އެލައިޑް އިންޝުއަރެންސް ކޮމްޕެނީ އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް ޕވޓ ލޓޑ ވ. ޢަބްދުއްރަޙްމާން ޔޫސުފް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3317/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ފަޔަރ އިންޝުއަރެންސް ކްލެއިމެއްގައި، ކްލެއިމްކުރި މުދަލަކީ އަނދައިގެން ގޮސްފައިވާ މުދާ ނޫންކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އިންޝުއަރަރަށް މަތިކުރުން ރަނގަޅުތޯ؛ ސަރވޭ ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ސަރވޭޔަރ ހެކިބަހަށް ޙާޟިރުނުކުރުމުގެ އަސަރު؛ އަދި ބިލް/އިންވޮއިސްތަކަށް ބަލައި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހިސާބުކުރަންވީ ގޮތް.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން މަދަނީ ޚުޞޫމަތްތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށެވެ (البينة على المدعي)؛ އަދި ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ކުރިމަތިކުރާ ދަފްޢެއް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ އެ ދަފްޢެއް ކުރިމަތިކުރާ ފަރާތަށެވެ. (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ މުޙައްމަދު މުޞްތަފާ ޤަޟިއްޔާއަށް ރުޖޫޢަކޮށް)
2. އިންޝުއަރެންސް ދަޢުވާއެއްގައި އިންޝުއަރަރ އިންކާރުކޮށްފިނަމަ، ގެއްލުން ލިބުނުކަމާއި، އެ ގެއްލުން ލިބުނީ ޕޮލިސީގެ މުއްދަތުގައިކަމާއި، އެއީ ޕޮލިސީގެ ދާއިރާގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ގެއްލުމެއްކަން ސާބިތުކުރުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ؛ ނަމަވެސް ޕޮލިސީގެ އިސްތިސްނާއެއްގެ ތެރެއަށް ވަނުމުގެ ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމަކީ އިންޝުއަރަރގެ ޒިންމާއެވެ؛ އަދި ޕޮލިސީގެ އިސްތިސްނާތައް މާނަކުރަންވާނީ އިންޝުއަރަރއާ ދެކޮޅަށް ހަނިކޮށެވެ.
3. އެފަދަ ދަފްޢެއް އިންޝުއަރަރ ކުރިމަތިކޮށްފައި ނުވާއިރު، ކްލެއިމްކުރި މުދަލަކީ އަނދައިގެން ގޮސްފައިވާ މުދާ ނޫންކަން އިންޝުއަރަރ ސާބިތުކޮށްނުދޭކަމަށް ބުނެ، ދަޢުވާއިން ދިފާޢުވުމުގެ ބުރަ އިންޝުއަރަރަށް މަތިކުރުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ.
4. ފަނީ ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ޚަބީރުގެ ހެކިބަސް ދަށުކޯޓުން ނަގާފައި ނުވުމަކީ، ރިޕޯޓު ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅި ރިޢާޔަތްކުރެވެން އޮތް ޙާލަތެއްގައި، ހަމައެކަނި އެ ސަބަބަށް ހެކި ނަފީވާނެ ނުވަތަ ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަންޖެހޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ޚަބީރަކު ޙާޟިރުކުރާނަމަ ޚަސްމުންނަށް ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދޭންވާނެއެވެ. (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޠަލްޢަތު މުޙައްމަދު ވ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ޤަޟިއްޔާއަށް ރުޖޫޢަކޮށް)
5. އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން އަގުދީ ހަޔަރކޮށް އެ ކުންފުނީގެ ބޭނުމަށް ތައްޔާރުކުރާ ސަރވޭ ރިޕޯޓުގެ ސަރވޭޔަރަކީ މިނިވަން ޚަބީރަކަށް ނުބެލެވޭނެ ކަމަށާއި، އެފަދަ ސަރވޭޔަރުން ނިންމާ ނިންމުމަކީ މި ބާވަތުގެ މައްސަލަތަކުގައި ގޮތް ނިންމާ އަސާސަކަށް ވުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ؛ ގުދަނެއްގެ ޖާގައާމެދު ހަމައެކަނި އަކަ މިނަށް ބަލައި ކުރާ ބުނުމަކީ ޚަބީރީ ރައުޔަކަށްވުރެ ފާޅުކުރާ ޚިޔާލެކެވެ.
6. މުދަލުގައި އިންޝުއަރަބަލް އިންޓްރެސްޓް އޮތުމަށް ޤާނޫނީ މިލްކުވެރިކަން ޝަރުޠެއް ނޫން ކަމަށާއި، މުދަލަށް ލިބޭ ގެއްލުމުން ސީދާ މާލީ ގެއްލުމެއް ލިބޭ މީހާއަށް އިންޝުއަރަބަލް އިންޓްރެސްޓް ލިބިގެންވާނެއެވެ؛ ނަމަވެސް އެހެން މީހުންގެ ނަމުގައިވާ ބިލުތަކުގައިވާ މުދަލަކީ އޭނާއަށް ސީދާ މާލީ ގެއްލުން ލިބޭ މުދާކަން އިންޝުއަރޑް ސާބިތުނުކުރެވޭނަމަ ގެއްލުން ވަޒަންކުރުމުގައި އެ ބިލުތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރެވޭނެއެވެ.
7. ބިލެއް ޞައްޙަ ނޫންކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން އެކަން ސާބިތުކުރަންޖެހޭނެއެވެ؛ ބިލެއްގައި ޖީއެސްޓީ ބަޔާންނުވުމަކީ ހަމައެކަނި އެ ސަބަބަށް ބިލު ޞައްޙަ ނޫންކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެ ހުއްޖަތެއް ނޫނެވެ؛ ޖުމްލަ ޢަދަދު ދިމާނުވާ ބިލެއްގެ ޞައްޙަކަން ބިލު ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ކަށަވަރުނުކުރާނަމަ ރިޢާޔަތްނުކުރެވޭނެއެވެ؛ އަދި ޝައްކެއް އުފެދޭ ޙާލަތުގައި ޝައްކުގެ ފައިދާ ލިބިދޭންވާނީ ޕޮލިސީ ގަތް ފަރާތަށެވެ.
8. ޕޮލިސީގައި ގުދުރަތީ ހާދިސާއަކަށް ޚާއްޞަ ޑިޑަކްޓިބަލް އުނިކުރެވޭނީ އެ ބާވަތުގެ ހާދިސާއަކުން ގެއްލުން ލިބިއްޖެނަމައެވެ؛ ގަސްދުގައި އަލިފާން ރޯކޮށްލުމުން ލިބުނު ގެއްލުމަށް ޕޮލިސީގެ ޢާންމު ޑިޑަކްޓިބަލް އުނިކުރަންޖެހޭނެއެވެ.
9. ދަށުކޯޓުން ކަނޑައެޅި ޢަދަދަކީ ހައިކޯޓުގެ ހިސާބުން ލިބެންޖެހޭ ޢަދަދަށްވުރެ މަދު ޢަދަދެއް ކަމުގައިވިޔަސް، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފު ނުވަތަ ކައުންޓަރ އިސްތިއުނާފެއް ނުކޮށް ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ދަމަހައްޓަން އެދިފައިވާއިރު، ޙުކުމުގެ ޢަދަދަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ (ޤާނޫނު ނަންބަރު PDF ގައި '36/31' ގޮތަށް ފުށުއަރާފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާ (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ މުޙައްމަދު މުޞްތަފާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/93 ޤަޟިއްޔާ (ޠަލްޢަތު މުޙައްމަދު ވ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• PP v Bakar Abu Syed (1984) 2 MLJ 19 (މެލޭޝިއާ ފެޑަރަލް ކޯޓު)
• ޕްރޮފެސަރ އެމް. އެން. މިޝްރާ، Law of Insurance