މިސްޙާދު ނަޝީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބަދަލުކުރަން ނިންމި (ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގައި އެކަށީގެންވާ ޝައްކު)

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 196/Cr-C/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ވީސީޕީއެއްގައި ފުލުހުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ހުއްޓުވައި ބަލައިފާސްކުރީ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް (probable cause) އޮވެގެންތޯ، ބިންމަތިން ނެގި ޕެކެޓުގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފުރިހަމަތޯ، ޕެކެޓާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ގުޅުވަން އިތުރު ހެކި ބޭނުންތޯ، އަދި މަސްތުވާތަކެތީގެ ބަރުދަން ބަލަންވީ ގޮތާއި މެޝިން ރިޕޯޓު ހުށަނާޅުމުގެ އަސަރު.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޝައްކުކުރުމުގެ ޙައިޘިއްޔަތު އުފެދޭ ޙާލަތަކީ ކަމެއް ސާބިތުކުރަން ބޭނުންވާ މިންވަރުގެ ހެކީގެ މައްޗަށް ބިނާކުރާ ޙާލަތެއް ނޫން، އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ ނުވަތަ ބަޔާންކޮށްދެވޭ ޙަޤީޤީ ކަމަކުން އުފެދޭ ޙާލަތެކެވެ؛ ހަމައެކަނި ޝައްކުވެއޭ ބުނުމަކުން އެ ޙާލަތު ނުއުފެދޭނެ ނަމަވެސް، އެއީ ދާދި ކުޑަ ކަމެއްގެ މައްޗަށްވެސް ބިނާވެދާނެއެވެ. (ޕެރ. 17، 18)
2. މަގުމަތީގެ ސަލާމަތާއި އެއްގަމު ދަތުރުފަތުރުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރުން ބެލެހެއްޓުމަކީ ފުލުހުންގެ ޒިންމާއެއް ކަމުން، ޖިނާއީ ކުށެއް ކުރާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބު ހުރިނަމަ، ބަލާގޮތުގެ ފުލުހުން އެކަމާމެދު ސުވާލުކޮށް ފިޔަވަޅު އެޅިދާނެއެވެ؛ ފުލުހުން ފެނުމުން ބާރު ސްޕީޑުގައި އައި ސައިކަލު ކުއްލިއަކަށް ޕާކުކުރަން އުޅުމާއި ބިރުގަނެ ތުރުތުރު އެޅުމަކީ ހުއްޓުވައި ބަލައިފާސްކުރުމަށް ފުދޭ ސަބަބެކެވެ؛ މިގޮތަށް ލިބުނު ހެއްކަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހޯދި ހެއްކެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 16، 18–21)
3. ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފަހައްޓާ ސީލްކުރެވޭ ބާވަތުގެ ތަކެތި ލަސްނުކޮށް ސީލްކުރަންޖެހޭނެ (ވަގުތުން ސީލްކުރުމާއި ލަސްނުކޮށް ސީލްކުރުމާއި ތަފާތެވެ)؛ ލަސްވިތޯ ބަލާނީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ވަށައިގެންވާ ކަންކަމުގެ އަލީގައެވެ. (ޕެރ. 23، 24)
4. ހެކީގެ ގޮތުގައި ނެގޭ އެއްޗެއް އެކަކު އަތުން އަނެކަކު އަތަށް (physical custody) ބަދަލުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގައި ލިޔަންޖެހޭނެއެވެ؛ ހެކި ނަގުލުވުމަށް ނަގާ ވަގުތު ދިގުވުމަކީ ހަމައެކަނި ޗެއިން މެދުކެނޑޭ ސަބަބެއް ނޫން ނަމަވެސް، ބަޔާންކޮށްނުދެވޭ (unexplained) ވަގުތުތައް ހުރުމަކީ ޝައްކު އުފައްދާ ކަމެއް، ޚާއްޞަކޮށް ބަދަލުކުރެވިދާނެ (fungible) ތަކެތީގައެވެ. (ޕެރ. 28–30)
5. ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އަބަދުވެސް ޕްރޮސިކިއުޝަނުގެ މައްޗަށެވެ؛ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާމެދު މުއްތަހަމް ސުވާލު އުފައްދައިފިނަމަ، ތަޙުލީލަށް ފޮނުވި އެއްޗަކީ މުއްތަހަމްގެ އަތުން ނެގި އެއްޗެއްކަން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ސާބިތުކުރަން ޖެހެއެވެ؛ 'ސްޓޭޝަނާ ޙަވާލުކުރީ' ކަމަށް ބުނުމަކުން ނުފުދޭނެ، ގަވާއިދު ނަންބަރު 2015/R-230 ގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާ ތަނެއްގައި ނުވަތަ ފަރާތެއްގެ ބެލުމުގައި ހުރިކަން ދައްކަން ޖެހެއެވެ؛ 62 ގަޑިއިރަށްވުރެ ގިނަ ބަޔާންނުކުރެވޭ މުއްދަތެއް ހުރުމުން ތަޙުލީލުކުރި ތަކެއްޗާމެދު އެކަށީގެންވާ ޝައްކު އުފެދެއެވެ. (ޕެރ. 33–37)
6. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ އަތުން ޕެކެޓް ވައްޓާލި މަންޒަރު ލޮލަށް ފެނުނު ދެ ހެކިން ހެކިދޭ ޙާލަތުގައި (ޢާންމު މަގެއްގައި ވިޔަސް) ޕެކެޓާއި އޭނާ ގުޅުވަން އިތުރު ހެއްކެއް ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ؛ ޕްރޮސިކިއުޝަނުގެ ބުރަ އަދާވުމުން ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ބުރަ މުއްތަހަމަށް ފުރޮޅެއެވެ. (ޕެރ. 39، 40)
7. މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން، ޖަދުވަލު 1 ގެ މަސްތުވާއެއްޗެއް އެހެން އެއްޗަކާ އެއްކޮށްފައިވާނަމަ ބަރުދަނަކީ ޖުމްލަ ބަރުދަނެވެ؛ މިހެންކަމުން ބަރުދަން ބެލުމުގެ ބޭނުމަށް އިމްޕިއުރިޓީ ވަކިކޮށް ބަލަން ޤާނޫނީ ގޮތުން ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 42)
8. ދަށުކޯޓުގައި ބަހުޘްނުކުރެވި އިސްތިއުނާފުގައި އަލަށް އުފައްދާ ސުވާލަކަށް (މި މައްސަލާގައި މެޝިން ރިޕޯޓާއި ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާ) ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ނުކަނޑައަޅައެވެ. (ޕެރ. 44)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި 52 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 111 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)، 140 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 38 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ރ)، 213 ވަނަ މާއްދާގެ (ޑ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2009 (އެއްގަމު ދަތުރުފަތުރުގެ ޤާނޫނު) ގެ 51 ވަނަ މާއްދާ އަދި 70 ވަނަ މާއްދާގެ (ލ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2019/R-1052 (ޖިނާއީ މައްސަލަތައް ތަޙުޤީޤުކުރުމުގައި ފުލުހުން ޢަމަލުކުރާނެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 5 (ހ)، 86 (ހ)، 102 (ހ)(2) އަދި (ށ)(7)، 140 (ހ) އަދި (ށ)، 165 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2015/R-230 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ މައްސަލަތަކުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެއްސާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 3 (ށ)، 8، 23، 28 (ޅ) ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން 2022-SCPD/06 (ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/18 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙުސައިން ޞަބާޙް)