އިސްމާޢީލް ޝަފީޤް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ބަންދު އަމުރު ބާޠިލު (ރިޔާސަތުގެ ރައުޔު)؛ ނިންމުމުގެ ބައި ކިޔޭގޮތަކަށް ނެތް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އިން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ލިބުމުގެ އަސާސީ ޙައްޤު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B5(36,37-2023)/SHB/2023/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމި މަޖިލީހުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ވަކީލު ޢައްޔަންކުރުމަށް ލިޔުމުން އެދިފައިވަނިކޮށް ވަކީލަށް ފުރުޞަތު ނުދީ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ނެރުނު އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ލިބުމުގެ ޙައްޤާ ޚިލާފުވެ ބާޠިލުވާ އަމުރެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ބިދޭސީ އަންހެނުން ލައްވާ ހަށިވިއްކުމާއި ހަށިވިއްކުމުގެ ބޭނުމުގައި މީހުން ގެންގުޅުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލި ފަރާތުގެ ވަކީލު، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމި މަޖިލިސް ފެށުމުގެ ކުރިން ވަކާލާތުގެ ފޯމު ކޯޓަށް އީމެއިލްކުރި ނަމަވެސް ވަކީލަށް ފުރުޞަތު ނުދީ އަޑުއެހުން ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ވަކީލެއްގެ ޙައްޤުން މަޙްރޫމުކޮށް ނެރުނު އަމުރެއް ކަމަށެވެ؛ ދައުލަތުން ޤަބޫލުކުރީ ވަކީލުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމުގައި ކަން ހިނގާފައިވަނީ ރަނގަޅަށް ނޫން ކަމަށާއި، ކޯޓަށް ބުރަވެވޭނަމަ އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް އެދޭ ގޮތަށް ނިންމުމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ވަކީލަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށް އެދިފައިވަނިކޮށް ފުރުޞަތު ނުދިނުމަކީ ހަމައެކަނި އިޖުރާއީ ކުށެއް ނޫން، އަސާސީ ޙައްޤެއް ނިގުޅައިގަތުމެއް ކަމަށްވާތީ އަމުރަކީ ޣައިރު ޤާނޫނީ އަމުރެކެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމުގެ ޙައްޤު ފެށެނީ ހައްޔަރުކުރެވޭ ނުވަތަ ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނެވޭ މީހަކު ވަކީލަކަށް އެދުމުން ފެށިގެން ކަމަށާއި، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ މަޖިލިސް ހިމެނޭ ގޮތުން ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާ ނިމެންދެން މި ޙައްޤު ދެމިހުރެއެވެ.
2. ބަންދުގައިވާ މީހަކު ކޯޓަށް ހާޒިރުކުރާނެ ތަނާއި ގަޑިފަދަ މަޢުލޫމާތު އެ މީހެއްގެ ވަކީލަށް އެންގުމަކީ ފުލުހުންގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ ކޯޓަށް މީހުން ހާޒިރުކުރެވޭ ކޮންމެ މަރުޙަލާއެއްގައި ވަކީލަކަށް އެދުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަން ބަޔާންކޮށް، އެދިފައިވޭތޯ ކަށަވަރުކޮށް، އެދިފައިވާނަމަ ވަކީލަށް ލާޒިމް އެންގުންތައް އެންގުމަކީ ކޯޓުގެ ޒިންމާއެކެވެ.
3. ކަނޑައެޅިފައިވާ އިޖުރާއަތަކާ ޚިލާފުވުމުން ޢަމަލު ބާޠިލުވަނީ ޤާނޫނުގެ އުސޫލީ ކަމަކާ ޚިލާފުވުމުން ނުވަތަ އިޖުރާއަތު މުޅިން ބޮލާލުމުން ކަމަށާއި، އަސާސީ ޙައްޤަކާ ގުޅުމެއް ނެތް، ރަނގަޅުކުރެވޭ އިދާރީ ކުށްތަކުން ނިންމުން ބާޠިލެއް ނުވާނެ ކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލު ތަބާކުރެވިއެވެ.
4. ވަކީލަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށް ލިޔުމުން އެދިފައިވަނިކޮށް ފަރުވާތެރިނުވުމުގެ ސަބަބުން ވަކީލެއްގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ބަންދުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި އިޖުރާއީ ކުށެއް ނޫން، އަސާސީ ޙައްޤެއް ނިގުޅައިގަތުމުގެ ޣައިރު ޤާނޫނީ ޢަމަލެއް ކަމަށްވާތީ، އެގޮތަށް ނެރުނު އަމުރު ބާޠިލުވާނެއެވެ.
5. ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޙައްޤުތައް ފޯރުކޮށްދީ ކަށަވަރުކުރުމުގެ ވާޖިބު ފުލުހުންނާއި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލާއި ކޯޓުތަކުގެ މައްޗަށް ހިނގައެވެ؛ ކޯޓުތަކަކީވެސް ދައުލަތުގެ ބައެއްކަމުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 68 ވަނަ މާއްދާގެ ޒިންމާ ކޯޓުތަކަށްވެސް ހިނގައެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 68 ވަނަ މާއްދާ (ތެކްސްޓުގައި ނަންބަރު އޮޅިފައި)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ (ތެކްސްޓުގައި ނަންބަރު އޮޅިފައި)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ތެކްސްޓުގައި ނަންބަރު އޮޅިފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 53 ވަނަ މާއްދާ، 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ކ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2014 (ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނު)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) - ވަކާލާތުކުރުމަށް އެދޭ ފޯމު (ޖަދުވަލު) ބެހޭ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/108، 2020/SC-A/109، 2020/SC-A/110 (ޢަލީ ޒުބައިރު އަދި އެހެނިހެން ފަރާތްތައް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/HC-A/176 (އީމާން މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/116 (އިޝްފާޤު ވަޙީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/HC-A/331
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/HC-A/639