މުޙައްމަދު ޝަފީޤު ވ. އަޙްމަދު އަޝްރަފް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ފޯމު ބާޠިލު (ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނެތުމުން)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2012/Cv-C/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އިސްތިއުނާފު ރައްދުވި ފަރާތުން ހުށަހެޅި އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟްގައި، ހެކި ވަޒަންކުރުމާއި، ޝަފަހީ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމާއި، ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިއުމަށް ދިން ސިޓީ ބަލައިނުގަތުމާ ގުޅޭ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް އޮތްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް ނުވަތަ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑު ފުރިހަމައެއް ނުވެއެވެ؛ ޤާނޫނީ ގޯހެއް، ޙައްޤު ގެއްލުމެއް ނުވަތަ އިންޞާފަށް ހުރަސްއެޅުމެއް ބުނާނަމަ، އެކަމުގައި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާފުކޮށް ބުނަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 10)
2. ޤާނޫނުގެ މާއްދާއަކަށް ޙަވާލާދީ ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ގޯސްކަމަށް ބުނުމަކުން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާނުވެއެވެ؛ ނިންމުން ރަނގަޅު ނޫން ސަބަބު، ޤާނޫނުތަކުގެ މާއްދާތަކާއި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކުގެ އަލީގައި ބަޔާންކުރުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 11)
3. ފަނޑިޔާރަކަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރެއްގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ވަންނާނީ: ނުރަނގަޅު އުޞޫލަކަށް ބިނާކޮށް ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނިންމާފައިވުން، ވާޤިޢާތަކުގެ ޙަޤީޤަތް އޮޅިފައިވުން، މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވުން، ނުވަތަ ނިންމުމުގެ ސަބަބުން އެކަށީގެންނުވާ ކަމެއް ނުވަތަ ބޭއިންޞާފެއް މެދުވެރިވެފައިވުން ފަދަ ޙާލަތެއްގައެވެ. (ޕެރ. 12)
4. ދަޢުވާގެ އަސާސީ ކަންކަން ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހަޅާ ހެކި، އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ދަޢުވާ ފޯމާއެކު ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ؛ ދަޢުވާ ފޯމުގައި ހިމެނި ހެކީގެ އިތުރުން ހަމަ އެކަންކަން ސާބިތުކުރުމަށް ފަހުން ހުށަހަޅާ ޝަފަހީ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިދޭ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއިން ކުރެވޭ ކަމެއް ކަމުން، އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއް ދައްކައިނުދެވޭނަމަ އެއީ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް އޮތް ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 13.3)
5. ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހެޅި ހެކިތަކަށް ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރުމުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތް އެދޭ ދޭހަ ނުނެރެވުމަކީ، ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑުން ރިޢާޔަތް ނުކޮށްވާކަން ދޭހަކޮށްދޭ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 14.4)
6. ދަށުކޯޓުން ނިންމުމަށް ބިނާކުރި ޙަޤީޤީ ސަބަބަށް (މިތަނުގައި، މައްސަލަ އަނބުރާ ގެންދިއުމަށް ފޮނުވި ސިޓީގައި ސޮއިކޮށްފައިވަނީ ލީޑްކުރުމަށް އައްޔަންކުރި ލޯޔަރު ނޫންކަން) އިސްތިއުނާފު ނުކުރާ ނުކުތާއަކީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުން ބަލައި ގޮތް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 15.1-15.2)
7. ދެފަރާތުގެ ހުށަހެޅުންތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރިގޮތާއި، ނިންމުން ބިނާކުރި ޤާނޫނީ އުޞޫލާއި، ނަތީޖާއަށް ވާޞިލުވި ސަބަބުތައް ނިންމުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، ޚަޞްމަކަށް ބަލައިނުގަނެވޭ ނުވަތަ އަންދާޒާކުރި ނަތީޖާއެއް ނުނުކުތުމަކީ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއަކަށް ބަދަލުވާ ޙާލަތެއް ނޫނެވެ. (ފަނޑިޔާރު ދީބާނާޒް ފަހުމީ، ޕެރ. 20)
8. ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ދިފާޢު ހުށަހެޅުމަށްފަހު، އެ ދިފާޢުގެ އަލީގައި ފުރަތަމަ ދަޢުވާގައިހުރި އުނިކަންކަން ފޫބައްދައި އައު ދަޢުވާއެއް ހުށަހެޅުމުގެ ދޮރު ހުޅުވާލުމަކީ ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ޢަދުލުވެރި ޝަރީޢަތެއްގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން އަންނަ ކަމެއްކަމަށް ދަށުކޯޓުން ބަޔާންކުރީ ރަނގަޅު ޤާނޫނީ އުޞޫލެކެވެ. (ފަނޑިޔާރު ދީބާނާޒް ފަހުމީ، ޕެރ. 21)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު)
• ސިވިލް ކޯޓަށް ދަޢުވާ ނުވަތަ މައްސަލަ ހުށަހެޅުމާއި ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 38 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) އަދި (ވ) (ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުން ނަގާފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-L/87، 2019/SC-L/88، 2019/SC-L/89، 2019/SC-L/90، 2019/SC-L/91 (މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/09 (ޢިމާދު ޔޫސުފް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) - 14 ވަނަ ނުކުތާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އޚމ) - 15 ވަނަ ނުކުތާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2018/SC-A/49 (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން (ނަންބަރު މި ލިޔުމުގައި ނެތް)