އިބްރާހީމް ޒާހިރު ވ. އާދަމް ސަމްސާދު އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 466/Cv-C/2022

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބައްޕައަކު ތަޞައްރަފު ފުދިފައިވާ ދަރިންނަށް ކޯޓު މެދުވެރިކޮށް ހިބައިން ދީފައިވާ ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބައެއްގެ ހިބަ، ރަޖިސްޓްރީ ދަރިންގެ ނަމަށް ބަދަލުނުކޮށް ހުރުމާއި، ހިބައަށްފަހު ބައްޕަ ޚަރަދުކޮށް އިމާރާތްކޮށް ބަދަލު ގެނެސްފައިވުމާއި، ހިޔާޒަތު ދަރިންނަށް ލިބިފައިނުވާކަމަށް ބުނުމުގެ ސަބަބުން، އަނބުރާ އަތުލެވޭތޯ (ޤަވާޢިދު 6 ގެ 145 ވަނަ މާއްދާ).

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ހިބައިން ދިނުމުގެ ޤާނޫނީ ނަތީޖާއަކީ ހިބައިން ދޭ ހިނދުން ފެށިގެން މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުވުމެވެ. ކޯޓުން ހިބަ ޞައްޙަކަމަށް ކަނޑައެޅި ހިނދުން ފެށިގެން މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުވެފައިވާކަމަށް ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. އެ މިލްކުވެރިކަމާ އެއްގޮތަށް ރަޖިސްޓްރީ ބަދަލުކުރުމަކީ އިދާރީ ކަމެއް ކަމުން، ރަޖިސްޓްރީ ހިބަލިބުނު ފަރާތުގެ ނަމަށް ބަދަލުކޮށްފައި ނުވުމަކީ ހިބަ އަނބުރާ އަތުލުމަށް ބާރުދޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 39-41)
2. ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޤަވާޢިދު 6 ގެ 145 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަފަޔަކު ނުވަތަ މަޔަކު ދަރިއަކަށް ދީފައިވާ ހިބަ އަނބުރާ އަތުލެވޭނީ އެ ތަނަށް އުނިއިތުރެއް ނުގެނެސް ހުރިނަމަ، ނުވަތަ އުނިއިތުރާމެދު ޝަރުޢީ ގޮތުން ނިންމުމަށްފަހުއެވެ. ހިބައިން ދިންއިރު ހުސްބިމަކަށްވި ތަނުގައި 5 ބުރީގެ އިމާރާތެއް ހަދާފައިވާއިރު، އަދި އުނިއިތުރު ގެނައީ ހަމައެކަނި ހިބަދިން ފަރާތުގެ ޚަރަދުގައިކަން ސާބިތުވެފައިނުވާއިރު، ހިބަ އަނބުރާ އަތުލެވޭނެ ތަނެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 33، 41، 46)
3. ބައްޕައަކު އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ދަރިންނަށް ހިބައިން ދީފައިވާ ތަނަށް ޚަރަދުކޮށް އުނިއިތުރު ގެނެސްފައިވާނަމަ، އަނބުރާ ހޯދުމަށް ދުރާލާ އެއްބަސްވުމެއް ނެތްހިނދު، އެއީ ތަބައްރުޢެއްގެ ގޮތުން ދަރިންނަށްޓަކައި ކުރި ޚަރަދެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭނެއެވެ. ދަރިން ޢުމުރުން ބޮޑުވިޔަސް މި އުޞޫލު ބަދަލެއް ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، އުނިއިތުރު ގެނައީ ބައްޕަ ކަމުގައިވިޔަސް، ހިބަ އަނބުރާ އަތުލެވޭކަމަށް އެކަނި އެ ސަބަބުން ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 42، 47-49)
4. ހިބައެއްގެ ހިޔާޒަތު ބަދަލުކުރެވެނީ ހިބަކުރެވޭ އެއްޗެއްގެ ޒާތަށް ބަލައިގެންނެވެ. އުފުލޭ ބީހެވޭ މުދަލެއްގެ ހިޔާޒަތު ޙަޤީޤީ ގޮތުން (މާއްދީގޮތުން ޙަވާލުކޮށް) ބަދަލުކުރެވޭއިރު، ނުއުފުލޭ މުދަލެއްގެ ހިޔާޒަތު ބަދަލުކުރެވެނީ ރަމްޒީކޮށެވެ. ހިބަލިބުނު ދަރިއަކު އެ ތަނުގައި ދިރިއުޅެމުންދާ ޙާލަތުގައި ހިޔާޒަތު ނުލިބޭކަމަށް ބުނުމަކީ ބަރޯސާވެވޭ ބުނުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 43-45)
5. ކޯޓު މެދުވެރިކޮށް ދީ، ޞައްޙަ ހިބައެއްކަމަށް ޙުކުމްކޮށްފައިވާ ހިބައެއްގެ ޙުކުމް އިސްތިއުނާފުނުކޮށް، އެ ހިބައިން ރުޖޫޢަވުމަށް ހުށަހެޅި މައްސަލައެއްގެ ތެރެއިން އެ ހިބައަކީ ޞައްޙަ ހިބައެއް ނޫންކަމަށް ސުވާލު އުފެއްދުމުގެ ޖާގައެއް ނެތެވެ. އަދި އެއީ އެ މައްސަލައިގައި އެދިފައިވާ ފަރުވާއެއްވެސް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 52)
6. ތަޞައްރަފު ފުދިފައިވާ ދަރިންނަށް ދީފައިވާ ހިބައަށް ހިބަދިން ފަރާތުން ގެންނަ ބަދަލަކީ ޟިމްނީ ގޮތުން ހިބައިން ރުޖޫޢަވުމެއްކަމަށް މާނަކުރެވޭނެކަމަށް ބުނާ ބުނުމަށް ބާރުދޭ ޤާނޫނީ އަސާސެއް ނުވަތަ ޙުއްޖަތެއް ހުށަހަޅާފައިނުވާތީ އެ ބުނުން ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 54-55)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދު 6 ގެ 145 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ) (އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން ނަންބަރު 01/2022-SCPD
• ހައިކޯޓުގެ 98/HC-A/48، 2001/HC-A/93، 2018/HC-A/78، 2011/HC-A/270 (ދަށު ކޯޓުން ބަރޯސާވެ، ޚަޞްމުން ޒިކުރުކުރި)
• ސިވިލް ކޯޓުގެ 1414/Cv-C/2010 (2445/MC/2010) (ހިބަ ޞައްޙަކަމަށް ކުރި ޙުކުމް)