އިޝްފާޤު ވަހީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
ނަތީޖާ: ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ބަންދު އަމުރު ބާޠިލު
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 ވަނަ މާއްދާ، ރަނގަޅު ކުރެވެން ނެތް އިޖުރާއަތެއް ގޯސްވުން، ކޯޓު އަމުރު
ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2022/2220
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ކޯޓަށް ހާޟިރުކުރިއިރު ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް ޢައްޔަންކުރެވިފައިވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ފުލުހުން ނާންގާ ވަކީލެއްގެ އެހީ ނުލިބި ނެރުނު ބަންދު އަމުރަކީ ބާޠިލު އަމުރެއްތޯ، އަދި ވަކީލު ނުބޭނުންވާކަމަށް ކުރިން ބުނުމުން އެ ޙައްޤު ދޫކޮށްލީކަމަށް ބެލެވޭތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރީގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވުނު ފަރާތެއްގެ ވަކީލަކު ޢައްޔަންކުރުމަށް އެދޭ ފޯމު ރޭގަނޑު ފުލުހުންނަށް ފޮނުވިނަމަވެސް، ފުލުހުން އެ ފޯމު ޕްރޮސެސްކުރީ ހެނދުނު ރަސްމީ ގަޑި ފެށުމުންނެވެ؛ ބަންދުގެ އަޑުއެހުމަށް ހާޟިރުކުރިއިރު ވަކީލަށް މަޢުލޫމާތު ނުދީ ވަކީލު ޢައްޔަންނުކުރާކަމަށް ކޯޓަށް އަންގާފައިވެއެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ދުވަސްތަކެއްގެ ބަންދަށް ފޮނުވިއެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް ބުނީ ޤާނޫނުއަސާސީން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ވަކީލެއްގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމި ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ފޯންކޯލް ފުރުޞަތުގައި ވަކީލު ނުބޭނުންވާކަމަށް ބުނެ ސޮއިކުރުމުން އެ ޙައްޤު ދޫކޮށްލީ ކަމަށާއި ވަކީލު ލިބުނަސް ނަތީޖާ ބަދަލުނުވާނެ ކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ފުލުހުން ވަކީލު ޢައްޔަންކުރުމުގެ ހުށަހެޅުން ޕްރޮސެސްކުރުން ލަސްކޮށް ވަކީލަށް މަޢުލޫމާތު ނުދިނުމުން 48 (ށ) ގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން އައެވެ؛ ފަހުން ވަކީލު ޢައްޔަންކުރުމަށް ސޮއިކޮށްފައިވާތީ ޙައްޤު ދޫކޮށްލީކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ ގެއްލުނު އަސާސީ ޙައްޤު ރަނގަޅުކުރެވޭނެ ގޮތެއް ދައުލަތަކަށް ނުދެއްކުނެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ހައްޔަރުކުރެވުނު ނުވަތަ ބަންދުކުރެވުނު މައްސަލަ ނިމެންދެން ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ އެހީތެރިކަން ދެމެހެއްޓުމުގެ ފުރުޞަތު ފަހިކޮށްދޭންޖެހޭތީ، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ކޯޓަށް ހާޟިރުކުރުމުގެ ކުރިން ހާޟިރުކުރާ ތަނާއި ގަޑިފަދަ މަޢުލޫމާތު ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ޤާނޫނީ ވަކީލަށް އެންގުމަކީ ފުލުހުންގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 11)
- ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީ ހޯދުމުގެ ޙައްޤަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބޭނުންނަމަ ދޫކޮށްލެވިދާނެ ޙައްޤެކެވެ؛ ނަމަވެސް އެ ޙައްޤު ދޫކޮށްލީކަމަށް ބެލެވޭނެ ވާޤިޢާތަކެއް ހުރިތޯ ބެލުން މުހިއްމެވެ. (ޕެރ. 13)
- 24 ގަޑިއިރު ޚިދުމަތްދޭ ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިވާ ފަރާތެއްގެ ވަކީލު ޢައްޔަންކުރުމަށް އެދޭ ހުށަހެޅުމެއް ޕްރޮސެސްކުރުމަށް ރަސްމީ ގަޑި ފެށެންދެން ލަސްކުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ވަގުތެއް ނޫނެވެ؛ އިދާރީ ގޮތުން ވިޔަސް އެ ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން އަތެއެވެ. (ޕެރ. 14، 15)
- ކުރީގެ ވަގުތެއްގައި ވަކީލު ނުބޭނުންވާކަމަށް ބުނިނަމަވެސް، އޭގެފަހުން ވަކީލަކު ޢައްޔަންކުރުމަށް ރުހުން ދީ ސޮއިކޮށްފައިވާނަމަ، ކުރިން ބުނި ބުނުމަށް ބަރޯސާވެ އެ ޙައްޤު ދޫކޮށްލީކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 16)
- އިޖުރާއަތު ތަންފީޒުކުރާ ފަރާތަކުން ހަދާ ގޯހެއްގެ ސަބަބުން އަސާސީ ޙައްޤެއް ގެއްލިގެން ނުދާނަމަ، އަދި އެ އިޖުރާއަތު ރަނގަޅުކުރެވިދާނެނަމަ، ރަނގަޅުކުރުމާއެކު މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދެވިދާނެއެވެ؛ ނަމަވެސް އަސާސީ ޙައްޤު ގެއްލި، އަލުން ރަނގަޅުކުރެވޭނެ ގޮތެއް ބަޔާންނުކުރެވޭނަމަ އެ އަމުރު ބާޠިލުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 17، 18)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީ (މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާވުން؛ ލިޔުމުގައި '313 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)') (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގެ ނުކުތާގައި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) (ދައުލަތުން ޙަވާލާދިން)
- 2020/SC-A/108,109,110 (ޢަލީ ޒުބައިރު އާއި އިތުރު ދެމީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- 2020/HC-A/176
- 2014/HC-A/331
- 2019/HC-A/639
- 2012/HC-A/283
- 2013/HC-A/241
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.