އަޙްމަދު ޝާފިޢު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި (ތަޙުލީލުކުރި ފަރާތް/ބަދަލު ހެކިވެރިޔާ ހާޒިރުކޮށް ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ކަށަވަރުކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ތަޙްވީލު)

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 1103/Cr-C/2013

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއް އެތެރެކުރުމުގެ މައްސަލައެއްގައި، ތަޙުލީލް ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ފަރާތް ނުވަތަ ބަދަލު ހެކިވެރިޔާ ހާޒިރުނުކޮށް، ތަޙުލީލުކުރި ފަރާތާ ހަމައަށް ތަކެތި ލިބުނު ގޮތް ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީން ނޭނގޭ ޙާލަތުގައި، ތަޙުލީލް ރިޕޯޓަށް ބުރަދަން ދީ ކުށް ސާބިތުކުރުން ޞައްޙަތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލަތަކުގައި، މުއްތަހަމުގެ ހިޔާޒަތުން ފެނުނީ މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއްކަމާއި، އެއީ ކޮން ބާވަތެއްގެ އެއްޗެއްކަމާއި، އޭގެ ބުރަދަން ދައުލަތުން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހެއެވެ.
2. އަތުލައިގަނެވޭ އެއްޗަކީ މަސްތުވާއެއްޗެއްކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅަނީ ތަޙުލީލް ރިޕޯޓުގެ ނަތީޖާއަށް ބިނާކޮށެވެ؛ ތަޙުލީލުކުރި ތަކެތީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ހިޔާޒަތުން އަތުލައިގަނެވުނު ތަކެތިކަން ކަށަވަރުކުރެވެނީ، ކުށުގެ ވެށިން ތަކެތި ނަގާތާ ލެބޯޓަރީއަށް ފޮނުވައި ތަޙުލީލުކޮށް ނިމިގެން އަންނަންދެން ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގެ ސިލްސިލާ މެދުނުކެނޑި ގުޅިގެން ގޮސްފައިވާކަން ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފޯމުން އެނގޭ ނަމައެވެ (2018/HC-A/404، 2016/HC-A/451).
3. ހެކި ބަލައިގަތުމުގައި ޢާންމު އުޞޫލުން ބަލަނީ: ހެކި ޚަޞްމަކު ހުށަހަޅާފައިވުމާއި، ގުޅުން ހުރި ހެއްކަކަށްވުމާއި، ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ހެއްކަކަށްވުމެވެ ([2023] SC 20)؛ ކޭސް މެނޭޖްމަންޓުގައި ހެކި ކަނޑައެޅުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ ތަޤްދީރީ ބާރެއް ނަމަވެސް، ހެކި ބަލައިނުގަންނަ ސަބަބު ފަނޑިޔާރު ބަޔާންކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށާއި، އެއީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކުގެ ތެރެއިން އެކަށީގެންވާ ސަބަބަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.
4. ހެކިބަސް ދޭނެ މީހުން ހާމަކުރަންވާނީ ދަޢުވާ ހުށަހަޅާއިރު ނުވަތަ ފުރަތަމަ ޖަވާބުދާރީވާއިރު ނަމަވެސް، ހެކި ހާމަކުރާ ވަގުތު ފާއިތުވުމަށްފަހުވެސް ހެކި ހުށަހެޅޭނެ އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތައް ހުރެއެވެ.
5. ތަޙުލީލް ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ފަރާތް ހާޒިރުކުރެވެން ނެތް ޙާލަތުގައި، ތަޙުލީލުކުރިއިރު ހާޒިރުވެހުރި، ފަންނީ ޢިލްމާއި ތަޖުރިބާ ހުރި ފަރާތް ބަދަލު ހެކިވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ހާޒިރުކޮށް ބަސް ހޯދުމަކީ ކޯޓުތަކުން ބަލައިގަނެ ޢަމަލުކުރާ އުޞޫލެކެވެ؛ ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުން އިންކާރުކުރުމަކީ، ދައުލަތުން ހުށަހަޅާ، ގުޅުން ހުރި، ޤާނޫނީ ގޮތުން ހުއްދަ ހެއްކެއް (ޚާއްޞަކޮށް ދަޢުވާގެ އުންސުރެއް ސާބިތުކުރުމުގައި އިސްދައުރެއް އަދާކުރާ ހެކިވެރިއެއް) ހާޒިރުނުކުރުމަށް ނިންމުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ.
6. ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތަކީ ދަޢުވާ ހުށަހަޅާއިރު ދައުލަތަށް ލިބިފައިވާ ފުރުޞަތެއް ކަމުން، ހެކި ހުށަނާޅާ އޮތް ނަމަ އެކަން ފާހަގަކޮށް ފުރުޞަތަށް އެދުމަކީ ދައުލަތުގެ ޒިންމާއެކެވެ (2018/HC-A/404)؛ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 06/2022-SCPD ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަނާ އެއްގޮތަށް، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފޯމު ނެތް ނުވަތަ ޗެއިނާމެދު ސުވާލު އުފެދިފައިވާ ޙާލަތުގައި، ޗެއިންގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުގެ ހެކިބަހުން ތަކެތި މުއްތަހަމުގެ ހިޔާޒަތުން ހިފެހެއްޓުނު ތަކެތިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭ ނަމަ ޗެއިން ފުރިހަމަވެފައިވާ ކަމަށް ބަލަންވާނެއެވެ؛ މި މައްސަލައިގައި އެކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނީ ތަޙުލީލުކުރި ފަރާތް/ބަދަލު ހެކިވެރިޔާ ހާޒިރުކޮށްގެން ކަމުން، މައްސަލަ ދަށުކޯޓަށް ފޮނުވީއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) - ދަޢުވާ އުފުލި މާއްދާ (ނަންބަރު PDF ގައި އޮޅިފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 37/2015 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިސްލާޙު)
• އުވާލެވިފައިވާ ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/77 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ނަންބަރު PDF ގައި އޮޅިފައި ހުރެދާނެ)
• މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ މައްސަލަތަކުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެއްސާމެދު ޢަމަލުކުރާނެގޮތުގެ ގަވާއިދު (R-230/2015) - ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފޯމު ފުރިހަމަކުރުމާ ގުޅޭ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން ނަންބަރު 06/2022-SCPD (ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ)
• ހައިކޯޓު 2018/HC-A/404 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ނުޒުރަތު ނަޖީބު އަދި މުޙައްމަދު ޝަމްޢޫން)
• ހައިކޯޓު 2016/HC-A/451 (އަހުޒާމް ނަޢީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު [2023] SC 20 (ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް އަދި އަޙްމަދު ކިރިކް ރިޟާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
• ހައިކޯޓު 2011/HC-A/192
• ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު (މިހާރު ޢަމަލުކުރެވޭ) - ފަހުން ހެކި ހުށަހެޅުމާ ގުޅޭ މާއްދާ (ނަންބަރު PDF ގައި އޮޅިފައި)