ހައިކޯޓު · 2023/HC-A/11 · 8 އޮކްޓޫބަރު 2023 · ދަރިން ނުދެއްކުން

ނަން ސިއްރު ކުރެވިފައި ވ. ނަން ސިއްރުކުރެވިފައި

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ދަރިންނާ ބައްދަލުކުރުމަށް ވަގުތު ކަނޑައެޅުން، މަތީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުމަށް ތަބަޢަވުން

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު 1254/Fm-C/2022

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ސްކޫލް ބަންދު ދުވަސްތަކުގައި މަދުވެގެން 1 ހަފްތާއަށް ކުދިން ބައްޕައާ ޙަވާލުކުރަން ފެމިލީ ކޯޓުން ނިންމީ ކުދިންގެ މަޞްލަޙަތަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް، ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް، މަތީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުންތަކާ ޚިލާފަށްތޯ؛ އަދި ލިޔުންތަކަށް ރައްދުދިނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ނިންމީތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ވަރިވި މައިންބަފައިންގެ ކުދިންނާ ބައްދަލުކުރުމަށް މަންމަ ހުރަސްއަޅާކަމަށް ބުނެ ބައްޕަ ފެމިލީ ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅިއެވެ. ބައްޕަ ދިރިއުޅެނީ މާލޭގައި، ކުދިން އެހެން ރަށެއްގައެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ފެމިލީ ކޯޓުން ކޮންމެ ދުވަހަކު ހަވީރު ކުދިންނާ ބައްދަލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތާއި، ސްކޫލް ބަންދުގައި ބައްޕަ ބަލާ ގޮސްފިނަމަ މަދުވެގެން 1 ހަފްތާއަށް ކުދިން ބައްޕައާ ޙަވާލުކުރުމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: މަންމަ ބުނީ ކުދިންގެ މަޞްލަޙަތަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް، ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް، މަތީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުންތަކާ ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާކަމަށާއި، ލިޔުންތަކަށް ރައްދުދޭ ފުރުޞަތު ނުލިބުނުކަމަށެވެ. ބައްޕަ ބުނީ ބުނާ ކަންކަން ސާބިތުނުވާކަމަށާއި ހަވާލާދޭ ޤަޟިއްޔާތަކުގެ ވާޤިއާ ތަފާތުކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދަށުކޯޓުން ކުދިންގެ މަޞްލަޙަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އިޖުމާލީކޮށް ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައިވާތީއާއި، ހަވާލާދޭ ޤަޟިއްޔާތަކުން ބައްދަލުކުރުމުގެ ވަގުތާބެހޭ ޢާންމު އުޞޫލެއް ނުކަނޑައަޅާތީ، ވަގުތު ކަނޑައެޅުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރެއް ކަމުން ނިންމުމަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވުނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

ފަނޑިޔާރުގެ ނިންމުމަކީ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ބިނާކޮށް އިންސާފުވެރިކަމާއެކު ކުރި ނިންމުމެއްކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނީ ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކާއި އެ ހެކި ވަޒަންކުރި ގޮތާއި ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބުތައް ލިޔެ ބަޔާންކުރުމުން ކަމަށާއި، މިއީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތުގެ މައިގަނޑު އުންސުރެއްކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 11)
ދަރިންނާ ބައްދަލުކުރުމުގެ މައްސަލައެއްގައި ފަރާތެއް ފާހަގަކުރި ކޮންމެ ކަމަކާމެދު ވަކިވަކިން ތަފްޞީލުކޮށް ދަށުކޯޓުން ދެކޭގޮތް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވިޔަސް، ކުދިންގެ މަޞްލަޙަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެކަންކަމާމެދު ދެކޭގޮތް އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ އެއީ ސަބަބު ބަޔާންނުކުރާ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 14، 16-17)
ކުދިންގެ މަޞްލަޙަތަށް ނޭދެވޭ އަސަރުކުރާކަމަށް ބުނާ ކަންކަން ހެކި ޤަރީނާއިން ސާބިތުކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އެ ބިރަށްޓަކައި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް ފާހަގަކޮށްގެން ބައްދަލުކުރުމުގެ ވަގުތު ކަނޑައެޅުމަކީ ކުދިންގެ މަޞްލަޙަތަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 16-17)
ވަކި ކަމަކާ ގުޅޭ އުޞޫލެއް މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓަކުން ކަނޑައަޅާފައި ނެތުމަކީ، މައްސަލައިގެ ވާޤިއާތަކާއި އެދޭ ފަރުވާއަށް ބަލައި ދަށުކޯޓުން އެފަދަ އުޞޫލެއް ކަނޑައެޅުމަށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ހުރަސްއަޅާ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 20)
މަތީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުމަކަށް ތަބާވުން ލާޒިމުވަނީ އެ ކޯޓުން ޢާންމު އުޞޫލެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޙާލަތުގައި، ނުވަތަ ނިންމުން ބިނާވި ސަބަބުތަކަށް ބަލާއިރު މައްސަލަތަކުގެ މުހިންމު ވާޤިއާތައް (material facts) އެއްގޮތްވާ ޙާލަތުގައެވެ. (ޕެރ. 19، 22)
ދަރިންނާ ބައްދަލުކުރުމަށް ކަނޑައަޅާ ވަގުތާއި މުއްދަތަކީ ކުއްޖާގެ ޢުމުރާއި، ނިދުމާއި، ތަޢުލީމާއި، ޙަޟާނަތު އޮތް ފަރާތާއި އެދޭ ފަރާތުގެ ޙާލަތު ފަދަ ވާޤިޢީ ކަންކަމަށް ބިނާކޮށް ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރުގެ ދަށުން ނިންމާ ކަމެއް ކަމުން، ކުރީގެ މައްސަލަތަކުގައި ހަވީރު ވަގުތު ކަނޑައެޅިފައިވުމަކީ އެއީ ޢާންމު އުޞޫލެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 23-25)
ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅި ކޮން ލިޔުމެއްކަން ތަފްޞީލުކޮށްނުދީ، ލިޔުންތަކަށް ރައްދުދިނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުލިބުނުކަމަށް ބުނާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއް، އިސްތިއުނާފީ ބަހުސެއް ކުރިއަށް ގެންދެވޭ މިންވަރަށް ތަފްޞީލުކޮށްދީފައި ނުވާނަމަ، އެ ނުކުތާއާމެދު ގޮތެއް ނުކަނޑައެޅޭނެއެވެ. (ޕެރ. 26-27)
ދަރިންނާ ބައްދަލުކުރުމުގެ ތާވަލަކީ ޙާލަތު ބަދަލުވުމުން މުރާޖަޢާކުރުމުގެ ދޮރު ހުޅުވިގެންވާ ކަމެއް ކަމުން، ޙާލަތު ބަދަލުވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ ތާވަލާމެދު ހިތްހަމަނުޖެހޭނަމަ އަލުން ދަށުކޯޓުގައި ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު ހުރެއެވެ. (ޕެރ. 29)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ)
ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ރ)
ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 8 ވަނަ މާއްދާ
ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019 ގެ މައިންބަފައިންގެ އަޅާލުން ލިބުމުގެ ޙައްޤާބެހޭ މާއްދާ (PDF ގައި '36')
ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019 ގެ ކުއްޖާއާ ބައްދަލުކުރުމުގެ ޙައްޤާބެހޭ މާއްދާގެ (ށ) (PDF ގައި '31')
2020/SC-A/100
2019/SC-A/15
2018/HC-A/625
2021/HC-A/214
2019/SC-L/91
2022/SC-A/51
2020/SC-A/32

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.