މުޙައްމަދު ޢިމްރާން ޚަލީލް ވ. ޕްރަކާޝް ކުމާރް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3576/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ގެސްޓްހައުސް ތަރައްޤީކުރުމާބެހޭ އެމް.އޯ.ޔޫއެއްގެ ދަށުން ދިން ފައިސާ ސާބިތުވާކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ކަނޑައެޅުމުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައާއި މަދަނީ މިންގަނޑު (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ، 2010/SC-A/02) ރަނގަޅަށް ތަޠުބީޤުކޮށްފައިވޭތޯ؛ އަދި އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްލޭން ތަންފީޛުނުވުމުން (ބިދޭސީއަކަށް ޤާނޫނީގޮތުން ނުކުރެވޭ ވިޔަފާރިއެއްކަމަށް ބުނިނަމަވެސް) އެ ފައިސާ އަނބުރާ ދޭންޖެހޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ އަދި ޖިނާއީ ދަޢުވާތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ ތުހުމަތު/ދަޢުވާ ކުރާ ފަރާތުންނެވެ؛ ޤާނޫނީ ފަރުވާ ހޯދަން އެދޭ ފަރާތުން އެންމެ ފުރަތަމަ އޭނާގެ ދަޢުވާ ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭއިރު، ސާބިތުނުހިފޭ ދަޢުވާއެއްގެ އިދިކޮޅު ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 23-26)
2. 2010/SC-A/02 ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުން، މަދަނީ ޚުޞޫމާތުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ (onus probandi) އުފުލުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެއް ކަމާއި، އެއް ޚަޞްމަކު އަނެއް ޚަޞްމާ ކުރިމަތިކުރާ ދަފްޢެއް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ އެ ދަފްޢު ކުރާ ފަރާތުންނެވެ. (ޕެރ. 27)
3. ދިން ކަމަށް ބުނާ ފައިސާ އަނބުރާ ހޯދަން އެދޭ ޙާލަތުގައި، އެ ފައިސާ ހަގީގަތުގައި ދީފައިވާކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ފައިސާ ދިންކަމަށް ބުނާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ހެކި ހުށަހަޅައިގެން ދަޢުވާ ސާބިތުކޮށްދީފައިވާނަމަ، ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައިގެ އުޞޫލާ ޚިލާފަށް ނިންމި ނިންމުމަކަށް ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 28، 34)
4. ވިޔަފާރީގެ މައްސަލަތަކާއި އެންމެހައި މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާ ސާބިތުކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ ބެލެންސް އޮފް ޕްރޮބެބިލިޓީސް (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ) އެވެ؛ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ސައްތައިން ސައްތަ ޔަޤީންކޮށްދޭން ނުޖެހޭއިރު، ހެކިތަކުން އޭނާގެ ބުނުން ޙަޤީޤަތަކަށް ނުވުމަށްވުރެ ޙަޤީޤަތަކަށްވުން ގާތްކަން ފަނޑިޔާރަށް ކޮންވިންސްކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 35-43)
5. ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ވިޔަފާރީގެ ޕްރޮފައިލްގައި ރެކޯޑްކޮށްފައިވާ އީމެއިލް އެޑްރެހުން ފޮނުވާފައިވާ ސްޓޭޓްމަންޓަކީ، މަދަނީ މިންގަނޑުން، އޭނާ ފޮނުވި އީމެއިލެއްކަމުގައި ބެލެވޭނެ ހެއްކެކެވެ؛ ފައިސާ ލިބުނުކަން އިޤްރާރުވާ ފަރާތުން އެއީ ދަޢުވާގައި ބުނާ މުޢާމަލާތާ ގުޅުމެއްނެތް ފައިސާކަމަށް ބުނާނަމަ، އެކަން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނީ އެ ބުނާ ފަރާތުންނެވެ. (ޕެރ. 45-47)
6. ފައިސާ ދީފައިވާކަން ސާބިތުވާ ޙާލަތުގައި، އެމް.އޯ.ޔޫގެ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްލޭން ތަންފީޛުނުވުމުން ފައިސާ އަނބުރާ ދިނުމަށް އެންގުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ޤާނޫނީގޮތުން ކުރެވެން ނެތް ވިޔަފާރިއަކަށް އިންވެސްޓްކުރި ފައިސާ އަނބުރާ ނުދެވޭނެ ކަމަށް ބެލުމަކީ އެއްފަރާތަކަށް ނުޙައްޤު މަންފާއެއް ޙާޞިލުވާނެ، އިންސާފުވެރި ނޫން ގޮތެކެވެ. (ޕެރ. 49-51)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ (ޤާނޫނު ނަންބަރު ލިޔުމުގައި އަކުރު ހަލަބޮލިވެފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 301 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ)، (ނ) (އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު؛ ނަންބަރު ލިޔުމުގައި ހަލަބޮލި)