މުޙައްމަދު ޝާހިދު ވ. އެލް.އެފް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 272/Cv-C/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގެ މައްސަލައެއްގައި، ސާބިތު ދަރަނިވެރިޔާއާ ޤާނޫނީ ގުޅުމެއް ސާފުނުކޮށް އަދި ބަސް ނުހޯދައި، އަސްލު މައްސަލައިގެ ޚަޞްމަކަށް ނުވާ ކުންފުންޏެއްގެ މައްޗަށް (ގާނިޝީގެ ގޮތުގައި) ސާބިތު ދަރަނި ދެއްކުމަށް އަމުރުކުރުން ޞައްޙަތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޝަރީޢަތާއި ތަންފީޛަކީ ތަފާތު ދެ މަރުޙަލާއެވެ. ޝަރީޢަތް ހިންގަނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތާއި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ދެމެދުގައި ވާޤިޢާ ހޯދުމަށް ހެކި ދައްކައި ޤާނޫނީ ބަހުސްކޮށްގެން ކަމަށާއި، ތަންފީޛު ހިންގަނީ ސާބިތު ދަރަނިވެރިޔާއާއި ސާބިތު އަރަނިވެރިޔާއާ ދެމެދު ކުރިން ކުރި ޙުކުމުގެ ނަތީޖާ ނެރުމަށެވެ؛ ޙުކުމް ތަންފީޛުގެ ޤަޟިއްޔާތަކުގައި އަލުން ޝަރީޢަތްކޮށް ހެކި ވަޒަންކުރުމަކީ ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 20-21)
2. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާގައި ޙުކުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބުތައް ބަޔާންކުރުމާ ގުޅޭ ކަނޑައެޅި އުޞޫލުތައް ތަންފީޛުގެ ޤަޟިއްޔާތަކުގައި އާންމުކޮށް އިސްތިއުނާފުގެ ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި ނުހިނގައެވެ؛ ނަމަވެސް ސާބިތު ދަރަނިވެރިޔާ ދެކޮޅުހަދާ ޙާލަތުގައި، ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ދަރަނި ލާޒިމުކުރާ ޙާލަތުގައި، ތަންފީޛު ފަސްކުރުމާއި ޖަދުވަލު ބަދަލުކުރުމުގެ ހުށަހެޅުންތަކުގައި ފަނޑިޔާރު ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ގޮތް ބަޔާންކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ؛ ގާނިޝީ ގޮތުގައި ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް އަމުރުކުރާނަމަ ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއަތަށް ޢަމަލުކުރެވުނުކަން ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 21-22)
3. ދަރަނި ސާބިތުކުރި ޤަޟިއްޔާގެ ޚަޞްމަކަށް ނުވާ ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ސާބިތު ދަރަނި ދެއްކުމަށް އަމުރުކުރުމަކީ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ތަންފީޛީ ބާރުގެ ތެރެއިން ކޯޓަށް ލިބިދޭ ބާރެކެވެ. (ޕެރ. 23)
4. ގާނިޝްކުރެވޭނީ ސާބިތު ދަރަނިވެރިޔާއާއި ގާނިޝީއާ ދެމެދު ޤާނޫނީ ގުޅުމެއް އޮވެގެންނެވެ. އެ ގުޅުމަކީ ތަޢާޤުދީ ގުޅުމެއްނަމަ އެ ގުޅުން އޮންނަންޖެހޭނީ ސީދާ އެ ދެ ފަރާތާ ދެމެދުގައެވެ؛ ގާނިޝީ އިޖުރާއަތު ހިންގުމުގެ ކުރިން އެ ގުޅުމަކީ ކޮބައިތޯ ކޯޓުން ރަނގަޅަށް ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 26-27)
5. ކުންފުންޏަކީ ހިއްސާދާރުންނާ ވަކިން އޮންނަ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެކެވެ. ކުންފުނީގެ ޙިއްޞާދާރަކާ ނުވަތަ ޑިރެކްޓަރަކާ ސާބިތު ދަރަނިވެރިޔާއާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކުން ކުންފުންޏާއި ސާބިތު ދަރަނިވެރިޔާއާ ދެމެދު ތަޢާޤުދީ ގުޅުމެއް ނުއުފެދެއެވެ. (ޕެރ. 27-28)
6. ގާނިޝީއާ ސާބިތު ދަރަނިވެރިޔާއާ ދެމެދު ޤާނޫނީ ގުޅުން ސާފުނުކޮށް، އަދި ގާނިޝީ ކުންފުނީގެ ފަރާތުން ވާހަކަދެއްކޭނެ ޤާނޫނީ ހައިސިއްޔަތު އޮތް ފަރާތެއްގެ ބަސް ނުހޯދައި (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 377 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ އިޖުރާއަތަށް ޢަމަލުނުކޮށް) ގާނިޝީގެ މައްޗަށް ދަރަނި ދެއްކުމަށް ކުރާ އަމުރަކީ ގާނިޝީގެ ކިބައިން މުދާ ހިފެހެއްޓުމުގެ އާންމު އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު، ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ އަމުރެކެވެ. (ޕެރ. 29-31)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 369 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 377 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ރ)، (ފ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 24 ވަނަ މާއްދާ އަދި 32 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 96/10 (ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2023/7 (ކުންފުނީގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/100 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން) [2021] SC 30