ހިފެހެއްޓޭނީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ޤާނޫނަކުންނެވެ. (ޕެރ. 18-20)
3. 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ "ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހެއް" ގެ އިސްތިސްނާއަކީ ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާގެ ދުސްތޫރީ ޙައްޤު ހަނިކުރުމަށް ކޯޓު އަމުރެއް ލާޒިމުކުރާ އިތުރު ރައްކާތެރިކަމުގެ ފަށަލައެކެވެ؛ ސާމްޕަލެއް ބޭނުންވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ހައްޔަރުނުކުރާ މީހާ ހައްޔަރުކުރަންޖެހޭކަމަށް އެއިން މާނަ ނުކުރެވޭނެއެވެ. 49 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، (ރ) އަދި (ބ) ގެ ޝަރުޠުތައް ހަމަވާ ޙާލަތެއްގައި ހައްޔަރުނުކުރާ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ސާމްޕަލް ދިނުމަށް އިންކާރުކޮށްފިނަމަ ކޯޓު އަމުރަކުން ސާމްޕަލް ދިނުމަށް އަމުރުކުރެވޭނެއެވެ؛ 55-57 ވަނަ މާއްދާތަކާ އެކު ކިޔާއިރު 48 (ނ) ހަމައެކަނި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހުންނަށް މަޙްދޫދު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 21-23)
4. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން، 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ޙާލަތް (މާއްދީ ހެއްކާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ގުޅުވޭނެ ހަމައެކަނި ގޮތަކީ އޭނާގެ ސާމްޕަލް ކަމުގައިވުން) ފިޔަވައި، ސާމްޕަލް ދޭންޖެހުމަކީ އަމިއްލަ ނަފްސާ ދެކޮޅަށް ބަޔާން ނުދިނުމުގެ ޙައްޤުގެ ދާއިރާގައި ހިމެނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ހައްޔަރުނުކުރާ މީހަކަށް ކުރިން ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު ދީފައިވިޔަސް، މާއްދީ ހެއްކާ އޭނާ ގުޅުވޭނެ އެހެން ހެކި ހުރިނަމަ ސާމްޕަލް ދިނުމަށް އެންގުމަށް ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 25-27)
5. މި މައްސަލައިގެ ޕްރިލިމިނަރީ ރިޕޯޓާއި ވީޑިއޯއަށް ބަލާއިރު މާއްދީ ހެއްކާ ގުޅުވޭނެ ހަމައެކަނި ގޮތަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ސާމްޕަލް ނޫންކަމަށް ފެންނާތީ، އަމުރުތައް ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 28-29)
6. (ޚިލާފު ރައުޔު - ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ޝަނީޒް ޢަބްދުﷲ) 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަކީ ތުހުމަތާ ގުޅޭ އިތުރު ހެއްކެއް ނެތި، ސާމްޕަލުން މެނުވީ ހެކި ނުލިބޭ ޙާލަތުގައި ހައްޔަރުނުކުރާ މީހާގެ ޙާލަތެވެ؛ އެ ޙާލަތުގައި އޭނާގެ ރުހުމެއްނެތި ކޯޓު އަމުރަކުންވެސް ސާމްޕަލް ނުނެގޭނެއެވެ، އަދި އެގޮތަށް ހޯދާ ހެއްކަކީ 48 (ބ) އާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް މަޖުބޫރުކޮށްގެން ހޯދާ ހެއްކެކެވެ؛ އިތުރު ހެކި ހުށަހަޅައިގެން ހައްޔަރުކުރުމަށްފަހު 48 (ނ) ގެ ދަށުން ކޯޓު އަމުރު ހޯދިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 31-39)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 48 ވަނަ މާއްދާ ((ހ)، (ށ)، (ނ)، (ބ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 49 ވަނަ މާއްދާ ((ނ)، (ރ)، (ބ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 55، 56، 57 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ޚިލާފު ރައުޔު)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 2 ވަނަ ބާބު (ޙައްޤުތައް ހިފެހެއްޓުން ޤާނޫނަކުން)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2018/SC-A/31