މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޗެމްބަރ އޮފް ކޮމަރސް އެންޑް އިންޑަސްޓްރީ ވ. ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ޕލކ

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ދެ ޙުކުމް ބާޠިލު، ދިފާޢު ހުށަހެޅުމާ ހިސާބުން އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ފޮނުވި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2592-CVC-2023

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަޢުވާގެ ދިފާޢު ހުށަހަޅަން ކޯޓުން (ޤާނޫނީ 28 ދުވަހަށްވުރެ ދިގުކޮށް) ކުށަކުން ދިން ތާރީޚަށް ދިފާޢު ހުށަހެޅި ހާލަތެއްގައި ޣައިރުޙާޟިރުގައި ކުރި ޙުކުމް، މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 124 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)(2)، (ށ)(1) ނުވަތަ (ށ)(2) ގެ ދަށުން ބާޠިލުކުރަންޖެހޭތޯ؛ އަދި (ށ) ގައިވާ "ހެއްކާއެކު" ހުށަހެޅުމުގެ މާނައަކީ ކޮބައިތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓުން މުއްދަތު އިތުރުކޮށް ދިފާޢު ހުށަހަޅަންޖެހޭ ވަކި ތާރީޚެއް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް އަންގައިފިނަމަ، އެއީ ދިފާޢު ހުށަހަޅަން ޤާނޫނުން ލިބޭ ފަހުގެ ތާރީޚުކަމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ޤަބޫލުކުރުމުގެ ޖާއިޒު ސަބަބެއް އުފެދެއެވެ؛ ކޯޓުން ދިން ތާރީޚު ރަނގަޅުތޯ ބެލުމަކީ ހުރިހާ ޙާލަތެއްގައި ވަކީލުންގެ ޒިންމާއެއްކަމަށް މުޠްލަޤަށް ބުނެވޭކަށް ނެތެވެ. (ޕެރ. 29، 33-34 - ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް)
2. ހިންގުމުގެ ދާއިރާއިން ކޯޓަށް ހެދޭ ގޯހެއްގެ ޝިކާރައަކަށް މައްސަލައިގެ ފަރާތްތައް ނުވާންވާނެއެވެ (Actus Curiae Neminem Gravabit)؛ އެ ގޯހުގެ ބުރަ އެ ފަރާތަށް އުފުލަން ނުޖެހޭނެ ގޮތަކަށް ކޯޓުން ފަރުވާ ދޭންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 35-36، 45 - ފަނޑިޔާރު ނިޔާޒް؛ ޕެރ. 90 ގައި ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ އަދި ޕެރ. 96 ގައި ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ޝަނީޒް ޢަބްދުﷲ ވެސް ތާއީދުކޮށްފައި)
3. ޣައިރުޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅަންޖެހޭ ވަގުތެއް ޤާނޫނުގައި ސާފުކޮށް ބަޔާންނުކުރިނަމަވެސް، ދިފާޢުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމާއެކު އެ ހުށަހެޅުމުގެ ވަގުތު ފެށޭކަމަށް ބަލައި، އެ ހުށަހެޅުން ދިފާޢުގެ މުއްދަތު ހަމަވާތާ ގިނަވެގެން 2 ދުވަހަށްވުރެ ފަސްނުކުރެވޭނެކަން 109 ވަނަ މާއްދާ ފަދަ ނައްޞުތަކުން ދެނެގަނެވެއެވެ. (ޕެރ. 38-40 - ފަނޑިޔާރު ނިޔާޒްގެ ރައުޔު)
4. ފަނޑިޔާރު ނިޔާޒްގެ ރައުޔުގައި: 124 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ "ހެއްކާއެކު" ހުށަހެޅުމުގެ "ހެކި" ހަމައެކަނި މާއްދީ ނުވަތަ ކިތާބީ ހެއްކަކަށް ވާންނުޖެހެއެވެ؛ 27 ވަނަ މާއްދާގައިވާ މާނައިގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެއް ވުޖޫދުގައިވާކަން ބަޔާންކުރާ ޙަޤީޤީ ސަބަބުތަކެއް ހުށަހަޅައިފިނަމަ ފުދެއެވެ؛ ދިފާޢުގެ އަސާސް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ދަޢުވާއިންވެސް ސާފުވާނަމަ އިތުރު ހެކި ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 53-57)
5. 124 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާނަމަ ޙުކުމް ބާޠިލުކުރުން ކޯޓަށް ލާޒިމްވެއެވެ ("ބާޠިލުކުރަންވާނެ")؛ (ށ) ގެ ދަށުން ކޯޓަށް ލިބެނީ މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ބަލައި ބާޠިލު ނުވަތަ ބަދަލުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރެވެ. ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަން އެދުމުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ އަވަސްމިނަށް ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 58، 67-69)
6. ފަނޑިޔާރު ފަރްހީޒާގެ ރައުޔުގައި: 142 ވަނަ މާއްދާގެ 28 ދުވަހުގެ މުއްދަތަށްވުރެ އިތުރަށް ކޯޓަށް މުއްދަތު ދެވޭނީ 143 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ އެއްބަސްވުމާއެކުގައެވެ؛ ކޯޓުން އިތުރު ދުވަސް ދީފައިވުމަކީ 124(ހ) ގެ ބޭނުމަށް މުއްދަތުގައި ދިފާޢު ހުށަހެޅުނީކަމަށް ބެލެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ 124(ހ) ގެ ދަށުން ބަލަނީ ޤާނޫނީ މުއްދަތާއި ޝަރުޠު ހަމަވެއްޖެތޯ ބެލުމެވެ. (ޕެރ. 71-76)
7. 124 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)(1) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާއިރު ދިފާޢަކީ ކޮބައިކަން ހެއްކާއެކު ބުނެދޭންޖެހެއެވެ؛ ނަމަވެސް (ށ)(2) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާނަމަ، ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަން ނުވަތަ ދިފާޢުގެ ފުރުޞަތު ދޭން އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތްކަމަށް ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރުގެ ހުށަހެޅުމެއް އޮތުމުން ފުދެއެވެ. (ޕެރ. 82، 110 - ފަނޑިޔާރު ފަރްހީޒާ އަދި ފަނޑިޔާރު ޝަނީޒް)
8. ހުށަހެޅުމުގައި ނުރަނގަޅު މާއްދާއަކަށް ޙަވާލާދިނުމަކީ ހުށަހެޅުން ގެއްލުވާލާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ވާޤިޢާތަކުން ސީދާ ޤާއިމުވާ، އަދި ރިޢާޔަތްނުކޮށްފިނަމަ ފާޅު ބޭއިންޞާފެއް ކުރިމަތިވާ ޙާލަތްތަކުގައި، ޙަވާލާނުދިން ނަމަވެސް 124(ށ)(2) ފަދަ ނައްޞަކަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 88-89، 107 - ފަނޑިޔާރު ފަރްހީޒާ އަދި ފަނޑިޔާރު ޝަނީޒް)
9. ކޯޓުން ކުށަކުން ދިން މުއްދަތަށް ދިފާޢު ހުށަހެޅި ހާލަތުގައި (inadvertent mistake by the court / excusable neglect)، ދިފާޢު ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ބޮޑު ދަރަންޏެއް ސާބިތުކުރުމަކީ ފާޅު ބޭއިންޞާފެކެވެ؛ އެއީ 124 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)(2) ގެ ދަށުން ޣައިރުޙާޟިރުގައި ކުރި ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެކެވެ. (ޕެރ. 89-91، 100-108، 113 - ފަނޑިޔާރު ފަރްހީޒާ އަދި ފަނޑިޔާރު ޝަނީޒް)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 21 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 27 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 101 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 103 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 106 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 109 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 111 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 112 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 115 ވަނަ މާއްދާ (ހިމެނޭގޮތުން (ށ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 116 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 124 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)(2)، (ށ)(1)، (ށ)(2) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 142 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)(1) އަދި (ހ)(2)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 143 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 261 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)(5) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2022 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 8 ވަނަ މާއްދާ
• ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-A/177 (މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ވ. ސަދަން އެންޓަރޕްރައިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ ޢަބްދުﷲ ޢަލީ (ޕެރެގްރާފް 19)
• Clements Smith v Berrymans Lace Mawer Service Co. & Anor [2019] EWHC 1904 (QB)
• Civil Procedure Rules 1998 (England & Wales) r 12.3 and Civil Procedure (Amendment) Rules 2020
• Saggu v Road Master Ug. Ltd [2000] EA LR 255
• US Federal Rules of Civil Procedure, Rule 60(b)(1)
• Marshall Islands Rules of Civil Procedure, Rule 60(b)(1)
• Pioneer Investment Services Co. v. Brunswick Associates Ltd. Partnership, 507 U.S. 380 (1993)
• Sime, S. (2021) A Practical Approach to Civil Procedure (OUP)