—

ސަރުކާރުގެ ފަރާތުންވެސް އަދި އަމިއްލަގޮތުންވެސް ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ބޭނުންނުވާތީ ވަކީލަކާ ނުލައި މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބުނެފިނަމަ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ އުޞޫލުން ވަކީލެއް ހޯދުމަށް ލިބިއޮތް ޙައްޤު ޝަރީޢަތުން މަޙްރޫމްކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ؛ އެ ފުރުޞަތު ދޫކޮށްލީ އޭނާ އަމިއްލައަށެވެ. (ޕެރ. 3(ށ))

ހެކިވެރިންނާ ކުރިމަތިކުރެވުނު ސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބުގައި ބައެއް ހެކިވެރިން އެކަން ހަނދާންނެތްކަމަށް އަދި ބައެއް ހެކިވެރިން އެކަންކަން ތަޙްޤީޤަށް ދީފައިވާ ބަޔާނުގައި ކިޔައިދީފައިވާނޭކަމަށް ބުނެފައި އޮތުމަކީ، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ޙަމަލާދިންތަން ދުށްކަމަށް އެހެކިވެރިން ދީފައި އޮތް ހެކިބަސް ނަފީވެގެންދާވަރުގެ ކަންތައްތަކެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 3(ރ))

ހެކިވެރިން މިފަދައިން ތަޙްޤީޤު ބަޔާނަށް ޙަވާލާދިނުމަކީ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2009/HC-A/335 ފަދަ ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުން ބޭރުން ދީފައިވާ ހެކިބަހެއްކަމުގައި ބެލެވެން ނެތެވެ. (ޕެރ. 3(ރ))

ހެކިބަސްދިން ހުރިހާ ފަރާތްތަކުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ޙަމަލާދިންތަން ދުށްކަމަށް ސާފުކޮށް ޔަޤީންކަމާއެކު ބުނެފައިވާނަމަ، ހެކިވެރިންގެ ހެކިބަހުގައި ހުރިކަމަށް ބުނާ ޚިލާފުތަކަކީ (ޙަމަލާދިން ގޮތާއި ތަރުތީބު ކިޔައިދިނުމުގައިވާ ތަފާތުތައް) އެ ހެކިބަސް ނަފީވާވަރުގެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 3(ރ))

ހެކިވެރިންގެ ތެރޭގައި އަނިޔާލިބުނު ފަރާތެއް ނުވަތަ މަރުވި މީހާގެ ތިމާގެ މީހެއް ހިމެނުނަސް، މައްސަލަ ސާބިތުވެފައިވަނީ ހަމައެކަނި އެ ފަރާތްތަކުގެ ބުނުމުގެ މައްޗަށް ނޫންނަމަ، އަދި އެ ހެކިބަހަކީ ލާބައެއް ލިބިދާނެކަމުގެ އުއްމީދުގައި ނުވަތަ ގެއްލުމެއްވެދާނެކަމުގެ ބިރަށްޓަކައި ދިން ހެކިބަހެއްކަމާމެދު ޝައްކު އުފެދޭފަދަ ޙުއްޖަތްތަކެއް ދައްކާފައި ނެތްނަމަ، ހެކިވެރިންގެ ޢަދުލުވެރިކަމާމެދު ޝައްކު އުފެދެން އޮތްކަމެއް ބަޔާންކޮށްދެވިފައެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 3(ރ))

ޖިނާއީ މައްސަލަތައް ނިންމުމުގައި، ހުށަހެޅޭ ހެކިތަކާއި ދަލީލުތަކުގެ ތެރެއިން، ޤާނޫނީ ޤަރީނާ ފިޔަވައި، ވަކި ހެކިތަކަކަށް ނުވަތަ ދަލީލުތަކަކަށް ބުރަވުން ފަނޑިޔާރުންގެ މައްޗަށް ލާޒިމް ނުވާއިރު، ހުށަހެޅޭ ދަލީލުތައް ތަޤްޔީމުކޮށް ވަޒަންކުރުމަށްފަހު ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ދަލީލުތަކާއި، އެ ދަލީލުތަކުން ކުރެވޭ އިސްތިންތާޖުތަކުގެ މައްޗަށް ބުރަވެހުރެ، ޔަޤީނާ ގާތްކުރާ މިންވަރަށް އިޤްތިނާޢުވެގެން މެނުވީ ކުށެއް ސާބިތުވެއްޖެކަމަށް ޖިނާއީ މައްސަލައެއްގައި ޙުކުމެއް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-A/23) (ޕެރ. 3(ބ))

މައްސަލައެއް ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅޭ ހެކިތަކުގެ ތެރެއިން ބަލައިގަނެވޭނެ ހެކިންނާއި ބަލައިނުގަނެވޭނެ ހެކިން ކަނޑައަޅާ، އެހެކިންގެ ހެކިބަސް ޝަރީޢަތުން ޤަބޫލުކުރުމާއި ނުކުރުން އަދި ހެކިންގެ ތެރެއިން ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކުރަންޖެހޭ ހެކިންނާއި ޙާޟިރުކުރަންނުޖެހޭ ހެކިންނާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަކީ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުގެ ތަޤްދީރީ ބާރުގެ ތެރެއިން ކަނޑައެޅޭ ކަންކަން ކަމަށްވެފައި، އެ ނިންމުން ބިނާކުރި ސަބަބުތަކުގައި ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްވާނަމަ، އެކަމަކީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އަސްލަކާ ޚިލާފުވުންކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ހެކި ޤަރީނާތަކުން ކުށް ސާބިތުވާ މިންވަރަށް ހެކި ހުށަހަޅާފައި އޮތުމުން ދިފާޢީ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމަށް ނިންމި ނިންމުމުގައި ޤާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ އަސްލަކާ ފުށުއެރުމެއްވާކަމުގައި ބެލެވެން ނެތެވެ. (ޕެރ. 3(ބ))

ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާއާއި، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1205 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި، ޙާދިސާ ހިނގިއިރު ޢަމަލުކުރަމުންދިޔަ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 88 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އަށް ބެލުމުން، މަރުގެ ކުށަށް ކަނޑައަޅަންޖެހޭނީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި މަރުގެ ކުށަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އަދަބެވެ. (ޕެރ. 3(ޅ))

ޝަރުޢީ އިސްތިލާޙުގައި ގަސްދުމަރު ނުވަތަ قتل عمد އަކީ، ޢާންމުކޮށް މީހަކު މަރުވެދާފަދަ ހަތިޔާރަކުން ނުވަތަ ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެއްޗަކުން މީހެއްގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ގުނަވަނަކަށް ޙަމަލާދިނުމުގެ ސަބަބުން، ނުވަތަ ކުޑަ ކައްޓެއްފަދަ ވަސީލަތެއް ބޭނުންކޮށްގެން މީހެއްގެ މަރުވަޅަކަށް ޙަމަލާދިނުމުގެ ސަބަބުން އެމީހާ މަރުވުމެވެ. (ޕެރ. 3(ޅ))

قتل عمد (ޤަޞްދު މަރު) ގައި ތިން ރުކުނެއް ފުރިހަމަވުން އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ލާޒިމްކުރެއެވެ. އެއީ: (1) މަރާލެވުނު މީހާއަކީ ދިރިހުރި އަދި ލޭ އޮހޮރުވުން މަނާކުރެވިފައިވާ (ލޭ ހުއްދަކުރެވިފައިނުވާ) މީހެއްކަމުގައިވުން؛ (2) އެމީހާ މަރުވީ ޤާތިލް ކުރި ޢަމަލުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ކަމަށްވުން؛ (3) ޤާތިލް ކުޅަ ޢަމަލަކީ އެމީހާ މަރާލުމުގެ ނިޔަތުގައި ކުޅަ ޢަމަލެއްކަމުގައިވުން. (ޕެރ. 3(ޅ))

ޤާތިލް ކުޅަ ޢަމަލަކީ އެމީހާ މަރާލުމުގެ ނިޔަތުގައި ކުޅަ ޢަމަލެއްކަން ދެނެގަތުމަށް އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައިވެސް އަދި ޖިނާއީ ޤާނޫނުތަކުގައިވެސް ކަނޑައެޅިފައިވާގޮތަކީ، އެމީހާ މަރާލުމަށް ބޭނުންކުރި ވަސީލަތާއި، މަރާލުމަށް ރޭވި ރޭވުމާއި، ޙަމަލާދީފައިވާ ތަނާއި، ޙަމަލާދީފައިވާ ގޮތަށް ބެލުމެވެ؛ މީހަކު މަރާލެވިދާފަދަ ތޫނު ހަތިޔާރެއް ބޭނުންކޮށްގެން ޙަމަލާދީފައިވާނަމަ، ނިޔަތަކީ މަރާލުންކަމާމެދު ޝައްކެއް އުފެދޭނެ ޖާގައެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 3(ޅ))