ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ސާއިލު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، ޚަޞްމުންނަށް ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތުދީ އަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ފޮނުވި (އަޣުލަބިއްޔަތުން)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށް ވެދާނެ ދިފާޢު

ދަށު ކޯޓު: - -

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން އުފުލި، އަދި ދެ ފަހަރު އަނބުރާ ފޮނުވުނު ކުޑަކުއްޖަކާ ޖިންސީ ޢަމަލު ހިންގުމުގެ ދަޢުވާއަށް އެ ޤާނޫނުގެ 95 ވަނަ މާއްދާގެ މުއްދަތު ތަޠުބީޤުވޭތޯ، އަދި ދަޢުވާ އަލުން އުފުލުން ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން ދަޢުވާ ޤާނޫނީ ގޮތުން މަރުވެފައި (statute-barred) ވާކަމަށް ދަށުކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވަނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް، ދައުލަތަށް ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދީގެންތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 2016 މޭ މަހު ހިނގި ހާދިސާއަކާ ގުޅިގެން އިތުބާރުކުރެވޭ މަޤާމެއްގައި ހުރެ ކުޑަކުއްޖަކާ ޖިންސީ ޢަމަލު ހިންގުމުގެ ދަޢުވާ 2016 ގައި އުފުލުމަށްފަހު، ކޯޓު ބަދަލުކުރަން އަނބުރާ ގެނެސް، 2017 ގައި އަލުން ހުށަހަޅައި، އެޑްރެސް ސާފުނުވެގެން 2018 ގައި ކޯޓުން އަނބުރާ ފޮނުވައި، 2020 ފެބްރުއަރީ 23 ގައި ތިންވަނަ ފަހަރަށް ދަޢުވާ ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ދަށުކޯޓުން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 95 ވަނަ މާއްދާގެ މުއްދަތުގައި ދަޢުވާ ނުއުފުލާތީއާއި، އަލުން ހުށަހަޅަން 1443 ދުވަސް ލަސްވުމަށް މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ނުދައްކާތީ ދަޢުވާއަކީ statute-barred ދަޢުވާއެއްކަމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ 95 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކުރުމަކީ ގޯހެއްކަމަށާއި، ޝިފާޢު ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލު ތަޠުބީޤުކުރީ ދައުލަތަށް ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމުކުރަން އެދުނެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: 95 ވަނަ މާއްދާ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މައްސަލަތަކަށް ނުހިނގާތީއާއި، 7 މަސްދުވަސް ލަސްވުމަކީ އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްތޯ ކަނޑައަޅަންވާނީ ދެފަރާތަށް ހުއްޖަތް ޤާއިމުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދީގެން ކަމަށްވާތީ، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލުކޮށް އަލުން ބެލުމަށް އަޣުލަބިއްޔަތު ނިންމިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 95 ވަނަ މާއްދާ (94 ވަނަ މާއްދާއާއެކު ކިޔާއިރު) ތަޠުބީޤުވަނީ އެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށިއިރު ތަޙްޤީޤު ކުރަމުންދާ، ނުވަތަ ބަންދުގައި ތިބި، ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވި ދޫކޮށްލެވިފައިވާ، އަދި އެއްވެސް ގޮތަކަށް ދަޢުވާ އުފުލިފައިނުވާ މީހުންގެ މައްސަލަތަކަށެވެ؛ ދަޢުވާ އުފުލުމަށްފަހު އިދާރީ ސަބަބަކާހުރެ އަނބުރާ ގެނެވުނު ނުވަތަ ކޯޓުން އަނބުރާ ފޮނުވި ދަޢުވާއަކަށް އެ މާއްދާގެ 45 ދުވަހުގެ މުއްދަތު ނުހިނގައެވެ. (ޕެރ. 19-21، 49)
2. ކޯޓާއި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހާ ދެމެދު އިދާރީ ސަބަބުތަކާހުރެ މައްސަލަ ދައުރުވި މުއްދަތުތަކަކީ، އަނިޔާ ލިބުނު ކުޑަކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު އެއްފަރާތްކޮށް މައުޟޫޢީ ގޮތުން ދަޢުވާ ނުބަލައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތުގައި ގޮތް ނިންމުމަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ ހުއްޖަތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 20)
3. ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތް ކޯޓަށް ހާޒިރުނުކުރެވިގެން ކޯޓުން އަނބުރާ ފޮނުވި ދަޢުވާއަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 93 (ހ) (2) ނުވަތަ (3) ގެ ދަށުން ބާޠިލުވާ ދަޢުވާއެއް ނޫނެވެ؛ ދަޢުވާ އުފުލިކަން އެނގި ހުރެ ކޯޓަށް ނޭނގޭގޮތަށް އުޅުމަކީ ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ އިހުމާލެވެ. (ޕެރ. 25-27)
4. ފަނޑިޔާރަށް ފާޅުކަން ބޮޑުކޮށް ފާހަގަކުރެވޭ ޤާނޫނީ ކަމަކާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން ޚަޞްމުން ދެކޭގޮތް ހޯދަންވާނެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/44 ގެ 69 ވަނަ ޕެރެގްރާފް)؛ ދަޢުވާ ހުށަހެޅުން ލަސްވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ލަސްވުމެއްތޯ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 (ބ) އާއި 2022/SC-A/23 ގެ އަލީގައި ކަނޑައަޅަންވާނީ ދެފަރާތަށް ހުއްޖަތް ޤާއިމުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދީގެންނެވެ. (ޕެރ. 30-31، 33)
5. ދަޢުވާ ފުރަތަމަ އުފުލުމުން ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނުން ނިމުމަކަށް އަންނަކަމާއި، ޖިނާޔަތުގެ ފުރަތަމަ ދަރަޖައިގެ ކުށްތަކަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތު ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 61 (ހ) (3) އިން އިސްތިސްނާކޮށްފައިވާކަމާއި، ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވެދާނެ ދިފާޢަކީ އިޚްތިޔާރީ ދިފާޢެއްކަން، މި ދިފާޢުގެ ފައިދާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް ދިނުމުގައި ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 32)
6. (ދެކޮޅު ރައުޔު - ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ) ފުރަތަމަ ދަޢުވާއެއް އުފުލިފައިވުމަކީ ދެވަނަ ފަހަރަށް ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުގައި އެކަށީގެންނުވާ މިންވަރަށް ވަގުތު ނެގުމުގެ ފުރުޞަތެއް ނޫނެވެ؛ ޤާނޫނުގައި މުއްދަތެއް ނެތް ޙާލަތުގައި ލަސްވި ފަރާތުން އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނެއްގައި ބޭކާރު ލަސްވުމެއްނެތި ކަންކޮށްފައިވާކަން ސާބިތުކުރަންޖެހޭނެއެވެ؛ ދަށުކޯޓުން ސުވާލުކޮށް ދައުލަތަށް ޖަވާބުދިނުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާނަމަ، އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އައު ވާޤިޢާ ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދެވޭނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/57 ގައިވާ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތުގައެވެ. (ޕެރ. 46-47، 57-58)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 92 ވަނަ މާއްދާ، 93 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (2)، (3)، 94 ވަނަ މާއްދާ، 95 ވަނަ މާއްދާ، 119 ވަނަ މާއްދާ، 212 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު)ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 61 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (1)، (3)، (ނ)، 92 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ 3 ވަނަ މާއްދާ، 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 50 ވަނަ މާއްދާ، 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 83 ވަނަ މާއްދާ، 148 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/44 (އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު ވ. ޔޫސުފް ރިޟާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/SC-A/23 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޝިފާޢު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/57 (ކަޕޫރު ޢަބްދުﷲ ޔޫސުފް ވ. މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/HC-N-A/03