ޒުލައިޚާ ޢަލީ ވ. މުޙައްމަދު އަޙްމަދުދީދީ

ނަތީޖާ: އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި (ކުލި ދައްކާފައިވާ މިންވަރާއި ސީރިއަސް ޚިލާފެއް އޮތްތޯ ކަށަވަރުކުރުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރި)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 561/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ލިޔުމުން ކުރެވިފައިވާ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުލީގެ މިންވަރު ދެފަރާތުގެ ޢަމަލުން ބަދަލުވެފައިވޭތޯއާއި، ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން އަމިއްލައަށް ތައްޔާރުކުރި ސްޓޭޓްމަންޓަކަށް އެކަނި ބިނާކޮށް ކުލި ދެއްކިކަން ސާބިތުވޭތޯއާއި، ކުލި ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރެވޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތައް ފިޔަވައި ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިންގެ މެދުގައި ކޮންޓްރެކްޓާ ގުޅިގެން އުފެދޭ ޚުޞޫމާތް ޙައްލުކުރުމުގައި ޙަކަމަކަށް ބަލާނީ އެ ކޮންޓްރެކްޓެވެ (العقد شريعة المتعاقدين / pacta sunt servanda).
2. ކޮންޓްރެކްޓް މާނަކުރަންވާނީ އޭގެ ހަތަރު ފާރުގެ ތެރޭގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އިންތަކާއި މިންތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ (ފޯ ކޯނަރސް / ޕެރޯލް އެވިޑެންސް ރޫލް)؛ ލިޔުމުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ޝަރުޠެއް ބަދަލުކުރުވަނިވި އެހެން ހެކި ބަލައިނުގަނެވޭނެއެވެ؛ ލިޔުމަށް ތިރިކުރުމުގެ ކުރިން ކުރެވޭ މަޝްވަރާ ނުވަތަ ހުށަހެޅުންތަކުން ޝަރުޠެއް ބަދަލުނުވާނެއެވެ؛ ލިޔުމަށް ތިރިކުރުމަށްފަހު ބަދަލެއް ގެނެވުނުކަމުގެ ހެކި ބަލައިގަނެވޭނީ އެއްބަސްވުމުން ނުވަތަ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ގޮތުން އެކަން ހުއްދަކުރާ ޙާލަތްތަކުގައި އެކަންޏެވެ.
3. ކުލީގެ މިންވަރު އެއްބަސްވުމުގައި ލިޔުމުން ކަނޑައެޅިފައިވާއިރު، އެ މާއްދާ އިޞްލާޙުކުރުވަނިވި އިތުރު އެއްބަސްވުމެއް ނެތްހާ ހިނދަކު ކުލީގެ މިންވަރަކަށް ބަލަންޖެހޭނީ އެއްބަސްވުމުގައިވާ މިންވަރެވެ؛ މަހުން މަހަށް ތަފާތު ޢަދަދުތަކެއް ދައްކާފައިވުމަކީ ކުލި ބަދަލުކުރުމަށް ދެފަރާތް އެއްބަސްވިކަން ސާބިތުކުރާ ހެއްކެއް ނޫނެވެ؛ ކުލި ބަދަލުވިކަމަށް ދައުވާކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް އެކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ އޮވެއެވެ.
4. ދަށު ކޯޓުން ކުލީގެ މިންވަރު ކަނޑައެޅިގޮތް ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، ކުލީގެ މިންވަރު ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ކަމަށް ބުނާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއަކީ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް އޮތް ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ.
5. ހުށަހަޅާ ފަރާތުން އަމިއްލައަށް ތައްޔާރުކޮށް ބަލަހައްޓާ ލިޔުމަކީ އެކަނި ބިނާކޮށް ވާޤިޢާއެއް ސާބިތުކުރުމަށް ފުދޭ ހެއްކެއް ނޫނެވެ (2011/SC-A/37)؛ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ތައްޔާރުކުރި ސްޓޭޓްމަންޓަށް އެކަނި ބިނާކޮށް ކުލި ދައްކާފައިވާ މިންވަރު ކަނޑައެޅިދާނެ ކަމުގައި ނުދެކެމެވެ. ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާއެއް އިސްތިއުނާފުނުކުރުމަކީ، އެ ޤަޟިއްޔާގައި ދައްކާފައިވާ ކުލީގެ މިންވަރު ކަނޑައެޅިފައިނުވާއިރު، އެ ލިޔުމުގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުވާ ކަމެއް ނޫނެވެ.
6. މައްސަލައެއްގެ ވާޤިޢާ އަލުން ބަލައި ކަށަވަރުކުރަންޖެހޭނަމަ މައްސަލަ ދަށު ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރެވޭނެއެވެ؛ އެފަދަ ޙާލަތުގައި ކުރިން ހުށަހެޅި ރިޢާޔަތްނުކުރާ ލިޔެކިޔުންތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާއި، ތަޙުވީލުކުރި ސަބަބުތަކުގެ ތަރަހައިގެ ތެރެއިން އައު ހެކި ހުށަހެޅުމަށް އެންގުން އެކަށީގެންވެއެވެ (2019/SC-A/08).
7. ކުލި ދެއްކުމަކީ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމުގެ އަސާސީ އިލްތިޒާމެކެވެ؛ ކޮންޓްރެކްޓުގެ މައިގަނޑު ކަމަކާ ޚިލާފުވުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓް ނިމުމަކަށް ގެނެވިދާނެ ޙާލަތެކެވެ ([2021] SC 52 ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ)؛ ނަމަވެސް ކުލި ދައްކާފައިވާ މިންވަރު ކަށަވަރުވެގެން މެނުވީ ކުލި ނުދެއްކުމުގެ ސަބަބުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރަންޖެހޭތޯ ގޮތެއް ނުކަނޑައެޅޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު)
• ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 63 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިސްނާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/28، 2019/SC-A/59 އަދި 2009/SC-A/30
• Nash v. Minnesota Street R. Co., 29 Minn. 276 (1881)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-A/37 (މުޙައްމަދު ސަޢީދު ވ. ޢަބްދުﷲ ޙަމީދު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/08 (ގަލްފް ކްރާފްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އެކުއަ ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2021] SC 52 (ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާ (ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު)