އަރާމް ޓްރެވަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް)

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނުލިބޭ)

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އީ.އައި.އޭ ރިޕޯޓު އީ.ޕީ.އޭ އިން ފާސްނުކުރުމުން ށ. ފަރުކޮޅު އެއަރޕޯޓު އެއްބަސްވުން ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ފްރަސްޓްރޭޓްވީތޯ، އޭގެ މުޤާބިލުގައި ވެވުނު ގއ. އިންނަރެހާ ރިޒޯޓު އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް ގެނައުން ޤާނޫނީތޯ، އަދި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުން ރަނގަޅުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮންޓްރެކްޓެއް ފްރަސްޓްރޭޓްވީތޯ ބަލަންވާނީ މަލްޓިފެކްޓޯރިއަލް ހަމަ ތަޠުބީޤުކޮށް، ކޮންޓްރެކްޓް ނިމުމަކަށް އަންނަން ޖެހުނު ހާދިސާތަކާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަން ދެނެގަނެ، ނިމުމަކަށް އައި ސަބަބަކީ ކޮންޓްރެކްޓް ވެވުނުއިރު ބައިވެރިންގެ ވިސްނުމުގައި ނެތް ޙާލަތެއްތޯ ބަލައިގެންނެވެ (ބީ.އެމް.ސީ ޓްރާންސްޕޯޓް ވ. ކޮރަލްގޭޓް؛ ފާސްޓް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ވ. ޕޮލިސް ވެލްފެއަރ ކޯޕަރޭޝަން)؛ އަދި ކޯޓުން ކުރަންޖެހޭ ސުވާލަކީ ކޮންޓްރެކްޓް ވެވުނުއިރު ޢަމަލުކުރަން އޮތް ގޮތް އެ ހާދިސާގެ ސަބަބުން އިންތިހާއަށް ބަދަލުވެއްޖެތޯއެވެ. (ޕެރ. 13، 17)
2. ފްރަސްޓްރޭޓްވާފަދަ ހާދިސާއެއް ހިނގުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަން ލަފާކުރެވެން ޖެހޭނެ ކަމަށް ބުނެވިދާނެ ނަމަވެސް، އެފަދަ ރިސްކަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރެވި އޮތުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިންގެ ކުށެއްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ (ބީ.އެމް.ސީ ޓްރާންސްޕޯޓް، ޕެރ. 36). (ޕެރ. 15)
3. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޮންޓްރެކްޓުގެ އިލްތިޒާމްތަކުން ބައިވެރިން ވީއްލެނީ ތަފާތު ދެ ކަމަކުންނެވެ: ބައިވެރިން ހީނުކުރާފަދަ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވުމާއި، ޤާނޫނެއް ހިންގުމެވެ؛ ހާދިސާ ހީނުކުރާފަދަ ޙާލަތެއް ނޫން ކަމަށް ބެލި ނަމަވެސް، ތިމާވެއްޓަށް އިޢާދަނުކުރެވޭ ގެއްލުން ލިބިދާނެ ހާލަތުގައި މަޝްރޫޢު ކުރިއަށް ނުދިއުމަށް ޤާނޫނުން ލިބިދޭ ބާރު (އީ.އައި.އޭ ގަވާއިދު 2012 ގެ 14 (ށ) (3)) ބޭނުންކުރި ހިސާބުން ޤާނޫނު ހިނގަން ފަށައި ކޮންޓްރެކްޓް ނިމުމަކަށް ދެއެވެ. (ޕެރ. 14، 17–18)
4. ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ކޮންޓްރެކްޓަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) ގެ ދަށުން ޣައިރު ޤާނޫނީ، އަދި (ނ) ގެ ދަށުން ބާޠިލު ކޮންޓްރެކްޓެކެވެ؛ އެހެންކަމުން އީ.އައި.އޭ ފާސްނުވުމުން އެއްބަސްވުން ފްރަސްޓްރޭޓްވީ ކަމަށް ދައުލަތުން ނިންމުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 18–19)
5. ދެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ތެރެއިން އެއް އެއްބަސްވުމަކީ އަނެއް އެއްބަސްވުމުގެ މަޝްރޫޢުގެ މުޤާބިލުގައި ވެވި، އެ މަޝްރޫޢަށް ބަރޯސާވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްނަމަ، މައި މަޝްރޫޢު ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭ ހާލަތުގައި ދެވަނަ އެއްބަސްވުން ވުޖޫދުގައި އޮތުމުގެ ބޭނުން ކެނޑިގެންދާތީ، އެ އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް ގެނައުން ޤާނޫނާ ޚިލާފެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 23–24)
6. ދަށުކޯޓުން ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމަށް ނިންމި ސަބަބުތައް (ސާބިތުކުރަން އެދޭ ކަންކަން ކިތާބީ ހެކިން ސާބިތުވާން އޮތުމާއި، ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ދޭންޖެހޭކަން ސާބިތުނުވާއިރު ބަދަލުގެ މިންވަރާ ގުޅޭ ހެކި ބޭނުން ނުވުން) ނަފީކުރާ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށަނާޅައިފިނަމަ، އެ ނުކުތާއާމެދު ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ނުޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 29–30)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) އަދި (ނ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2012/R-27 (ތިމާވެއްޓަށް އަސަރު ފޯރާނެ މިންވަރު ބަޔާންކުރާ ރިޕޯޓު ހެދުމާބެހޭ ގަވާއިދު 2012) ގެ 14 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (3)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 20/98 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަޅުރަށްރަށާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 11 ވަނަ މާއްދާ
• ބީ.އެމް.ސީ ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ޕްރޮޖެކްޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ކޮރަލްގޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (ސުޕްރީމް ކޯޓު 2013/SC-A/34)، ޕެރ. 36
• ފާސްޓް ކޮންސްޓްރަކްޝަން އެންޑް ޓްރޭޑިންގ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޕޮލިސް ވެލްފެއަރ ކޯޕަރޭޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2022] SC 06