މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖެންޑަރ ފެމިލީ އެންޑް ސޯޝަލް ސަރވިސް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް (އަޣުލަބިއްޔަތުން)، ފެމިލީ ކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު IQB/2022/388

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިވާ ކުއްޖަކީ ވަކި ދިވެހި ފިރިހެނެއްގެ ދަރިއެއްކަން "މަދަނީ މިންގަނޑުން" ސާބިތުވާ ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ދަޢުވާއަކީ ނަސަބު ސާބިތުކުރުމުގެ ދަޢުވާއެއްތޯއާއި، އެފަދަ ދަޢުވާއެއް ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ފެމިލީ ކޯޓަށް ލިބިގެންވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިންޑޮނޭޝިޔާގެ ރައްޔިތެއްކަމަށްވާ މަންމައަށް އުފަންވި ކުއްޖާ، މަންމަ ރާއްޖެއިން ފުރައިގެން ދިޔަތާ ފަހުން ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ހުރި ކުއްޖެކެވެ؛ މަންމަ ދިވެހި ފިރިހެނަކާ ކާވެނިކޮށްގެން އިނދެ ކުއްޖާ ވިހައިފައިވަނީ ކާވެންޏަށް ދަރިލައްވާ މުއްދަތު ހަމަނުވެ ކަމަށް ބުނެވޭތީ ނަސަބު ސާބިތުވެފައި ނުވެއެވެ. ކުއްޖާއަށް ދިވެހިރައްޔިތުކަން ހޯދުމަށް ދައުލަތުން ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި މައްސަލާގައި ކަނޑައެޅީ ނަސަބާމެދު ފެމިލީ ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން ރައްޔިތުކަމާމެދު ގޮތެއް ނުކަނޑައެޅޭނެ ކަމަށެވެ. ދެން ދައުލަތުން ފެމިލީ ކޯޓަށް ހުށަހެޅީ ކުއްޖާއަކީ އެ ފިރިހެނާގެ ދަރިއެއްކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުވާ ކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ފެމިލީ ކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރާރ ދަޢުވާ ފޯމު ބަލައިނުގަތީ މިއީ ނަސަބު ސާބިތުކުރުމުގެ މައްސަލައެއް ކަމަށާއި އެކަމަށް ޚާއްޞަ ފޯމުން ހުށަހަޅާފައި ނުވާ ކަމަށާއި ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 53 އާއި ގަވާއިދުގެ 23(ރ) ގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަ ނުވާ ކަމަށާއި މަދަނީ މިންގަނޑުން ބައްޕަ ސާބިތުކުރުމަކީ ފެމިލީ ކޯޓުން ބަލާ ބާވަތެއް ނޫން ކަމަށެވެ؛ ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް (IQB/2020/388) ބަދަލެއް ނުގެނެވުނެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ދަޢުވާއަކީ ނަސަބު ސާބިތުކުރުމުގެ ދަޢުވާއެއް ނޫން، ރައްޔިތުކަމުގެ ބޭނުމަށް ކުއްޖާ އުފަންދަރިއެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގެ ދަޢުވާއެއް ކަމަށާއި، ބަލައިނުގަތުމުން ކުއްޖާއަށް ޝަރީޢަތުގެ ޙައްލެއް ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު ބަންދުވެފައިވާ ކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވި ފަރާތެއް ނެތެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަޣުލަބިއްޔަތު (ސަލީމް، ނިޔާޒް) ދެކުނީ ދަޢުވާގެ ޙަޤީޤަތަކީ ނަސަބު ސާބިތުކުރުން ކަމަށާއި، މަދަނީ މިންގަނޑުން ބައްޕަ ކަނޑައެޅުމުގެ ބާވަތެއް ދިވެހި ޤާނޫނުގައި ނެތް ކަމަށާއި، ފެމިލީ ކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ގޯހެއް ނެތް ކަމަށެވެ. ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދު ޚިލާފު ރައުޔުގައި ދެކުނީ ދަޢުވާއަކީ ސީދާ ނަސަބު ސާބިތުކުރުމުގެ ދަޢުވާއެއް ނޫން ކަމަށާއި، ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އިސްކަންދީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ އިންސާފުން ޝަރީޢަތް ކުރެވުމުގެ ޙައްޤުގެ ދަށުން ފޯރަމެއް ދޭންޖެހޭ ކަމަށާއި (2022/SC-A/05)، ވަކި ބާވަތެއް ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ނެތްކަން ޤާނޫނުގައި ސަރީޙަކޮށް ނެތްނަމަ ކޯޓުތަކުން މައްސަލަ ބަލައިގަންނަން އިސްކަން ދޭންޖެހޭ ކަމަށާއި، ފެމިލީ ކޯޓުގެ ނިންމުންތައް ބާޠިލުކޮށް މައްސަލަ ބަލައިގަންނަންޖެހޭ ކަމަށެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ދަޢުވާއެއްގެ ބާވަތް ކަނޑައަޅަނީ ދަޢުވާ ފޯމުގެ ނަމަކަށް ނޫން، ދަޢުވާގެ ވާޤިޢާތަކާއި އެދޭ ފަރުވާގެ ޙަޤީޤަތަށް ބަލައިގެންނެވެ؛ ވަކި ކުއްޖަކީ ވަކި ފިރިހެނެއްގެ ދަރިއެއް/އުފަންދަރިއެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދޭ ދަޢުވާއަކީ، މަޤްޞަދު ތަފާތު ނަމަވެސް، ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުގައިވާ ނަސަބު ސާބިތުކުރުމުގެ ދަޢުވާއެކެވެ. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ސަލީމް، ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް ތާއީދުކޮށް)
2. ފިރިހެނެއްގެ "އުފަންދަރިއެއް" ކަމަށް މަދަނީ މިންގަނޑުން ކަނޑައެޅުމާއި އޭގެ ނަތީޖާތައް ތަސައްވުރުކޮށް ތަންޒީމްކޮށްފައިވާ ޤާނޫނެއް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ނެތެވެ؛ އެފަދަ ކަނޑައެޅުމަކުން ތަރުތީބުވާނީ ނަސަބު ސާބިތުވުމުގެ ނަތީޖާތަކެވެ؛ އެހެންކަމުން ދެކަމުގެ ތަފާތެއް ނެތެވެ. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ސަލީމްގެ ރައުޔު)
3. ފެމިލީ ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞް ކަނޑައެޅިފައިވަނީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 3 އާއި ވަކި ޤާނޫނުތަކުންނެވެ؛ އެ ޖަދުވަލުގައްޔާއި ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނުގައި "މަދަނީ މިންގަނޑުން އުފަންދަރިއެއްކަން ސާބިތުކުރުމުގެ" ބާވަތެއްގެ ދަޢުވާއެއް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާތީ، އެފަދަ ދަޢުވާއެއް ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ފެމިލީ ކޯޓަށް ލިބިގެނެއް ނުވެއެވެ. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ސަލީމްގެ ރައުޔު)
4. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުތަކުން ހަމައެކަނި ދިވެހިރާއްޖެއަށް އުފަންވުމުގެ މައްޗަށް (jus soli) ރައްޔިތުކަން ނުދެއެވެ؛ ދިވެހިރައްޔިތެއްކަމަށް ބެލޭ ޝަރުޠުތައް ވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގައެވެ. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ސަލީމްގެ ރައުޔު)
5. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ދަރިލެއްވުމާއި ނަސަބު ސާބިތުކުރުމާއި ނަފީކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާ ހަމައަކީ ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުގައިވާ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ހަމައެވެ؛ ދަރިލައްވާ އެންމެ ކުރު މުއްދަތަކީ ކާވެނިކުރި ތާރީޚުން ފެށިގެން ހިޖުރީ 6 މަސް ދުވަސްކަމަށާއި ދަރީގެ ނަސަބު ޒާނީއަށް ނިސްބަތް ނުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ؛ "މަދަނީ މިންގަނޑުން ބައްޕަ ސާބިތުކުރުމަކީ" އެ ޤާނޫނުތަކާއި ޝަރީޢަތުގައި ބަޔާންކުރާ މަފްހޫމެއް ނޫނެވެ. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔު)
6. ކުއްޖާގެ ނަސަބު ވަކި ފިރިހެނަކަށް ސާބިތު ނުވާނެކަން ދައުލަތުން ޤަބޫލުކުރާއިރު، އެހެން މަގަކުން އެ ފިރިހެނާ ކުއްޖާގެ ބައްޕަ ކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަކީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ބައްޕައަކީ ކާކުކަން ޤާނޫނީ ގޮތުން ކަނޑައެޅެން ނެތް ޙާލަތެއްގައި ވަކި ފިރިހެނަކަށް ދަރިއެއް ނިސްބަތްކުރުމަކީ އެ ފިރިހެނާގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ޤަޛުފަކަށް ވާނެއެވެ. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔު)
7. ކުޑަކުއްޖަކަށް ރައްޔިތުކަން ހޯދައިދިނުމަށް ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތަކުން ދައުލަތަށް ލާޒިމުކުރަނީ ޤައުމުގެ ދާޚިލީ ޤާނޫނުތަކާ އެއްގޮތަށް މަސައްކަތްކުރުމެވެ؛ "ދިވެހިރައްޔިތަކަށް އުފަން ދަރި" ކަމަށް ބެލޭނީ ޞައްޙަ ކާވެނީގެ ދަރިންނެވެ؛ ކުއްޖެއްގެ ބައްޕައަކީ ކާކުތޯ ސުވާލު އުފެދޭ ޙާލަތުގައި އެކަން ކަނޑައަޅަންވާނީ ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާއި އިސްލާމީ ޝަރުޢީ ހަމަތަކުންނެވެ. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔު)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2000 (ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 51 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2000 (ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 53 ވަނަ މާއްދާ
• ޢާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ޙުކުމުގައި "33 ވަނަ މާއްދާ (ކުރީގެ 23 ވަނަ މާއްދާ)" ވެސް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ ޖަދުވަލު 3
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދިވެހިރައްޔިތުކަމާބެހޭ މާއްދާ (ދިވެހިރައްޔިތަކަށް އުފަން ކޮންމެ ދަރިއެއް) (ޙުކުމުގައި މާއްދާ ނަންބަރު ޑިޖިޓް އޮޅިފައި)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ އިންސާފުން ޝަރީޢަތް ކުރެވުމުގެ ޙައްޤުގެ މާއްދާ (ޙުކުމުގައި "13 ވަނަ މާއްދާ" ކަމަށް؛ ޑިޖިޓް އޮޅިފައި - ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
• ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު (ޚިލާފު ރައުޔުގައި؛ ޤާނޫނު ނަންބަރާއި މާއްދާ ނަންބަރުތައް ޑިޖިޓް އޮޅިފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) އަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނުގެ 5-62 ވަނަ މާއްދާ (ފުޓްނޯޓް/ޚިލާފު ރައުޔު؛ ނަންބަރުތައް ޑިޖިޓް އޮޅިފައި)
• Convention on the Rights of the Child, Article 3(1), Article 7
• Universal Declaration of Human Rights, Article 15
• International Covenant on Civil and Political Rights, Article 24
• Convention relating to the Status of Stateless Persons 1954, Article 1(1)
• Citizenship of the Republic of Indonesia (Law No. 12 of 2006), Articles 4, 5, 6
• ކުރީގެ ޤާނޫނުއަސާސީތަކުގެ (ފުރަތަމަ ޤާނޫނުއަސާސީން ފެށިގެން) ދިވެހިރައްޔިތުކަމާބެހޭ މާއްދާތައް (ތާރީޚީ ގޮތުން؛ އަހަރުތަކުގެ ޑިޖިޓް އޮޅިފައި)
• 2021/HC-A/57
• C/2018-4486/Cv (ސިވިލް ކޯޓު)
• 2022/SC-A/05
• 2019/SC-A/61
• 2019/SC-A/15
• 2020/SC-A/100