ޓްރެޝަރ ބިޒް އިންޓަނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް ނެޝަނަލް ޝިޕިންގ ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި؛ ކުލީގެ ފައިސާއާ ބެހޭ ބައި ބާޠިލުކޮށް އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ފޮނުވި (ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ހިންގުމުގައި އިޖުރާއީ ޢައިބެއް ނެތް)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 4670/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުލި ހޯދުމާއި ކުލީގެ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމުގެ ދަޢުވާއެއް ދަޢުވާލިބޭ ކުންފުނީގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ސިވިލް ކޯޓުން ހިންގައި ޙުކުމްކުރުމުގައި ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 26 އަދި 28 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވެފައިވޭތޯ؛ އަދި އިޖުރާއީ ޢައިބެއް ނެތް ނަމަވެސް ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކުރި ޙުކުމް އެއްފަރާތްކުރަންޖެހޭ ޙާލަތެއް އޮތްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން މަދަނީ މައްސަލަތައް ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ހިންގުމުގައި ޢަމަލުކުރަމުން ދިޔައީ ކޯޓަށް މީހުން ހާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދާ އެއްގޮތަށެވެ؛ އެ ޤަވާޢިދުގެ 26 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުން ކުންފުންޏަކަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ރައްދުކުރަނީ މަސައްކަތް ހިނގަމުންދާ އިދާރާއަށް، އެގޮތަށް ނުކުރެވޭނަމަ ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައިވާ އެޑްރެހަށް، އަދި އެ އެޑްރެހާ ގުޅުމެއް ނެތްނަމަ ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްދީފައިވާ ފަރާތުން މަސްޢޫލުވެރިން ސާފުކޮށް އެމީހުންނަށެވެ. (ޕެރ. 16–17)
2. ޤަވާޢިދުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގޭނެ ދެ ގޮތެއް ބަޔާންކުރެއެވެ: އަމުރު ލިބި މަޤުބޫލު ޢުޛުރެއް ނެތި ޙާޟިރުނުވުން؛ ނުވަތަ ދީފައިވާ އެޑްރެހުގައި ނެތި ވީތަނެއް ނޭނގޭނަމަ ޚަބަރު ފަތުރާ ވަސީލަތަކުން އިޢުލާނުކުރުމަށްފަހު އިޢުލާނުގައިވާ ވަގުތަށް ޙާޟިރުނުވުމެވެ. (ޕެރ. 18–19)
3. ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގާނަމަ ވަކި ތާރީޚަކާއި ގަޑިއެއް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް އެނގިފައި އޮތުން ލާޒިމުކުރެއެވެ؛ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް އުޅޭ ތަން ނޭނގޭނަމަ ޚަބަރު ފަތުރާ ވަސީލަތްތަކުން އިޢުލާނުކުރަނީ އެއް ފަހަރު ކަމުން، އެ ފުރުޞަތުގައި ޙާޟިރުނުވާނަމަ އިތުރު ނޯޓިހަކާ ނުލައި ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގޭނެއެވެ (އިބްރާހީމް ތައުފީޤު ވ. ޢަބްދުﷲ ލަޠީފް). (ޕެރ. 20)
4. ދަޢުވާ ފޯމުގައިވާ އެޑްރެހާއި ރަޖިސްޓްރީ އެޑްރެހަށް އަމުރު ފޮނުވުމާއި، ރަތް ޗިޓު ހަރުކުރުމާއި، ކަމާބެހޭ ވުޒާރާއިން ކުންފުނީގެ މަޢުލޫމާތު ސާފުކޮށް އެ އެޑްރެހަށް ފޮނުވުމާއި، އިޢުލާނުކުރުމަށްފަހު ޙާޟިރުނުވުމުން ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގުމަކީ ޤަވާޢިދުގެ އުޞޫލާ އެއްގޮތަށް ކުރެވުނު ކަމެއްކަމުން، އެއީ އިޖުރާއީ ޢައިބެއް ނޫނެވެ؛ އަދި ދަޢުވާ ހިނގަމުންދަނިކޮށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ހުށަހެޅި އެހެން ދަޢުވާއަކުން މައްސަލަ ހިނގާކަން ނޭނގޭކަމަށް ބުނުމަށް ބުރަދަނެއް ނުލިބެއެވެ. (ޕެރ. 32–37)
5. ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނިންމާ މަދަނީ މައްސަލައެއް ހައިކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުން، (ހ) އިޖުރާއީ އުނިކަމެއް ނުވަތަ ޢައިބެއް އޮތުން، ނުވަތަ (ށ) އެފަދަ ޢައިބެއް ނެތް ނަމަވެސް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ކާމިޔާބުވުމުގެ އެކަށީގެންވާ ފުރުޞަތެއްއާއި އެކަށީގެންވާ ދިފާޢެއް އޮތުން މި ދެ ޙާލަތުން ކޮންމެވެސް ޙާލަތެއް އޮތްނަމަ، ޝަރުޠުތަކާއެކު ނުވަތަ ޝަރުޠަކާ ނުލައި ޙުކުމް އެއްފަރާތްކޮށް ދަށުކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރަންވާނެއެވެ؛ މިކަމުގައި ޙުކުމްކުރިފަހުން ހޭދަވި މުއްދަތާއި ދަޢުވާކުރި ފަރާތަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ (އެޓޯލް ބެންޑް ވ. މޫސާ ޢަބްދުއްރަޙީމް). (ޕެރ. 41–43)
6. ފައިސާ ދެއްކިކަމަށް ހުށަހަޅާ ލިޔުންތަކުގެ ޞައްޙަކަމާއި ޢަދަދުތައް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ބަޙުޘްކޮށް ކަނޑައެޅުމަކީ އިސްތިއުނާފުގެ އުޞޫލުތަކާ ނުބައްދަލުވާ ކަމަކަށްވުމާއެކު، ޤާނޫނުއަސާސީން ކަށަވަރުކޮށްދޭ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤުގެ ތެރެއިން އެއް މަރުޙަލާ ޚަޞްމުންނަށް ގެއްލޭނެ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 46)
7. ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކުރި ޙުކުމުގެ ބައެއް އެއްފަރާތް ނުކޮށްފިނަމަ އެއް ފަރާތަކަށް ނުޙައްޤު މަންފާ (unjust enrichment) ލިބުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްނަމަ، އެންމެ ޢަދުލުވެރި ގޮތަކީ އެ ބައި ބާޠިލުކޮށް އަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ދަށުކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރުމެވެ. (ޕެރ. 47، 49)
8. ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކުރި ޙުކުމެއް ދަށުކޯޓުގައި އަލުން ބަލައި، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް މައްސަލަ ގެއްލިއްޖެނަމަ، އަލުން ޝަރީޢަތް ހިންގުމަށް ހިނގި އެކަށީގެންވާ ޚަރަދުތައް ހޯދުމަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު ދަޢުވާކުރި ފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ. (ޕެރ. 48)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ކޯޓަށް މީހުން ހާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 26 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ)، (ނ)، (ރ)، (ބ)
• ކޯޓަށް މީހުން ހާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ރ)
• ކޯޓަށް މީހުން ހާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 28 ވަނަ މާއްދާ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) (ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރީގެ ޙާލަތު)؛ އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ (ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/02 ގެ ޙަވާލާގައި)
• ޤާނޫނުއަސާސީން ކަށަވަރުކޮށްދޭ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އިބްރާހީމް ތައުފީޤު ވ. ޢަބްދުﷲ ލަޠީފް (2021/SC-A/56) ގެ 28 އަދި 29 ވަނަ ޕެރެގްރާފް
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އެޓޯލް ބެންޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޫސާ ޢަބްދުއްރަޙީމް (2021/SC-A/02) ގެ 21 އަދި 26 ވަނަ ޕެރެގްރާފް