މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ވ. އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު

ޕްރިވިޓީ އޮފް ކޮންޓްރެކްޓްގެ ޢާއްމު މަބްދައުގެ ދަށުން، އެއްބަސްވުމަކާ ގުޅިގެން އުފަންވާ އެންމެހައި ޙައްޤުތަކާއި އިލްތިޒާމްތައް ލިބިގެންވާނީ އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިންނަށް ކަމާއި، ބައިވެރިއަކަށް ނުވާ ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލިބިފައިވާ މަޞްލަޙަތެއް ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ޙައްޤެއް ޢާއްމު އުޞޫލަކުން އުފަންނުވާނެއެވެ؛ މި މަފްހޫމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުން ބަލައިގެންފައިވާ މަފްހޫމެކެވެ.

ޕްރިވިޓީ އޮފް ކޮންޓްރެކްޓްގެ މަބްދައުން އިސްތިސްނާވާ ޚާއްޞަ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި އެޖެންސީގެ ޙާލަތާއި، ކޮލެޓްރަލް އެއްބަސްވުމުގެ ޙާލަތާއި، އިކުއިޓީގެ ދަށުން އަމާނާތެއްގެ ގޮތުގައި މުދާ ބަލަހައްޓާ ޙާލަތާއި، އެއްބަސްވުމުގައިވާ ޝަރުޠެއްގެ ސަބަބުން ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ޒިންމާވާ ޙާލަތާއި، ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ޒިންމާވާ ޙާލަތާއި، ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ޙާލަތް ހިމެނެއެވެ.

އެއްބަސްވުމުގައިވާ ޝަރުޠެއްގެ ސަބަބުން ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް އެއްބަސްވުމުގައި ބުނާ ޙައްޤުތައް ލިބިގެންދާނީ، އެއްބަސްވުމުގައި ސަރީޙަ ޢިބާރާތުން އެފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، ނުވަތަ ޙައްޤުތައް ބަދަލުކުރުމުގެ އައު ސައްޙަ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އެ ޙައްޤުތައް ތިންވަނަ ފަރާތަށް ނަޤުލުކޮށްފައިވާނަމައެވެ.

އެއްބަސްވުމެއްގެ ޙައްޤުތަކާއި ޒިންމާތައް ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ބަދަލުކުރުމުގައި (ޙަވާލަތުލް ޙައްޤު / Novation ގެ އުޞޫލުން) ޝަރުޠުތަކެއް ފުރިހަމަވާންޖެހެއެވެ: ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ނަޤުލުކުރުން ހުއްދަވުމާއި، ކުރިން އެއްބަސްވި ފަރާތް ޙައްޤުތަކާއި އިލްތިޒާމްތައް ދޫކޮށްލާކަން ސަރީޙަ ޢިބާރާތުން ބަޔާންކުރުމާއި، ތިންވަނަ ފަރާތް އެކަމަށް އެއްބަސްވާކަން ސަރީޙަ ޢިބާރާތުން ހާމަކުރުމާއި، ހުރިހާ ބައިވެރިން ބަދަލުކުރުމަށް އެއްބަސްވުމެވެ.

ޤާނޫނެއްގައި ވަކި ބާވަތެއްގެ ކޮންޓްރެކްޓެއް ވަކި ގޮތަކަށް ހެދިފައި އޮންނަންޖެހޭކަމަށް ބުނެފައިވާނަމަ އެ ކޮންޓްރެކްޓެއް ސައްޙަވާނީ އެ ގޮތަށް ވެފައިވާނަމައެވެ؛ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން މިނިސްޓްރީތަކާ ޙަވާލުކުރެވޭ ބިން ދޫކުރަންވާނީ ލިޔުމުން ކުރެވޭ އެގްރީމެންޓެއްގެ ދަށުން ކަމުން، އެފަދަ ބިމެއްގެ ޙައްޤުތައް ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ބަދަލުކުރުން ސައްޙަވާނީ ލިޔުމުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކުންނެވެ.

އެއްބަސްވުމުގައި ކުއްޔަށް ހިފާ ފަރާތަށް ޙައްޤުތައް ބަދަލުކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު ދީފައިވުމަކީ، ކުއްޔަށްދޭ ފަރާތް އެއްބަސްވުމުން މެނުވީ ބަދަލުވާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ޙައްޤުތައް ބަދަލުކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅުމަކީ އެއްބަސްވުން އޭގެ ޒާތުގައި ބަދަލުވުމެއް ނޫނެވެ. އަދި ކައުންސިލްގެ ބައްދަލުވުމެއްގެ ޔައުމިއްޔާއަކުން، ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް ނެތި، ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.

އިޤުރާރަކީ ހަމައެކަނި އިޤުރާރުވާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް އޮންނަ ޙުއްޖަތެކެވެ؛ އިޤުރާރެއްގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އެ އިޤުރާރުގައި ނުހިމެނޭ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ކަމެއް ލާޒިމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.

އިދާރީ ނިންމުމެއް ބާޠިލުކުރަން ހުށަހަޅާ މައްސަލަތަކުގައި، ބާޠިލުކުރަން އެދޭ ނިންމުމަކީ ކޮބައިކަން (ނަންބަރާއި ތާރީޚު ފަދަ) ތަފްޞީލުތަކާއެކު ދަޢުވާގެ ޞީޣާއިން އެނގެން އޮތުން މުހިއްމެވެ.

ދަޢުވާކުރުމުގެ ޤާނޫނީ ޙައިސިއްޔަތު ނުލިބޭ ފަރާތަކުން ހުށަހެޅި މައްސަލައެއް ބަލައި ކަނޑައެޅުމަކީ އިޖުރާއީ ގޮތުން ސައްޙަނޫން ކަމެއް ކަމާއި، ބާޠިލު އިޖުރާއާތެއްގެ މައްޗަށް ތަރައްތުބުވާ ކަމެއްވެސް ބާޠިލުވާނެއެވެ؛ އެހެންކަމުން މައުޟޫޢީ ނުކުތާތަކަށް ޖަވާބުދިނުމުގެ އަހައްމިއްޔަތެއް ނެތެވެ.