ޢަބްދުލްޖަލީލު އަބްދުއްރަހުމާން ވ. ޒައިދު މަޙްމޫދު

ނަތީޖާ: އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި (ސިވިލް ކޯޓުގެ ހުޅުމާލެ ޑިވިޜަނަށް ތަޙްވީލްކުރި)

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، ބިމާއި އިމާރާތް ކުއްޔަށް ދިނުން، ބުރަދަން ހުރި ސީރިއަސް ޚިލާފު، އެއްބަސްވުން ބާޠިލް ކުރުމާގުޅޭ، ތަހުވީލުކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 179/Cv-C-HD/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ ޚަރަދުގައި ފަންގިފިލާތައް ޢިމާރާތްކޮށް ނިންމަން އެއްބަސްވި އެއްބަސްވުމެއްގައި، ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގައި މަސައްކަތް ނުނިމުމާއި، ކުރެހުމާ ޚިލާފަށް މަސައްކަތްކުރުމާއި، ލަސްވުމުގެ މަހުން މަހަށް ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ނުދެއްކުމަކީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލްކުރެވޭނެ ބުރަދަން ހުރި ސީރިއަސް ޚިލާފުތަކެއްތޯ؛ އަދި މަހުން މަހަށް ބަދަލު ދިނުމުގެ މާއްދާއެއް އޮތުމުން މަސައްކަތް ނުނިމުމަކީ ބާޠިލްކުރެވޭނެ ޚިލާފެއް ނޫންކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ރަނގަޅުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕވޓ ލޓޑ (2019/SC-A/85) ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުން، ކޮންޓްރެކްޓްގެ ބައިވެރިއެއްގެ ޚިލާފަކާ ގުޅިގެން ކޮންޓްރެކްޓް ނިމުމަކަށް ގެނެވޭ މައިގަނޑު ތިން ޙާލަތަކީ: އަނެއް ފަރާތުން ކޮންޓްރެކްޓް ދޫކޮށްލުން، އަނެއް ފަރާތަށް ކޮންޓްރެކްޓުގައިވާ ކަންތައް ނިންމުން މުސްތަޙީލުވުން، އަދި އަނެއް ފަރާތުން ކޮންޓްރެކްޓުގެ މައިގަނޑު ކަމަކާ ޚިލާފުވުމެވެ.
2. ޚިލާފަކީ މައުސޫމު ފަރާތަށް ކޮންޓްރެކްޓް ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ ޙައްޤު ލިބިދޭ ޚިލާފެއްކަން ބިނާވެފައިވަނީ އެއީ ކޮންޓްރެކްޓްގެ މައިގަނޑު ކަމަކާ ޚިލާފުވުމެއްތޯ ބެލުމަށް ކަމާއި، އެކަން ބިނާވަނީ ޚިލާފުގެ ބުރަދަނާއި ސީރިއަސްކަމުގެ މައްޗަށް ކަމާއި، ކޮންޓްރެކްޓް ނިމުމަކަށް ގެނެވޭނީ ބުރަދަން ހުރި ސީރިއަސް ޚިލާފެއްނަމަ ކަމެވެ.
3. ބުރަދަން ހުރި ޚިލާފެއްތޯ ބެލުމުގައި، ޚިލާފުގެ ސަބަބުން މައުސޫމު ފަރާތް ކޮންޓްރެކްޓުން ހޯދި ފައިދާއިން މަޙުރޫމްވޭތޯ، ޚިލާފު ކޮންޓްރެކްޓްގެ މޫގަނޑާ ހަމައަށް ދޭތޯ، އަދި ޚިލާފުގެ ޖުމްލަ ނަތީޖާ ބަލައި، މައުސޫމު ފަރާތް ހިމާޔަތްކުރުމަށް ކޮންޓްރެކްޓް ނިމުމަކަށް ގެނައުން ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭތޯއާއި ޚިލާފުވި ފަރާތަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުން ވަޒަންކުރަންޖެހެއެވެ.
4. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު މުޙައްމަދު ވ. މުޙައްމަދު ޢަބްދުﷲ (2021/SC-A/61) ޤަޟިއްޔާއަށް ބިނާކޮށް، ގޯއްޗެއްގައި ޢިމާރާތްކޮށް އިންވެސްޓްކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގައި ޢިމާރާތް ނުނިމުމަކީ، ލަސްވާ ކޮންމެ މަހަކަށް ފައިސާ ދައްކަންޖެހޭ މާއްދާއެއް އޮތަސް ބުރަދަން ހުރި ސީރިއަސް ޚިލާފަކަށް ވެދާނެއެވެ. އެފަދަ މާއްދާއަކީ މައިގަނޑު އިލްތިޒާމް އަދާކުރުމަށް ބާރުއަޅާ މާއްދާއެއް ކަމުން، އެއީ މައިގަނޑު އިލްތިޒާމް އަދާނުކޮށް ހުރުމަށް ވާގިދޭ ގޮތަށް މާނަކުރެވޭނެ މާއްދާއެއް ނޫނެވެ.
5. އެހެންކަމުން، މުއްދަތަށް ތަން ނުނިމުނަސް އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާއެއްގެ ދަށުން މަހުން މަހަށް މާލީ ބަދަލު ލިބޭތީ ވެރިފަރާތަށް މާލީ ގެއްލުމެއް ނުލިބޭ ކަމަށާއި އެހެންކަމުން އެއީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލްކުރެވޭނެ ޙާލަތެއް ނޫންކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ކުރި ފާހަގަކުރުން ރަނގަޅު ފާހަގަކުރުމެއް ކަމުގައި ނުދެކެއެވެ.
6. މުއްދަތަށް މަސައްކަތް ނުނިމުނީ ވެރިފަރާތުގެ އެއްބާރުލުން ނުލިބިގެން ކަމަށް ޚިލާފުވި ފަރާތުން ހެކި ހުށަހަޅައި ބުނާނަމަ، އެ ބުނުން ވަޒަންކޮށް އެކަމުގައި އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތްތޯ ނުބަލައި، އެ ޚިލާފަކީ ބުރަދަން ހުރި ސީރިއަސް ޚިލާފެއްތޯ ކަނޑައެޅޭނެ ކަމަށް ނުފެނެއެވެ. ދަށު ކޯޓުން އެ ހެކި ވަޒަންނުކޮށް ހެކިން ހާޟިރުނުކުރަން ނިންމި ސަބަބު ނެތިގެން ދިއުމުން، ވާޤިޢާ ކަށަވަރުކުރުމަށް މައްސަލަ ތަޙްވީލުކުރަން ފެނެއެވެ.
7. ކުރެހުމާ އެއްގޮތަށް މަސައްކަތްކުރެވިފައިވޭތޯ ދެފަރާތުގެ މެދުގައި ޚުޞޫމާތް އުފެދި، އެކަން ސާބިތުކުރުމަށް (އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓާއި ޝަފަހީ ހެކިން ފަދަ) ހެކި ހުށަހަޅާފައިވާއިރު، ދަށު ކޯޓުން އެ ހެކި ވަޒަންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، މައްސަލައިގައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން އެ ވާޤިޢާ ކަށަވަރުކުރަންޖެހެއެވެ.
8. ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން ދައްކަންޖެހޭ މަހުން މަހަށް ފައިސާ ޚިލާފުވި ފަރާތުން ދައްކަން މަސައްކަތްކޮށް ވެރިފަރާތުން އެފައިސާ ބަލައިގަތުމަށް އިންކާރުކޮށްފައިވާއިރު، އަދި ކޯޓުން ކަނޑައެޅި ފައިސާ ކޯޓަށް ދައްކާފައިވާއިރު، އެ ފައިސާ ނުލިބުމަކީ ބުރަދަން ހުރި ސީރިއަސް ޚިލާފެއްކަމަށް ނުދެކެއެވެ. (ޙުކުމްކުރި ތާރީޚާ ހަމައަށް ބަދަލު ނަގައިދޭންޖެހޭތޯ ބެލުމުގެ ނުކުތާއާމެދު، މައްސަލަ ތަޙްވީލުކުރާތީ ގޮތެއް ނުނިންމައެވެ.)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/85 (ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕވޓ ލޓޑ) ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/61 (އަޙްމަދު މުޙައްމަދު ވ. މުޙައްމަދު ޢަބްދުﷲ) ޤަޟިއްޔާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) (ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތާ ގުޅޭ މާއްދާ؛ ނަންބަރު PDF ގައި ކިޔޭގޮތަށް ނެތް)