މުޙައްމަދު ޢަބްދުﷲ ވ. ޝަރީފާ އިބްރާހީމް އަދި އިބްރާހީމް ޔޫސުފް

ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި: އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުން ޤާއިމް، ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިން ބައި ބާޠިލު، ބަދަލަށް ވަކި ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު ދޫކޮށްލި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 943/Cv-C/2016

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބިމުގައި އިމާރާތްކޮށް ކުއްޔަށް ހިފުމުގެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު އުފަންނުވަނީސް ދަޢުވާ ހުށަހެޅިތޯއާއި، އެއްބަސްވުމުގައި އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ ގޮތް ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު ކުއްޔަށްހިފި ފަރާތް ޚިލާފުވުމުން ސިވިލް ކޯޓުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށްތޯއާއި، ޢިމާރާތް އަގުކޮށް ބަދަލުގެ މިންވަރު ކަނޑައެޅީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފަށްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭ ޚުޞޫމާތެއް ޙައްލުކުރުމަށް ފުރަތަމަ ވާހަކަދެއްކުން ލާޒިމުކުރާ މާއްދާއަކަށް ދަށުކޯޓުން ރިޢާޔަތްކޮށް، ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ބަދަލުކުރެވުނު ސިޓީތަކުން ޙައްލެއް ނުލިބޭކަން ފެންނަ ޙާލަތުގައި ޙައްޤު ދިފާޢުކުރުމަށް ކޯޓަށް ދިއުމަކީ ލިބިގެންވާ ޙައްޤެއްކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު އުފަންނުވަނީސް ދަޢުވާކުރީކަމަށާއި އެ ނުކުތާއަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރާކަމަށް ބުނާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 26-28)
2. އެއްބަސްވުން ދެމިއޮތްހައި ހިނދަކު އެއް ފަރާތުގެ ޙައްޤުތައް އަނެއް ފަރާތަށް ނިގުޅައިނުގަނެވޭނެކަމަށް ބުނާ މާއްދާއަކީ އެއްބަސްވުން ދެމިއޮންނަ ޙާލަތުގައި ބައިވެރިން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ މާއްދާއެކެވެ. އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެގެން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމަށް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްގައި ކޯޓުން އެ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ އަސާސެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 30)
3. ސަރުކާރުގެ ޤަވާޢިދަކާ ތަޢާރުޟުވާ ބައެއްގެ ސަބަބުން މުޅި އެއްބަސްވުން ބާޠިލުނުވާނެކަމަށް ބުނާ މާއްދާއަކީ ބައިވެރިއަކު އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވާ ޙާލަތުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް ބަޔާންކުރާ މާއްދާއެއް ނޫނެވެ. ބައިވެރިއަކު ޚިލާފުވެއްޖެކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ޙާލަތުގައި އެ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ އަސާސެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 31)
4. އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން ނޯޓިސްދީގެން ނުވަތަ އިންވެސްޓްމަންޓުގެ ބަދަލު ދީގެން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރެވޭނެ ގޮތް ބަޔާންކުރާ މާއްދާތަކަކީ ކުއްޔަށްހިފާ ނުވަތަ ކުއްޔަށްދޭ ފަރާތަކުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރަން ބޭނުންވާ ޙާލަތުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތެވެ. އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތް (ޙަވާލުކުރަންޖެހޭ ފްލޯރތައް ނިންމުން) ނުކޮށް ބައިވެރިއަކު އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ކޯޓުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމުގައި އެ މާއްދާތަކަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ އަސާސެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 32-34)
5. އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރާ ޙާލަތުގައި ހަމަ އެ މައްސަލައިގެ ތެރެއިން ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމަކީ އޭރު ޢަމަލުކުރަމުން ދިޔަ ގޮތެއް ނަމަވެސް، ޚަޞްމުންނަށް ގެއްލުމުގެ ބަދަލާ ގުޅިގެން ވާހަކަދައްކައި ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދޭން ޖެހޭކަން ޠަބީޢީ އިންސާފުގެ ހަމަތަކުން އެނގެއެވެ. (ޕެރ. 37)
6. ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން ޢިމާރާތް އަގުކޮށް ޢިމާރާތުގެ އަގު ޢިމާރާތްކުރި ފަރާތަށް ނަގައިދިނުމަށް އެދިފައިނުވާއިރު، އަގު ކޮމިޓީގެ ރިޕޯޓާމެދު ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ޚަޞްމުންނަށް ނުދީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ކަނޑައެޅުން ބާޠިލުވާނެއެވެ. އެފަދަ ޙާލަތެއްގައި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ވަކި ދަޢުވާއެއް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ޚަޞްމުންނަށް އޮވެއެވެ. (ޕެރ. 35-39)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) އަދި (ނ) (ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު)
• ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 52 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) (ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާ 2017/HC-A/148 ގެ ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކުރުމާ ގުޅޭ ގޮތުން)
• ސިވިލް ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ނަންބަރު 356/Cv-C/2012 އެއްބަސްވުމުގެ 25، 26، 27، 28 އަދި 33 ވަނަ މާއްދާ