ކްރައުން ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ މުއްދަތު، ratio decidendi އަދި obiter dictum ގެ ފަރަޤު، މައްސަލަ ހުށަހެޅުން ލަސްވުމުގެ މަޤުބޫލު ސަބަބެއް އޮތްތޯ ބެލުން

ދަށު ކޯޓު: ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލް TAT-RG-R/2023/001

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް 60 ދުވަހުގެ މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު ހުށަހެޅި އިސްތިއުނާފު ބަލައިނުގަތުމަށް ރަޖިސްޓްރާރ ނިންމި ނިންމުން ޓްރައިބިއުނަލުން ތާއީދުކުރުމުގައި ސަބަބު ބަޔާންނުކުރުމުގެ ކުށެއް ވޭތޯ، އަދި ލަސްވުމަށް މަޤުބޫލު ސަބަބެއް (legitimate expectation ހިމެނޭ ގޮތަށް) އޮތްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މީރާއިން ކުރި އޮޑިޓަކާ ގުޅިގެން ނެރުނު ޓެކްސް އެސެސްމަންޓަށް ކުންފުނިން ކުރި އިޢުތިރާޟު 10 ނޮވެންބަރު 2022 ގައި ނިންމުމުން، ކުންފުނިން 29 ޖަނަވަރީ 2023 ގައި ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް އިސްތިއުނާފުކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ބަންދު ދުވަސްތައް ހިމަނައިގެން 60 ދުވަސް ފާއިތުވެފައިވާތީ ރަޖިސްޓްރާރ މައްސަލަ ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމައި، އެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމުން ޓްރައިބިއުނަލުން އެ ނިންމުމަށް ތާއީދުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ކުންފުނިން ބުނީ ޓްރައިބިއުނަލުން ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް ހުށަހެޅުންތަކަށް ގޮތެއް ނުނިންމާކަމަށާއި، އިޞްލާޙު އިނގިރޭސި ވެބްސައިޓުގައި ނެތުމާއި 22 ޖޫން 2022 ގެ އީމެއިލަށް ބަރޯސާވުމަކީ މަޤުބޫލު ސަބަބެއް / legitimate expectation އެއް ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބަލައިނުގަތުމަކީ އިޖުރާއީ ނިންމުމެއް ކަމުން ސަބަބު އިޖުމާލީކޮށް ބަޔާންކުރުން ފުދޭކަމަށާއި، ގެޒެޓުކުރެވުނު ގަވާއިދަކީ އާންމުކުރެވުނު ގަވާއިދެއްކަމުން ވެބްސައިޓު ނުވަތަ ކުރީގެ އީމެއިލަށް ބަރޯސާވުމަކީ މަޤުބޫލު ސަބަބެއް ނޫންކަމަށާއި، statutory obligation ގެ އިސްތިސްނާ ތަޠުބީޤުވާކަމަށް ކޯޓުން ނިންމިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ދަށު ކޯޓުތަކުން ތަބާވާން ލާޒިމުވަނީ ނިންމުމުގެ ratio decidendi އަށެވެ (ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބުތައް)؛ obiter dictum އަކީ ހަމައެކަނި persuasive authority އެކެވެ. ބޮޑު މަޖިލީހެއްގެ ނިންމުމެއްގެ ratio ދެނެގަންނާނީ އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުންނެވެ. (ޕެރ. 28–30)
2. އިޚްތިޞާޞް ނެތްކަމަށް ނުވަތަ މުއްދަތު ފާއިތުވެފައިވާތީ މައްސަލައެއް ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމާ ނިންމުމަކީ ޝަރީޢަތް ނުކޮށް ނިންމާ އިޖުރާއީ ނިންމުމެކެވެ. އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ގައިވާ ފުން ސަބަބު ބަޔާންކުރުމުގެ އުޞޫލު ތަޠުބީޤުވަނީ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ފައިސަލާކުރާ ޙުކުމްތަކަށެވެ. އިޖުރާއީ ނިންމުމުގައި ސަބަބު ބަޔާންކުރަންޖެހޭ ނަމަވެސް، އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބަލައިނުގަތުމުގެ ޤާނޫނީ ސަބަބު ޤާނޫނީ ނައްސުތަކުގެ އަލީގައި ބަޔާންކުރުން ފުދެއެވެ. (ޕެރ. 26–36)
3. ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލަށް މީރާގެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ ޓްރައިބިއުނަލުގެ ގަވާއިދަށެވެ. 29 ސެޕްޓެންބަރު 2022 ގައި ގެނެވުނު 1-99 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގެ 44 (ހ) ގެ 60 ދުވަސް ގުނާނީ ބަންދު ދުވަސްތައް ހިމަނައިގެންނެވެ؛ އެ މާއްދާ އެހެން ގަވާއިދުތަކަށްވުރެ އިސްވެއެވެ. (ޕެރ. 40–45)
4. މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއް ބަލައިގަތުމަކީ ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލުގެ ގަވާއިދު 2021 ގެ 25 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މަޤުބޫލު ސަބަބެއް ހުރިނަމަ ބޭނުންކުރާ އިޚްތިޔާރީ ބާރެކެވެ. މަޤުބޫލު ސަބަބެއްތޯ ވަޒަންކުރުމުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ޙާލަތްތަކަށް (މަކަރާއި ޙީލަތް، ޖައުހަރީ ޙައްޤު ގެއްލުން، ޠަބީޢީ ކާރިސާ/ހަނގުރާމަ/ވަބާ، ނިންމުން އެނގިފައިނުވުން ނުވަތަ ރިޕޯޓު ލަސްވުން، ބަލި، ފާޅުކަންބޮޑު ބޭއިންސާފު) ރިޢާޔަތްކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 47–50، 65)
5. ގަވާއިދަށް ބަދަލު އައުމުގެ ކުރިން އިދާރާއަކުން ފޮނުވި އީމެއިލަކަށް ބަރޯސާވުމަކީ މަޤުބޫލު ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ޑިއު ޑިލިޖެންސް ހެދުމުގެ ޒިންމާ އޮންނަނީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 51–52)
6. legitimate expectation ގެ އުޞޫލަކީ އާންމު އިދާރާއަކުން ކޮށްފައިވާ ސާފު އަދި އޮޅުމެއްނެތް ވައުދަކަށް ނުވަތަ ޢަމަލަކަށް ބަރޯސާވެ ގެއްލުމެއް ލިބިއްޖެނަމަ ރައްކާތެރިކަން ދޭ އުޞޫލެކެވެ. ނަމަވެސް ޤާނޫނާއި ގަވާއިދު (statutory obligation) އެފަދަ އުންމީދަށްވުރެ މަތިވެއެވެ. ސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރެވުނު ގަވާއިދަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 61 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް އާންމުކުރެވިފައިވާ ގަވާއިދެއް ކަމުން، ވެބްސައިޓެއްގައި އާންމުނުކުރުމަކީ legitimate expectation ގެ ބިނާގައި މުއްދަތު ފާއިތުވުން މަޢާފުކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 54–62)
7. ދަށު ކޯޓެއްގެ ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލެއްގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރުގެ ބޭނުންކުރުމުގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފު ކޯޓު ވަންނަނީ މަދު އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތަކުގައި (ގޯސް އުޞޫލަކަށް ބިނާކުރުން، ކަމާނުބެހޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރުން، ވާޤިޢާ އޮޅުން، މުހިންމު ކަމަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުން، ބޭއިންސާފު) އެކަންޏެވެ. (ޕެރ. 65)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 3/2000 (ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނު) އަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު (27/2020) ގެ 42، 44 (ހ) އަދި (ކ)، 62 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު R-75/2021 (ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021) ގެ 25 އަދި 99 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު R-147/2022 (ޓެކްސް އެޕީލް ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު 2021 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު) ގެ 1-99 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު R-72/2021 (ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ގަވާއިދަށް 6 ވަނަ އިޞްލާޙު) ގެ 1-71 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42، 43، 56، 61، 92، 143 (ރ) އަދި 145 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 33 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 268 އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ
• A/100-2020/SC (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
• A/47-2010/HC (އަޙްމަދު ޝަމީމް ވ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު)
• A/11-2010/SC (ރީތިރަށް ރިސޯޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މަޢުރޫފް ޒާކިރު)
• A/100-2022/SC (ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން ވ. މުޞްޢަބު ޢަބްދުﷲ)
• A/15-2019/SC (އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• DM/03-2022/HC (އަޙްމަދު އިބްރާހީމް އަދި އެހެން ފަރާތްތައް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް)
• A/439-2022/HC (ނިކޮލަސް ބޯމެންޑިލް އަދި މެލިސާ ސެބެސްޗަން ވ. ވަންޑަރލަސްޓް ހޮލިޑޭސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް އަދި އިތުރު 3 ފަރާތް)
• A/93-2020/SC (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• A/50-2021/SC (މަފްތޫޙު ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• A/09,10-2022/SC (މޯލްޑިވްސް ބޭ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• A/51-2022/SC
• 2022/SC-A/13
• 2020/SC-A/107
• 2023/SC-A/04
• 2021/SC-A/91
• 2018/SC-A/46
• 2018/SC-A/21
• 2019/SC-A/07
• 2020/SC-A/73
• 2019/SC-A/59
• Pioneer Investment Services Co v Brunswick Associates Ltd Partnership, 507 U.S. 380 (1992)
• R v Inland Revenue Commissioners ex parte MFK Underwriting Agents Ltd [1990] 1 WLR 1545
• Attorney General of Hong Kong v Ng Yuen Shiu [1983] 2 AC 629
• R v North and East Devon Health Authority, ex parte Coughlan [2001] QB 213
• R (Bancoult) v Secretary of State for Foreign and Commonwealth Affairs (No 2) [2008] UKHL 61