ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަރުޝަދު ޚާލިދު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުން ދައުލަތުގެ ހެކި ބަލައިނުގަނެ ދޫކޮށްލުން ރަނގަޅު ނޫންކަމަށް ކަނޑައެޅި (ނިމުނުގޮތުގެ ބައި ލިޔުމުގައި ނެތް)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ވައްކަން ކުރުން، މުދަލަށް ގެއްލުން ދިނުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 1121/Cr-C/2016

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ވައްކަންކުރަން އުޅުމާއި މުދަލަށް ގެއްލުން ދިނުމުގެ ދަޢުވާތަކުގައި، މުއްތަހަމު ހަމައެކަނި އިންކާރުކުރުމުން ދައުލަތުގެ ފޮރެންސިކް އަދި މާއްދީ ހެކިތަކާއި ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ފަރާތްތަކުގެ ހެކިބަސް ބަލައިނުގަނެ، ކުށް ސާބިތުނުވާކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ ރަނގަޅަށްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: އޮފީހެއް ފަޅާލައި ވަދެ ތިޖޫރީތަކާއި ސީސީޓީވީ ކެމެރާއަށް ގެއްލުންދީ ވައްކަންކުރަން އުޅުނު ހާދިސާއަކާ ގުޅިގެން، ފޮޓޯ ޕެރޭޑަކުން އެހެން މުއްތަހަމަކު ދެނެގަތުމާއި، ވީޑިއޯ އެނަލިސިސް ރިޕޯޓާއި ފައިވާނުގެ ނިޝާނު ދިމާވާ ރިޕޯޓުގެ ހެކިތަކާއެކު ދައުލަތުން ދެ ދަޢުވާ އުފުލިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ފަރާތްތައް ހާޟިރުނުކޮށް، އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ކުށް ސާބިތުވާ މިންވަރަށް ހެކި ނުލިބޭތީ ދެ ދަޢުވާއިން ކުށް ސާބިތުނުވާކަމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ފޮޓޯ ދެނެގަތުމާއި ފޮރެންސިކް ރިޕޯޓުތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކޮށް، ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ފަރާތްތައް ހާޟިރުކުރުމަށް ކުރި އެދުން ރައްދުކުރުމަކީ އިންޞާފަށް ހުރަސްއެޅޭ ކަމެއް ކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވި ފަރާތުން ބުނީ ހެކި ނަޤުލުވި ގޮތް (ޗެއިން) ސާފުކޮށްދީފައި ނުވާކަމަށާއި، އެހެން މުއްތަހަމެއްގެ ބަޔާން ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހޯދި ހެއްކެއް ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހަމައެކަނި އިންކާރުކުރުމުން ހެކި ބަލައިނުގަނެ ދޫކޮށްނުލެވޭނެއެވެ؛ ގުޅުމެއްހުރި ހެކި ބަލައިގަންނަންޖެހޭއިރު، ހެކި ދޫކޮށްލާނަމަ ޤާނޫނީ ސަބަބު ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކުރަންޖެހޭއިރު، ރިޕޯޓުތަކާ ސުވާލު އުފެދޭނަމަ ތައްޔާރުކުރި ފަރާތްތައް ހާޟިރުކޮށްގެން ސާފުކުރަންޖެހޭނެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މުއްތަހަމު ދެނެގަތުމަށް ހެކިބަސްދޭ މީހަކަށް ފޮޓޯ ދެއްކިދާނެ ޙާލަތްތައް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނެތަސް، ތަޙްޤީޤުގެ މަރުޙަލާގައި ފޮޓޯ ޕެރޭޑެއް ބޭނުންކޮށް މުއްތަހަމު ދެނެގަތުމަކީ ޤާނޫނަކުން މަނާކޮށްފައިވާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ފުލުހުންނަށް އައިޑެންޓިފިކޭޝަން ޕެރޭޑް ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެއެވެ. އެހެންކަމުން ފޮޓޯ ޕެރޭޑެއްގެ ތެރެއިން ދެނެގަނެ ބަޔާންކުރި ގޮތަށް ޝަރީޢަތުން ބަލައި އެކަމަށް ބުރަދަން ދެވޭތޯ ވަޒަންކުރަންޖެހޭއިރު، އެއްވެސް ބުރަދަނެއް ނުދީ ދޫކޮށްލުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 19.1.2–19.1.3)
2. ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅޭ ހެކިތައް ބަލައިނުގަނެ ދޫކޮށްލެވޭނީ، އެ ހެކިތައް ބަލައިނުގަނެވޭނެ އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ބަޔާންކޮށްގެންނެވެ؛ މުއްތަހަމު ހަމައެކަނި ކުރާ އިންކާރަކުން ހެކި ބަލައިނުގަނެ ދޫކޮށްނުލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 21)
3. މާއްދީ އަދި ފޮރެންސިކް ހެކިތަކަށް މުއްތަހަމު އިންކާރުކުރާ ޙާލަތުގައި، ޝަރީޢަތުން ފުރަތަމަ ބަލަންޖެހޭނީ އެ އިންކާރަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ނުވަތަ ހެއްކެއް ދައްކައިގެން ކުރާ އިންކާރެއްތޯއެވެ؛ އެގޮތަށް ހެކި ބަލައިނުގަންނަންވެއްޖެނަމަ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރާނެ ހެއްކެއް ނުހުންނާނެއެވެ. (ޕެރ. 26)
4. ދައުލަތުގެ ހެކި ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމުމުގެ ކުރިން، މުއްތަހަމު ހުށަހަޅާ ޙާދިޘާ ހިނގިތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢާމެދުވެސް ދަށުކޯޓުން ބަލައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 27)
5. ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުން ކޯޓަށް ބަލައިގަނެވޭ ހެކީގެ މިންގަނޑަކީ 'ގުޅުމެއްހުރި ހެކި' (relevant evidence) އެވެ؛ ސާބިތުކުރަންޖެހޭ ޙަޤީޤަތެއް ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ގުޅުން ހުރި ހުރިހާ ހެކިތަކަކީ ކޯޓަށް ބަލައިގަނެވޭނެ ހެކިތަކެވެ. ހެކި ބަލައިނުގަނެ ދޫކޮށްލެވޭނީ ގުޅުންނެތް ހެކި ނުވަތަ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހޯދާފައިވާ ހެކި ފަދަ exclusionary rule އެއް އޮތްނަމައެވެ؛ އަދި އެ ޤާނޫނީ ސަބަބު ދަށުކޯޓުގެ ރިޕޯޓުން އެނގެން ޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 28–29)
6. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދަޢުވާއާއެކު ހުށަހަޅަންޖެހެނީ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރާ ޝަފަހީ ހެކިއެވެ؛ މާއްދީ ހެއްކަކާ ނުވަތަ ލިޔުމަކާ ގުޅިގެން ޚަބީރެއް ނުވަތަ ލިޔުން ތައްޔާރުކުރި ފަރާތް ހާޟިރުކުރުމަކީ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރާ ޝަފަހީ ހެކި ހުށަހެޅުމެއް ނޫނެވެ؛ އެ ހެކިބަސް ނަގަންޖެހެނީ ހެކީގެ އިތުރު ތަފްޞީލު ދެނެގަތުމަށް ނުވަތަ ހެކި ޓެސްޓްކުރުމަށް، ޚަބީރުން ހާޟިރުކުރުމަށް އެދުމުން ނުވަތަ ކޯޓުގެ އަމިއްލަ އިސްނެގުމުންނެވެ. ރިޕޯޓުތަކާ ގުޅިގެން މުއްތަހަމު ސުވާލެއް އުފައްދާނަމަ އެކަން ސާފުކުރެވޭނީ ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ފަރާތްތައް ހާޟިރުކޮށްގެންނެވެ. (ޕެރ. 30–31)
7. ދަށުކޯޓުގައި މައްސަލަ އެކި ޤާޟީން ބަލާފައިވާނަމަ، މައްސަލަ ނިންމާ ޤާޟީ ކުރީގެ ޤާޟީން ނެގި ބަޔާންތަކާއި ދެފަރާތުން ކުރި އެދުންތައް (ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ފަރާތްތައް ހާޟިރުކުރުމަށް ކުރި އެދުން ފަދަ) ބަލައި ދިރާސާކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 25)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު (ޤާނޫނު ނަންބަރު 24/76؛ ލިޔުމުގައި '36/31') ގެ ގުޅުމެއްހުރި ހެކި ބަޔާންކުރާ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '2 ވަނަ މާއްދާ')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ހެކި ހުށަހެޅުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ނ) (ލިޔުމުގައި '02 ވަނަ މާއްދާ')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ޚަބީރުން ހާޟިރުކުރުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔުމުގައި '316 ވަނަ މާއްދާ')
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) (ލިޔުމުގައި '53 (އ)'؛ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި)
• 2017/HC-A/284 (އިސްތިއުނާފު ރައްދުވި ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައި)