އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު ވ. އިސްމާޢީލް ރިޟާ، އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، ދަޢުވާއާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2972/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހ.މާރަމްގެ ފަންގިފިލާ ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އަނގަބަހުން ވެވުނު އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭ ކުރީގެ ޙުކުމްތަކެއް ހުރިއިރު، އެ ޙުކުމްތަކުގެ ފަހުން ތަނުގެ އަތުގެ ވެރިކަން (possession) ބަދަލުވުމާ ގުޅިގެން ހުށަހެޅި ދަޢުވާއަކީ ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައުގެ ދަށުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެ ދަޢުވާއެއްތޯ؛ އަދި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކަކީ އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރާ ނުކުތާތަކެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ކުރީގެ މައްސަލަތަކުގެ ފަހުން ހިނގާފައިވާ ވާޤިއާއަކަށް ތަޠްބީޤުކުރެވިދާނެތޯ ކަމަކީ ޤާނޫނީ ބަހުޘެއް އުފެދޭ ސުވާލެއްކަމުން، އެ ނުކުތާއާމެދު ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭނެއެވެ؛ އެހެންކަމުން އެ ނުކުތާ އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާނުކުރާ ނުކުތާއެއްގެ ގޮތުގައި ބާޠިލުނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 27.5)
2. މައުޟޫއީ ގޮތުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް އިޖުރާއީ ގޮތުން ބާޠިލުކުރި މައްސަލައެއްގައި ދަޢުވާގައި އެދުނު މައުޟޫއީ ފަރުވާ ނުދިނުމަށް އިއުތިރާޒުކުރާ ނުކުތާއަކީ (މައުޟޫއީ ގޮތުން ބަލައި ނިންމި މައްސަލައެއްގައި ކަނޑައެޅުނު 2010/HC-A/47 ގެ އުޞޫލަށް ބިނާކޮށް)، ޤާނޫނީ ބަހުޘެއް ނެތް ހުށަހެޅުމެއް ކަމަށް ބަލައި، އެ ނުކުތާއާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭކަމަށް ހައިކޯޓުން ނުދެކެއެވެ. (ޕެރ. 27.6)
3. ކޯޓަކުން މައްސަލައެއް މައުޟޫއީ ގޮތުން ބަލައި ފައިޞަލާކުރުމަށްފަހު ނިންމާ ނިންމުމެއް އަލުން އެ ޓްރައިބިއުނަލުން ނުވަތަ އެ ކޯޓުން ނުވަތަ އެ ދަރަޖައިގެ އެހެން ތަނަކުން ބެލުން ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައުގެ ދަށުން ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ހުއްދަނުކުރެއެވެ. (ޕެރ. 29)
4. ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ބިނާވެފައިވަނީ އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް، ކޯސް އޮފް އެކްޝަން އެސްޓޮޕަލް އަދި އިޖުރާއަތުގެ ނަހަމަ ބޭނުން ހިފުން (abuse of process) މި ތިން އުޞޫލުގެ މައްޗަށެވެ؛ އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް ޤާއިމުވާނީ (ހ) ހުށަހަޅާ ނުކުތާއަކީ ކުރިން ގޮތެއް ނިންމާފައިވާ ނުކުތާއަކަށްވުން، (ށ) އެ ނިންމުމަކީ ނިހާއީ ނިންމުމަކަށްވުން، އަދި (ނ) ދެ މައްސަލައިގައިވެސް ހިމެނެނީ އެއް ފަރާތްތަކަކަށްވުން ފުރިހަމަވާނަމައެވެ. (ޕެރ. 30)
5. މައްސަލައިގެ ޚަޞްމުންނާއި ކުއްޔަށްދޭ ތަނާއި ކުލީގެ އެއްބަސްވުން ކުރީގެ މައްސަލަތަކާ އެއްގޮތް ނަމަވެސް، ކުރީގެ ޙުކުމްތަކުގެ ފަހުން ތަނުގެ އަތުގެ ވެރިކަން ވާޤިޢީ ގޮތުން ބަދަލުވުމާ ގުޅިގެން ހުށަހަޅާ ދަޢުވާއަކީ އަލަށް އުފެދުނު ޚުޞޫމާތެކެވެ. އެ ޚުޞޫމާތުގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅި ނިޔާގެ ބާރު ލިބިފައިވާ ނިންމުމެއް ނުވާތީ، އެ ދަޢުވާއަށް ރެސް ޖުޑިކާޓާ ތަޠްބީޤު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 35–37)
6. ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ރަނގަޅަށް ތަޠްބީޤުނުކޮށް ދަށުކޯޓުން ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުގެންދިޔުމަށް ނިންމާފައިވާނަމަ، ދަޢުވާއާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް މައްސަލަ ދަށުކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރެވެއެވެ. (ޕެރ. 38)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ބަނީ ހޯލްޑިންގްސް (ބީ.ވީ.އައި) ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ (2016/SC-A/25)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2024] SC 39
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް (2019/SC-L/91) — އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރުމާ ބެހޭ އިޖުރާއީ އިއުތިރާޒު ބަލާފައި
• ހައިކޯޓުގެ 2010/HC-A/47 (ތަޠްބީޤު ނުކުރެވޭ ކަމަށް ބަލާފައި)
• ހައިކޯޓުގެ 2016/HC-A/423، ސިވިލް ކޯޓުގެ 2028/Cv-C/2015، 4213/Cv-C/2018 (ކުރީގެ ޙުކުމްތައް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާ (ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު)