ސްޓްރާޑާ ޕްރައވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ނޭޝަނަލް ޕްލޭނިންގ، ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (ތަޙުލީލުން ދޭހަވާ ގޮތުން)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1726/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުއްޔަށް ދިން ބިމުން ބައެއް ދައުލަތަށް ނެގުމަށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 (ށ) ގެ ދަށުން ބަދަލު ނުދީ ހުރުމުން ކުލި ނުދައްކައި ތިބުމަށް ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތަށް ޙައްޤު ލިބޭތޯ، އަދި ކުލި ނުދެއްކުމުން ދައުލަތުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީއާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ؛ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި 14.49 މިލިއަން ރުފިޔާ ދިނުމަށް ދައުލަތް އެއްބަސްވިކަން ސާބިތުވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރަނީ ޢާންމު މަންފާއަކަށްޓަކައި މީހެއްގެ މިލްކުގައިވާ މުދަލެއް ދައުލަތުން ނަގަންޖެހިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުޞޫލެވެ. (ޕެރ. 46، 47)
2. އެއްބަސްވުމަކާ ގުޅިގެން އުފެދޭ މައްސަލަތައް ބެލުމުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ރުޖޫޢަވާންޖެހޭނީ އެ އެއްބަސްވުމުގައި އެކަމެއް އޮތް ގޮތަށެވެ؛ އަދި އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމާ ހަމައަށް ދެފަރާތުގެ މެދުގައި މުޢާމަލާތް ހިނގާފައިވާ ގޮތަށްވެސް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 49)
3. ކުލީގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ކުލި ދެއްކުމަކީ ޖައުހަރީ ކަމެކެވެ. ކުލި ނުދައްކައި ތިބުމަކީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުން ޖާއިޒު ޙާލަތެކެވެ. (ޕެރ. 50)
4. ކުއްޔަށް ދިން ބިމުން ބައެއް ދައުލަތަށް ނަގާފައިވަނީ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ ރުހުމާއެކު، އޭގެ މުޤާބިލުގައި އެ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ގޮތަށް އެއްބަސްވުމަށް ދެފަރާތުގެ ރުހުމުގައި އިސްލާޙު ގެނެސް ބޮޑު ޚަރަދުގެ ޒިންމާތަކުން ލުޔެއް ދީފައިވާނަމަ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 (ށ) ގައިވާ ފަދަ އިތުރު ބަދަލެއް ދޭންޖެހޭ ޙާލަތެއް ނޯވެއެވެ؛ އަދި އެ ސަބަބަށް ކުލި ނުދައްކައި ތިބުމަށް ތަނެއް ނުދެއެވެ، އަދި ކުލި ނުދެއްކުމުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމަކީ 40 (ށ) އާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 51–53)
5. ކުއްޔަށްދޭ ފަރާތް އަމިއްލަ ބޭނުމަކަށް އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރާ ޙާލަތުގައި ބަދަލު ދިނުމަށް އެއްބަސްވުމުގައިވާ މާއްދާ ހިނގަނީ އެ ޙާލަތުގައި ކަމުން، ކުލި ނުދެއްކުމުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރާ ޙާލަތަށް އެ މާއްދާ ނުހިނގައެވެ. (ޕެރ. 51.4)
6. ބަދަލު ދޫކުރުމާ ގުޅޭ ޝަކުވާއެއް ބަލަމުން ދިޔަ ކަމާއި އެ ފައިސާ ނުދިނުމަށް އެންގިކަން ބަޔާންކުރާ ސިޓީތަކަކީ ދައުލަތުން ބަދަލު ދޭންޖެހޭކަން ސާބިތުކުރުމަށް ފުދޭ ހެކި ނޫނެވެ؛ އަދި ދެފަރާތުގެ ރުހުމުގައި ގެނައި އިސްލާޙަކުން ކަން ހަމަޖެހި ނިމިފައިވާއިރު، ވުޒާރާއިން ނުވަތަ އެތަނުގެ މުވައްޒަފަކު ބަދަލު ދޭންޖެހޭ ކަމަށް ބުނުމުގެ މައްޗަށް އެކަނި ބިނާކޮށް ދައުލަތުގެ ޒިންމާ ސާބިތު ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 55.5، 55.6)
7. ދައުލަތުގެ އެއްބަސްވުންތަކުން އުފެދޭ މައްސަލަތަކުގައި ޢާންމު ފައިސާއިން ބަދަލުގެ ނަމުގައި ފައިސާ ދޫކުރުމާ ގުޅޭ މައްސަލަތައް ބެލުމުގައި ކޯޓުތަކުން އިތުރަށް ސަމާލުވާންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 55.7)
8. ދަޢުވާގައި ކަނޑައަޅަން އެދިފައިވާ ކަމާ ގުޅުމެއް ނެތް ހެއްކެއް ޙާޟިރުނުކުރުމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެކެވެ؛ އަދި ޚިލާފެއްނެތް ޞައްޙަ ލިޔެކިޔުންތަކުން ސާފުކޮށް ފެންނަ ކަމަކާ ޚިލާފަށް ދެވޭ ހެކިބަހެއް ޤަބޫލު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 56.2، 56.3)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)