މުޙައްމަދު ނަސީމް ވ. ޢަލީ މޫސާ

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ އެޑްވާންސް ކުލީގެ ގޮތުގައި ދެއްކި -/200,000ރ. އަނބުރާ ދިނުމަށް އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތަށް އެންގި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 881/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޢިމާރާތްކޮށް ވަކި މުއްދަތަކަށް ބޭނުންކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު އިތުރު 4 އަހަރަށް އެޑްވާންސް ކުލި ދައްކައިގެން ކުއްޔަށް ދިން ތަން މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން އަތުލުމުން، ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތަށް ނަގައިދެވޭނީ ކޮން ބަދަލެއްތޯ؛ ކުރީގެ އެއްބަސްވުމުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ބަދަލުގެ އުޞޫލު ފަހުގެ މުޢާމަލާތަށް ތަޠުބީޤުވާނީ ކިހިނެއްތޯ، އަދި އުއްމީދުކުރާ މަންފާ (ކުލި) ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގައި ނަގައިދެވޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކުއްޔާ ގުޅޭ މައްސަލައެއް ބަލާއިރު އެންމެ ފުރަތަމަ ދެނެގަންނަންޖެހެނީ ދެފަރާތުގެ މުޢާމަލާތުގެ ޒާތެވެ؛ އެއީ ޢާންމު އުޞޫލުން ކުއްޔަށް ނެގުމެއްތޯ، ނުވަތަ ޢިމާރާތްކުރުމުގެ މުޤާބިލުގައި ވަކި މުއްދަތަކަށް ތަން ބޭނުންކުރަން ލިބުމުގެ މުޢާމަލާތެއްތޯއެވެ. (ޕެރ. 18)
2. ފަހުން ކުރެވުނު މުޢާމަލާތަކަށް ވަކި ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް ނެތް ނަމަވެސް، ކުރީގެ ލިޔުމުން ވެވުނު އެއްބަސްވުމުގެ އުޞޫލުތައް އެ މުޢާމަލާތަށް ހިންގުމަށް ދެފަރާތުން އެއްބަސްވެފައިވާނަމަ، ފަހުގެ މުޢާމަލާތަށް ތަޠުބީޤުކުރެވޭނީ އެ އުޞޫލުތަކެވެ. (ޕެރ. 23–25)
3. އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރާ ޙާލަތުގައި ނަގައިދޭނެ ބަދަލު ދެފަރާތުން އެއްބަސްވުމުގައި ކުރިއާލާ ކަނޑައަޅާފައިވާނަމަ، އެއީ އެ ޙާލަތުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ހަމައެކަނި ގޮތެވެ؛ އޭގެ ބޭރުން އުއްމީދުކުރާ މަންފާ (Expectation Damages) ގެ ގޮތުގައި ބަދަލު ނަގައިދިނުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓުގެ މިނިވަންކަމުގެ އަސާސާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 37–38، 42)
4. ގެއްލުމުގެ ބަދަލާ ގުޅޭގޮތުން އެއްބަސްވުމުގައި ވަކި ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައި ނެތްނަމަ، ޢާންމު އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވި ފަރާތުގެ ކިބައިން ބަދަލު ނަގައިދިނުމަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 43)
5. ޢިމާރާތްކުރުމުގެ މުޤާބިލުގައި ތަން ބޭނުންކުރުމަށް ކަނޑައެޅި މުއްދަތު ފުރިހަމައަށް ބޭނުންކުރަން ލިބުމުން އެ މުޢާމަލާތު ނިމުމަކަށް އަންނާތީ، ޢިމާރާތްކުރަން ކުރި ޚަރަދު އަނބުރާ ނަގައިނުދެވޭނެއެވެ؛ ފަހުން އެޑްވާންސް ކުލި ދައްކައިގެން އިތުރުކުރި މުއްދަތު ބާޠިލުކުރުމުން ރައްދުކުރަންޖެހޭނީ އެޑްވާންސް ފައިސާއެވެ. (ޕެރ. 32–35)
6. އެއްބަސްވުމުގައިވާ ބަދަލުގެ އުޞޫލާ އެއްގޮތަށް އެޑްވާންސް ފައިސާ ރައްދުނުކޮށް އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ، ތަން ބޭނުންކުރި މުއްދަތަށް ނިސްބަތުން ކުލި އުނިނުކޮށް އެޑްވާންސް ފައިސާގެ ޖުމްލަ ޢަދަދު ރައްދުކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 36، 39)
7. އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ތަން މެއިންޓެއިންކުރުމަކީ ކުއްޔަށް ހިފާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ؛ ނަމަވެސް މަރާމާތުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއް ނުދީ ތަން ހުސްކުރަން އަންގައި، އިހުމާލަކާ ގުޅޭ ޝަކުވާއެއް ކުރިން ކޮށްފައި ނެތް ޙާލަތުގައި، ނުކުރެވިހުރި މަރާމާތަށް ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތް ޒިންމާނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 44–49)