—

ހެކިން ހެކިބަސް ދީފައިވަނީ ހަމައެކަނި އެފަރާތްތަކުން ތަޙްޤީޤަށް ބަޔާނެއް ދީފައިވާނެކަމަށް ބުނެ އެކަނި ނޫން ނަމަ، އަދި ޝަރީޢަތުގެ ފަރާތުން ކުރިމަތިކުރުވި ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބުދީ އެފަރާތްތަކަށް އެހާދިސާ ފެނުނު ގޮތަށް ދީފައިވާ ހެކިބަހެއް ނަމަ، އެއީ ހައިކޯޓުގެ 2008/HC-A/171 އާއި 2013/HC-A/276 ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ދީފައިވާ ހެކިބަހެކެވެ. (ޕެރ. 3 (ށ))

މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ގައިވާ ގޮތުން، ސައިންޓިފިކް އުޞޫލުގެ މަތިން ބަލަންޖެހޭ ބެލުންތައް ބެލުމަށް ބޭނުންވާ ތަޢުލީމީ ފާހާއި ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ މީހަކު ދޭ ބަޔާނަކީ ހަރުދަނާ ޤަރީނާއެއް ކަމާއި، މަސްތުވާ އެއްޗެއްގެ ބާވަތާއި، ނަމާއި، ބަރުދަނާއި، ތަޙްލީލު ކުރެވުނު ގޮތާއި އޭގެ ނަތީޖާ ހިމެނޭ ތަޙްލީލު ރިޕޯޓަކީ ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ބަޔާނެއް ކަމަށްވާތީ، ފެނުނު މާއްދާތަކަކީ ކެނެބިސް އެކުލެވޭ މާއްދާކަން ކަމާބެހޭ މާހިރުންގެ ބަހުން އެނގެން އޮތްނަމަ، ފުލުހުންގެ ލެބޯޓަރީ ތަޙްލީލް ރިޕޯޓަކީ ހަރުދަނާ ޤަރީނާއެއްކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 3 (ރ))

އެމީހެއްގެ ޙިޔާޒަތުގެ ދަށުގައި ހުއްޓާ ފެންނަ މަސްތުވާތަކެތީގެ ޒިންމާ އެމީހަކު އުފުލަންޖެހޭނެއެވެ؛ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތީން އެފަދަ މަސްތުވާތަކެތީގެ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ ފަރާތެއް ނުދެއްކޭ ނަމަ، އެތަކެއްޗާމެދު ޖަވާބުދާރީވެ އެތަކެތީގެ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭނީ އެތަކެތި އެމީހެއްގެ ޙިޔާޒަތުގެ ދަށުގައި ހުއްޓާ ފެނުނު މީހާއެވެ (2010/SC-A/07؛ 2009/HC-A/212). (ޕެރ. 3 (ބ))

އެމީހެއްގެ ޙިޔާޒަތުގެ ދަށުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނިފައިވާއިރު، އެއީ އެމީހާގެ އެއްޗެއް ނޫންކަމަށް ނުވަތަ އެހެން މީހެއްގެ ތަކެތިކަމަށް ބުނާ ބުނުމަކުން، ނުވަތަ އެހެން މީހަކު އެއީ އޭނާގެ އެއްޗެއްކަމަށް ބުނެ ޒިންމާ އުފުލުމުގެ ގޮތުން ދައްކާ ވާހަކަތައް ދައްކާފައިވާ ވަގުތާއި، ޙާލަތާއި، ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ނަޒަރުކުރުމެއް ނެތި، ހަމައެކަނި އެފަދައިން ބުނެލާ ބުނެލުމެއްގެ މައްޗަށް އެކަނި ބިނާކޮށް، އެތަކެތި ޙިޔާޒަތުގެ ދަށުން ފެނުނު މީހާ އެތަކެއްޗާމެދު އުފުލަންޖެހޭ ޒިންމާއިން ބަރީއަވެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ (2014/HC-A/109). (ޕެރ. 3 (ބ))

ޙަޤީޤީ ޙިޔާޒަތު (actual possession) ގެ ޙާލަތަކީ، ތިމާގެ ސީދާ އަތުގައި ނުވަތަ ލައިގެންހުރި އެއްޗެއްގައި ނުވަތަ އަތުގައި އޮތް އެއްޗެއްގެ ތެރޭގައި ނުވަތަ އެހެން މީހެއްގެ ކޮންޓްރޯލްނެތް، ސީދާ ތިމާގެ ބެލުމާއި ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައިހުރި ތަނެއްގައި މަސްތުވާތަކެތި ހުރުމެވެ. (ޕެރ. 3 (ބ))

މަޢުނަވީ ޙިޔާޒަތު (constructive possession) ގެ ޙާލަތަކީ، މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް ތިމާގެ ޙަޤީޤީ ޙިޔާޒަތުގައި ނެތްނަމަވެސް، އެތަކެތި ތިމާ ހުރިތަނުގައި ނުވަތަ ތިމާގެ އެއްޗެއް ތެރޭގައި ހުރިކަން އެނގުމާއެކު، އެއެއްޗެއްގެ މައްޗަށް އެމީހާގެ ކޮންޓްރޯލް އޮތުމެވެ؛ އެނގުމުގެ މާނައިގެ ތެރޭގައި އެއީ މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާ އެއްޗެއްކަން އެނގިފައިވުން ވެސް ހިމެނޭއިރު، ކޮންޓްރޯލް އޮތްކަމަށް ބެލެވޭނީ އެއެއްޗެއް ތިމާ ބޭނުންވެއްޖެ ނަމަ ނެގޭގޮތަށް ނުވަތަ ތިމާގެ ޙަޤީޤީ ޙިޔާޒަތުގެ ދަށަށް ގެނެވޭ ގޮތަށް ހުރުމާއި، ނުވަތަ އެއެއްޗެއް އޮތް ތަނުގެ މައްޗަށް ތިމާގެ ކޮންޓްރޯލާއި ބާރު އޮތުމުންނެވެ. (ޕެރ. 3 (ބ))

މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނު ތަނަކީ އެކަކަށްވުރެ ގިނަމީހުން އުޅޭތަނެއް ނަމަ ނުވަތަ އެތަނުގައި އެކަކަށްވުރެ ގިނަބަޔަކު ތިބި ނަމަ، އެތަކެތި އެތަނުގައި ހުރި މީހެއްގެ އަތުގައި ހުރިތަކެތިކަމަށް ބެލުމަށްޓަކައި، އެމީހާގެ ލޮލަށް އެތަކެތި ފެންނަން ހުރުން، ނުވަތަ އެމީހާގެ އެއްޗެއްގެ ތެރެއިން ފެނުން، ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރުމުގައި ޝައްކުކުރެވޭ ފަދަ ގޮތަކަށް ޢަމަލުތައް ހުރުން ފަދަ އިތުރު ޤަރީނާތަކެއް ހުންނަން ޖެހޭނެއެވެ؛ ފުލުހުން ފެނުމުން ދުވެ ފިލަން މަސައްކަތްކުރުމަކީ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަދަ ގޮތަކަށް ޢަމަލުތައް ހުރުމެވެ. (ޕެރ. 3 (ބ))

ޖިނާއީ މައްސަލައެއް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ، އެމީހަކު ކުށެއްކޮށްފިކަން އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއްނެތި ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވުމެވެ (ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ))؛ ހުށަހެޅޭ ހެކިތަކާއި ދަލީލުތައް ފަނޑިޔާރު ތަޤްޔީމް (evaluation) ކޮށް ވަޒަންކުރުމަށް ފަހު، ޤަބޫލުކުރެވޭ ހެކިތަކާއި ދަލީލުތަކުން ނުކުންނަ ނަތީޖާތަކުގެ މައްޗަށް ބުރަވެހުރެ، ޔަޤީނާ ގާތްކުރާ މިންވަރަށް އިޤުތިނާޢު (convince) ވެގެން މެނުވީ ކުށެއް ސާބިތުވެއްޖެކަމަށް ޙުކުމް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ؛ އަދި ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި ކުރާ ޙުކުމް ބިނާވާންޖެހޭނީ އަބަދުވެސް ޤާނޫނީ ގޮތުން ޞައްޙަ ދަލީލުތަކާއި ޤަރީނާތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ (2012/SC-A/01). (ޕެރ. 3 (ބ))