އެލައިޑް އިންޝުއަރަންސް ކޮމްޕެނީ އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޢަބްދުއްރަޙްމާން ޔޫސުފް

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓާއި ސިވިލް ކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ އިންޝުއަރަރ ދޭން ނިންމި ރ.25,505.67 އަކީ ލިބެންޖެހޭ ފައިސާ

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ފަޔަރ އިންޝުއަރަންސް ކްލެއިމެއްގައި ގެއްލުމުގެ މިންވަރު ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ ކާކު، ޕޮލިސީ ދޫކުރުމުގެ ކުރިން ސާރވޭ ކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ހައިކޯޓުން ކަނޑައެޅުން ރަނގަޅުތޯ، ސާރވެޔަރު ޙާޟިރުނުކުރުމުގެ އަސަރު، އަދި ޕޮލިސީގެ ދަށުން ދޭންޖެހޭ ބަދަލުގެ މިންވަރު.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިންޝުއަރަންސްއާބެހޭ ޚާއްޞަ ޤާނޫނެއް ނެތުމުން، އިންޝުއަރަންސް މައްސަލަތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައާ ގުޅިގެން ޢަމަލުކުރެވެނީ ޢާންމު މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ޢަމަލުކުރާ ގޮތަށެވެ؛ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައަކީ ދަފްޢު އުފުލާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުސްތަފާ). (ޕެރ. 19)
2. ޕޮލިސީ ނެގި ފަރާތުން ސާބިތުކުރަންޖެހެނީ ހާދިސާ ހިނގީ ޕޮލިސީ މުއްދަތުގައި ކަވަރުކުރާ ޕެރިލްއަކުން ކަމާއި، ގެއްލުން ލިބުނުކަމާއި، ގެއްލުމުގެ މިންވަރާއި، ހާދިސާ ހިނގިއިރު ހުރި މުދަލާއި ގެއްލުނު މުދަލުގެ ނިސްބަތާއި އަގެވެ؛ އެކަންކަން ސާބިތުކުރުމުން، ޕޮލިސީގެ ޝަރުޠެއް އުނިވެފައިވާކަން ނުވަތަ އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެފައިވާކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނަނީ ޕޮލިސީ ދޫކުރި ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 20)
3. ޕޮލިސީއާ ރުހި ޤަބޫލުކޮށް މުޢާމަލާތް ކުރި ފަރާތަކު ޢަމަލުކުރަންޖެހެނީ ޕޮލިސީއާ އެއްގޮތަށެވެ؛ ގަންނަ ވިއްކާ މުދަލުގެ ރެކޯޑު އިންޝުއަރކުރި އިމާރާތް ނޫން ތަނެއްގައި ބަހައްޓަން ޕޮލިސީ ލާޒިމުކުރާއިރު، ރައްކާތެރިކަން ލިބެނީ ހާދިސާ ހިނގިއިރު ގުދަނުގައި ހުރި މުދަލަށް ކަމުން، ހަމައެކަނި ގަތް މުދަލުގެ އިންވޮއިސްތައް ހުށަހަޅައި ވިއްކި މުދަލުގެ ތަފްޞީލު ނުހުށަހަޅައިފިނަމަ ރެކޯޑު ބެލެހެއްޓިކަން ސާބިތުނުވާނެ ކަމުން ޕޮލިސީގެ ދަށުން ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ޙައްޤުވާކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 23–24)
4. ކޯޓުގެ ނިންމުމެއް ބިނާކުރި އަސާސް ޙުކުމުގައި ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރު މައްސަލަ އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ބެލިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭ ހަމައެކަނި ވަޞީލަތެވެ؛ އިންޝުއަރަންސް ޕޮލިސީ ދޫކުރުމުގެ ކުރިން ސާރވޭއެއް ކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ހައިކޯޓުން ކަނޑައެޅި އަސާސް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާތީ އަދި އިންޝުއަރަންސް އެއްބަސްވުންތަކަކީ ޢާންމު ޢާދަކާދައަށް ބަރޯސާވާ އެއްބަސްވުންތަކަށް ވާތީ، އެ ނިންމުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ؛ މައްސަލައިގެ ޖައުހަރަށް އަސަރުނުކުރާ ނުކުތާއެއް ނަމަވެސް، އިންޝުއަރަންސް ވިޔަފާރިއަށް މުސްތަޤުބަލުގައި އަސަރުކުރާނެ ނިންމުމަކާމެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 27، 30)
5. ދަށުކޯޓަކުން ހެކިވެރިއަކު ޙާޟިރުނުކުރުމާ ގުޅިގެން ކުރި ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރާއިރު، ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ހެދިފައިވާ ގޯހަކީ ކޮބައިކަމާއި، ޚިލާފުވަނީ ކޮން ޝަރުޢީ އުޞޫލަކާކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނެދީފައި ނުވާނަމަ، އެ ނުކުތާއާމެދު ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ނުޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 34)
6. މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތް ކޯޓަށް އައިއިރު ހުރި ހާލަތަށްވުރެ ދަށް ހާލަތަކަށް ދާގޮތަށް ކޯޓުން ނުނިންމާނެއެވެ („عدم جواز تدهور مركز المدعي بسبب دعواه“ މަބްދައު)؛ އެހެންކަމުން، ޕޮލިސީގެ ދަށުން ބަދަލު ޙައްޤުވާކަން ސާބިތުނުވި ނަމަވެސް، ދަޢުވާ ކުރުމުގެ ކުރިން އިންޝުއަރަރ ދޭން ނިންމައި އަންގާފައިވާ ޢަދަދަކީ އިންޝުއަރ ކުރެވުނު ފަރާތަށް ލިބެންޖެހޭ މިންވަރެވެ. (ޕެރ. 35–37)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުސްތަފާ (ސުޕްރީމް ކޯޓު 2010/SC-A/02)
• އަމާނާ ތަކަފުލް (މޯލްޑިވްސް) ޕަބްލިކް ލިމިޓެޑް ވ. ޝަރޫ ލޯންޗް ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2021] SC 66، ޕެރ. 37
• އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން [2021] SC 30، ޕެރ. 34
• ޠަލްޢަތު މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް (ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/93) (ހައިކޯޓުން ބުރަވި)
• Munro, Brice & Co v War Risks Assoc Ltd [1918] 2 KB 78
• Wallaby Grip Ltd v QBE Insurance (Aust) Ltd [2010] 240 CLR 444
• Black's Law Dictionary (reformatio in peius); EPO G 1/99; EPO T 1924/18