ޒިދްނާ މުޙައްމަދު ވ. އަޙްމަދު އަޝީތު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: އާޢިލީ މައްސަލަ، ދަރިންގެ ޚަރަދު ހޯދުމަށް އެދި

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު 2667/Fm-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުދިންނަށް ޓިއުޝަނާއި ޤުރުއާން ކުލާހަށް މަންމަ ކުރި ޚަރަދަކީ އާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބައްޕައާ ނަގައިދޭންޖެހޭ ކިޔަވައިދިނުމުގެ ޚަރަދުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭތޯ، އަދި އެ ޚަރަދު ނަގައިނުދިނުމުން ކުދިންގެ އުނގެނުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަމެއް ލިބޭތޯ ނުވަތަ މަންމައާމެދު ތަފާތުކުރެވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ވަކިވެފައިވާ ދެމަފިރިންގެ ތިން ދަރިންނަށް ޤުރުއާން ކުލާހާއި ހިސާބު، އާޓް، ދިވެހި އަދި އިނގިރޭސި ޓިއުޝަނަށް މަންމަ ކުރި ޚަރަދު ބައްޕައާ ނަގައިދިނުމަށް މަންމަ ފެމިލީ ކޯޓަށް ދަޢުވާ ހުށަހެޅިއެވެ. ކުދިންނަށް މަހަކު ކުއްޖަކަށް 2,000 ރުފިޔާގެ ޚަރަދު ކަނޑައެޅިފައިވެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: އެ ޚަރަދުތަކަކީ ބައްޕައާ މަޝްވަރާނުކޮށް ކުރި ޚަރަދުތަކެއްކަމަށާއި، އާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 66 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޚަރަދުތަކުގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނޭތީ، ބައްޕައަށް ދެއްކުމަށް އަންގާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ފެމިލީ ކޯޓުން ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: މަންމަ ބުނީ، ޓިއުޝަން ފީއަކީ ކިޔަވައިދިނުމުގެ ޚަރަދުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެންޖެހޭ ޚަރަދެއްކަމަށާއި، ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނާއި ތަޢުލީމުގެ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކުދިންގެ އުނގެނުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ލިބޭކަމަށާއި، ޖެންޑަރ އިކުއަލިޓީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ތަފާތުކުރެވޭކަމަށާއި، ބައްޕަގެ ތަނަވަސްކަން ވަޒަންނުކޮށް ހަމައެކަނި ބައްޕަގެ ބުނުމަށް ބަލައި ނިންމާފައިވާކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ޓިއުޝަން ފީއަކީ ގަވާއިދުގެ 66 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޚަރަދެއް ނޫނެވެ. ބައްޕައާ މަޝްވަރާކުރިކަމާއި، ބައްޕަގެ ތަނަވަސްކަމާއި، ކުދިން ޓިއުޝަނަށް ފޮނުވަންޖެހޭ ޟަރޫރީ ޙާލަތެއް އޮތްކަން ސާބިތުނުވުމުން ނަގައިނުދިނުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެކެވެ. އުނގެނުމުގެ ޙައްޤު ކަށަވަރުކުރުމުގެ ޒިންމާ އޮތީ ދެ މައިންބަފައިންނާއި ދައުލަތަށެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދެމަފިރިން ވަކިވެ ދަރިން ބެލެހެއްޓުމުގެ ޒިންމާގައި މަންމަ ހުރިނަމަވެސް، ޢާންމު އުޞޫލުން ދަރިންގެ މާލީ ހުރިހާ ހޭދައެއް ކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭނީ ބައްޕައެވެ. އާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުގައިވެސް ދަރިންނަށް ޚަރަދުކުރުމުގެ ޒިންމާ މަތިކޮށްފައިވަނީ ބައްޕައަށެވެ.
2. އާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 65 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކުއްޖަކަށް މަހަކު ދޭންޖެހޭ ޚަރަދުގެ އިތުރުން، 66 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ތަކެތި ނުވަތަ އެތަކެތީގެ ޚަރަދު ދިނުން ބައްޕައަށް ލާޒިމްވެއެވެ. އެ ޚަރަދުތައް ކުރެވިފައިވާކަން ބިލާއި ރަސީދު ފަދަ ލިޔެކިޔުމުން ސާބިތުކޮށްދީފިނަމަ ކޯޓުތަކުން ނަގައިދެއެވެ. ޚަރަދުގެ މައްސަލަތައް ފައިސަލާކުރުމުގައި ބައްޕަގެ އާމްދަނީއާއި ތަނަވަސްކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރެވެއެވެ.
3. ޓިއުޝަން ފީއަކީ އާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 66 ވަނަ މާއްދާގައިވާ އިތުރު ޚަރަދުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ޚަރަދެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ކުއްޖާގެ ޚާއްޞަ ޙާލަތެއްގެ ސަބަބުން ޓިއުޝަނަށް ނުވަތަ ވަކި ތަނަކަށް ފޮނުވައިގެން ނޫނީ ކިޔަވައިދެވެން ނެތް ޟަރޫރީ ޙާލަތެއް ކޯޓުގައި ސާބިތުކޮށްދެވިއްޖެނަމަ، 65 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަށް ބިނާކޮށް އެ ޚަރަދު ކޯޓުން ނަގައިދެވިދާނެއެވެ.
4. ޤާނޫނުން ކަނޑައަޅާ މިންވަރަށްވުރެ އިތުރަށް ކިޔަވައިދިނުމުގެ ޚަރަދު ނަގައިދެވޭނީ، ބައްޕަ ރުހޭނަމަ، ނުވަތަ ކުއްޖާގެ ޚާއްޞަ ޙާލަތެއް އޮތްކަމާއި، ބައްޕައަށް އަމިއްލަ ނަފްސަށާއި ޚަރަދުކުރަންޖެހޭ އެހެން މީހުންނަށް ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދާއެކު އެ ޚަރަދު ކުރެވޭވަރުގެ ތަނަވަސްކަން ހުރިކަން ސާބިތުވާނަމައެވެ. އެކަން ސާބިތުނުވާނަމަ، ބައްޕަގެ ރުހުމެއް ނެތި ޤާނޫނުން ކަނޑައަޅާ މިންވަރަށްވުރެ އިތުރަށް ނަގައިނުދެވޭނެއެވެ.
5. ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނާއި ތަޢުލީމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުދިންނަށް ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ އުނގެނުމުގެ ޙައްޤު ކަށަވަރުކުރުމުގެ ޒިންމާ އޮތީ މައިންބަފައިން (މަންމައާއި ބައްޕަ ދެމީހުން) އާއި ދައުލަތުގެ މައްޗަށެވެ. ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ޓިއުޝަން ފީ ނަގައިނުދިނުމުން ކުދިންގެ އުނގެނުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަމެއް އަންނަކަމަށް ނުވަތަ މަންމައާމެދު ތަފާތުކުރެވޭކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
6. ޚަރަދު ނަގައިދިނުމުގައި ޢަމަލުކުރާ ގަވާއިދަކީ ޒަމާނަށް ނުފެތޭ ނުވަތަ އުނގެނުމުގެ ޙައްޤަށް ހުރަސްއަޅާ ގަވާއިދެއްނަމަ، އެއީ ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން ސަމާލުކަންދޭންޖެހޭ ކަމެކެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީ (ދަރިންނަށް ޚާއްޞަ ރައްކާތެރިކަން ލިބިދިނުމާބެހޭ މާއްދާ؛ ނަންބަރު PDF ގައި "21" ކަމަށް ލިޔެވިފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2000 (އާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 25 ވަނަ މާއްދާ
• އާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 65 ވަނަ މާއްދާ (ހ) އަދި (ށ)
• އާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 66 ވަނަ މާއްދާ (ށ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2014/R-24 (އާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދަށް އިޞްލާޙު ގެނައުން)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު) (PDF ގައި "3233/33")؛ ބައްޓަންކުރާ މާއްދާތަކުގެ ތެރޭގައި ކިޔަވައިދިނުމާއި މައިންބަފައިންގެ ޢާންމު ޒިންމާތަކާއި ޚަރަދު ދިނުމާބެހޭ މާއްދާތައް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 24/2020 (ތަޢުލީމުގެ ޤާނޫނު) (PDF ގައި "3232/31")؛ އުނގެނުމުގެ ޙައްޤާއި ތަޢުލީމީ ސިޔާސަތާއި މައިންބަފައިންގެ ޒިންމާއާބެހޭ މާއްދާތައް
• 2010/HC-A/197
• 2010/HC-A/04
• 2018/HC-A/358
• 2013/Fm-C/1957
• 2010/HC-A/24
• 2014/SC-A/52