އަތަމާ އިންވެސްޓްމެންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް އަދި 3 ފަރާތެއް ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިޔާ އަދި 3 ފަރާތެއް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ސިވިލް ކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް (ތަޙުލީލުން ދޭހަވާ ގޮތުން)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B5-CR-3/CA/2020/631

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޙުކުމް ތަންފީޛު މަރުޙަލާގައި ރަހުނުކުރެވިފައިވާ ރިސޯޓުތައް ވެލުއޭޓްކުރުމުގެ އިންތިޒާމާބެހޭ ކޯޓު އަމުރު، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ބަސް ނާހާ ނެރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) އާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ؛ އަދި ރަހުނު ވިއްކާލުމުގެ ހުއްދަ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކޮށްފައި އޮއްވާ އެ އަމުރު ނެރުމަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-SJ/04 ރިޓް އޮފް ޕްރޮހިބިޝަނާއި އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ދުސްތޫރީ ޙައްޤާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓުތަކުން ވަގުތީ އަމުރުތަކާއި ކޯޓު އަމުރުތައް ނެރުމުގައި، މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ބަލައި، އަޑުއެހުމެއް ނުބާއްވައިވެސް އަމުރު ނެރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރުންނަށް ލިބިގެންވާކަމީ ޒަމާނުއްސުރެ އިސްތިޤުރާރުވެފައިވާ އުޞޫލެކެވެ.
2. ބަސް ނާހާ އަމުރު ނެރުނުކަމަށް ބުނެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގައި، ފަނޑިޔާރު އެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރި ގޮތާމެދު ސުވާލު އުފައްދައި، ޤާނޫނީ ޙުއްޖަތާއެކު ބަހުސް ކުރެވޭނެ ގޮތަށް (މިސާލަކަށް ވާޤިޢާތައް ތަފާތުކަން ދައްކައި) ހުށަނާޅާނަމަ، އެ ނުކުތާއަކީ ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ.
3. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-SJ/04 'ރިޓް އޮފް ޕްރޮހިބިޝަން' އަކީ ވަކި މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ނެރެފައިވާ އަމުރެއް ކަމުން، އެއީ ހުރިހާ މައްސަލައަކަށް ތަޠުބީޤުކުރެވޭ ޢާންމު ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ނޫނެވެ. (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ވ. މޯލްޑިވްސް ކޮލިޓީ ސީފުޑް ޤަޟިއްޔާގެ މައްޗަށް)
4. އިސްތިއުނާފަށް މައްސަލައެއް ހުށަހެޅުމަކީ އޭގެ ޒާތުން ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ހުއްޓުމަކަށް އަންނަ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ކާމިޔާބުވި ފަރާތަށް ޙުކުމުގެ މަންފާ އެ ހިނދުން ފެށިގެން ޙައްޤުވެއެވެ؛ އިސްތިއުނާފުކުރުމާއެކު ތަންފީޛު އޮޓޮމެޓިކުން ހުއްޓޭނެކަމަށް ދަލާލަތުކުރާ ޤާނޫނީ ޙުއްޖަތެއް ނެތެވެ. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ SCPD-11/2021 ގެ ދަށުން މަތީ ކޯޓަކުން ތަންފީޛު ފަސްކުރުމަށް އަމުރު ނުކުރާހާ ހިނދަކު މަދަނީ ޙުކުމްތަކާއި އަމުރުތައް ތަންފީޛުކުރަންވާނެއެވެ.
5. ޙުކުމް ތަންފީޛު ފަސްކުރުމުގެ އަމުރު ނެރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ހައިކޯޓަށް ލިބިގެންވިޔަސް، އެއީ ޢަދުލުއިންސާފު ކަށަވަރުކުރުމަށް ބޭނުންކުރަންޖެހޭ އިޚްތިޔާރެކެވެ؛ ތަންފީޛު ފަސްކުރަން އެދޭ ފަރާތުން (1) އިސްތިއުނާފުގައި ރަނގަޅަށް ޖަދަލުކުރެވޭ މައްސަލައެއް އޮތްކަން، (2) އަމުރު ނުނެރެފިނަމަ ގެއްލުންވާނެކަން، (3) އަމުރު ނުނެރުމުން އެ ފަރާތަށް ލިބޭ ގެއްލުން، އަމުރު ނެރުމުން ކާމިޔާބުވި ފަރާތަށް ލިބޭ ގެއްލުމަށްވުރެ ބޮޑުކަން، ހެއްކާއެކު ސާބިތުކުރަންޖެހޭނެއެވެ.
6. އިސްތިއުނާފު ކާމިޔާބުވުމުގެ އުއްމީދެއް ނެތްނަމަ ތަންފީޛު ފަސްނުކުރުމަކީ އެންމެ ގާތްގޮތެވެ؛ ޙުކުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުން ދަތިވުން (ބަނގުރޫޓުވުން، ދަރަނި ނުދެއްކޭ ޙާލަތު، މުދާ ވިއްކަންޖެހުން ފަދަ) އެކަނި ތަންފީޛު ފަސްކުރުމުގެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ބަލަންޖެހޭނީ އަމުރު ނުނެރެފިނަމަ އިސްތިއުނާފުގެ ބޭނުން ކެނޑި، ދާއިމީ ނުވަތަ އިޢާދަނުކުރެވޭ ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެތޯއެވެ؛ މިކަން ކަނޑައެޅޭނީ 'ހީ' އެއް ނުވަތަ ބުނެލުމެއްގެ މައްޗަށް ނޫނެވެ.
7. ރަހުނު ވިއްކާލުމުގެ ހުއްދަ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކޮށްފައި އޮތުން އެކަނި، ތަންފީޛު ޤަޟިއްޔާ މަޑުޖައްސައި އެ ޤަޟިއްޔާއާ ގުޅޭ އަމުރުތައް ނެރުން ހުއްޓާލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫން ކަމުން، އެފަދަ އަމުރަކީ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު ގެއްލޭގޮތަށް ނެރުނު އަމުރެއް ނޫނެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު؛ ލިޔުމުގައި '21 ވަނަ މާއްދާ' ކަމަށް ނެގިފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) - ލިޔުމުގައި '42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)' އަދި '22 ވަނަ މާއްދާ' ކަމަށް ނެގިފައި
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-SJ/04 (ރިޓް އޮފް ޕްރޮހިބިޝަން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ވ. މޯލްޑިވްސް ކޮލިޓީ ސީފުޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/28
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ SCPD-11/2021 (ތަންފީޛުކުރުމާބެހޭ)
• ހައިކޯޓުގެ 2012/HC-A/06 (އަޢްލަބިއްޔަތު ރައުޔު)
• ހައިކޯޓުގެ HC-A/15 ޤަޟިއްޔާގެ 14 ވަނަ ނަންބަރު (ލިޔުމުގައި '2022/HC-A/15')
• Phoenix Constructions (Qld) Pty Ltd v McCracken [2011] QCA
• Cook's Construction Pty Ltd v Stork Food Systems Australasia Pty Ltd [2008] 2 Qd R 453
• Beraru v Perpetual Ltd [2013] QCA 330
• Andrews v John Fairfax & Sons Ltd [1979] 2 NSWLR 184
• Cherwell Creek Coal Pty Ltd v BHP Queensland Coal Investments Pty Ltd [2019] QCA 276