ނަން ފޮރުވާފައި ވ. ނަން ފޮރުވާފައި

މި ޤަޟިއްޔާގައި ފަރާތްތަކުގެ ނަން ފޮރުވާފައި.

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން (ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކުރުން) ޤާއިމް (އަޣުލަބިއްޔަތުން)

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު xxx

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ފިރިމީހާ ނިޔާވުމަށްފަހު، އޭނާގެ ދަރިއަކު (ތިންވަނަ ފަރާތަކުން) ނިޔާވުމުގެ ހަފްތާއެއް ކުރިން އަނބިމީހާ ވަރިކުރިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ހުށަހެޅި މައްސަލަ، މައުޟޫޢީ ގޮތުން ނުބަލައި ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކުރުމަށް ފެމިލީ ކޯޓުން ނިންމުން ޞައްޙަތޯ؛ ވަރީގެ މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ ޙައިޘިއްޔަތު ލިބެނީ ކާވެނީގެ ބައިވެރިންނަށްތޯ އަދި ވާރިޘަކަށް އެކަށީގެންވާ މަޞްލަޙަތެއް ޤާއިމުވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ފެމިލީ ކޯޓަށް ވަކި ޤަޟިއްޔާއެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅި މަރު ސާބިތުކުރުމުގެ މައްސަލައަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 3 ގެ ދަށުން އެ ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞްގެ ތެރޭގައިވާ މައްސަލައެކެވެ؛ އެ ޤަޟިއްޔާއާމެދު ތަޢުނުކުރާނަމަ އިސްތިއުނާފުކުރަންވާނީ އެ ޤަޟިއްޔާއެވެ. (ޕެރ. 26–27)
2. ޝަރީޢަތުން މީހަކަށް ގެއްލުންވާގޮތަށް ކަމެއް ސާބިތުކުރުމަށް ލިޔުމަކަށް ބުރަވާނަމަ، އެ ލިޔުމާމެދު ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ ޚަޞްމުންގެ ޙައްޤެކެވެ؛ ނަމަވެސް ދެފަރާތުން ބަހުސެއްނެތް ވާޤިޢާއަކަށް (މަރުވި ތާރީޚު) ނުވަތަ ޚަޞްމު އަމިއްލައަށް ހުށަހެޅި ލިޔުމަކަށް (ކާވެނީގެ ސެޓްފިކެޓް) ޙަވާލާދިނުމަކީ ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ކަމެއް ކަނޑައެޅުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 29–35)
3. ކޯޓެއްގެ އިޚްތިޞާޞްގެ ތެރޭގައިވާ ކޮންމެ މައްސަލައެއް މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބަލައި ގޮތް ކަނޑައެޅުން ލާޒިމުކުރާ ޤާނޫނީ މަޞްދަރެއް ނެތެވެ؛ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާއާއި ފެމިލީ ކޯޓުގެ އާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، އިޚްތިޞާޞް ނެތް ނުވަތަ މައްސަލައިގެ ޙާލަތުގެ ސަބަބުން ކުރިއަށް ގެންދިއުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ނެތް މައްސަލަތައް ގޮތެއް ނުކަނޑައަޅައި ނިންމިދާނެއެވެ. އާއިލީ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅޭނީ އެ މައްސަލައެއްގައި އެކަށީގެންވާ މަޞްލަޙަތެއް އޮތް ފަރާތަކަށެވެ (ގަވާއިދުގެ 8 އާއި 9 ވަނަ މާއްދާ). (ޕެރ. 37–40)
4. ވަރިކުރުމާއި ވަރިވުމާއި ވަރި ސާބިތުކުރުމާއި ވަރިއާމެދު ޝައްކުވުމުގެ މައްސަލަތައް ހުށަހެޅުމުގެ ޤާނޫނީ ޙައިޘިއްޔަތު ލިބިގެންވަނީ، ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުން އިސްތިސްނާކޮށްފައިވާ ޙާލަތުގައި މެނުވީ (މިސާލު: ތަޞައްރުފު ނުފުދޭ ބައިވެރިއެއްގެ ބަދަލުގައި ބެލެނިވެރިޔާ ނުވަތަ ދައުލަތް)، ކާވެނީގެ ބައިވެރިންނަށެވެ. މީހެއްގެ ޒާތާ ގުޅިފައިވާ ޝަޚްޞީ ޙައްޤުތަކާއި ވާޖިބުތައް ވާރުތަ ނުވާތީ، ވަރީގެ ދަޢުވާގެ ސަބަބުގައި ވާރިޘުންނަށް ސީދާ ނިސްބަތްވާ މަޞްލަޙަތެއް ނެތުމުން، ވާރިޘުންނަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ސިފަތު (locus standi) ނުލިބެއެވެ. (ޕެރ. 41–51، 74)
5. މަޞްލަޙަތު އޮވެގެން ދަޢުވާކުރުމުގެ ސިފަތު ލިބޭކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން އެ މަޞްލަޙަތު އުފަންވާ ގޮތް ބުނެދޭންޖެހޭނެއެވެ؛ ދެކޮޅު ފަރާތުން ދަލީލާއެކު އެ މަޞްލަޙަތު ނަފީވާކަން ދައްކައިފިނަމަ، އެ މަޞްލަޙަތު ދެމިހުރިކަން ބަޔާންކޮށްދިނުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ. ރަޖުޢީ ވަރިއަކުން ވަރިކުރެވުނު އަންހެނަކު އިއްދައިގެ މުއްދަތުގައި ހުއްޓާ ފިރިމީހާ މަރުވެއްޖެނަމަ އޭނާއަށް ތަރިކައިން ލިބޭނެކަމަށް ޢިލްމުވެރިން އިއްތިފާޤުވާތީ، ފުރަތަމަ ކާވެންޏެއްގައި ވަރިކުރިކަމަށް ބުނާ ތާރީޚުގެ 7 ދުވަސް ފަހުން ފިރިމީހާ ނިޔާވެ، ބާއިން ވަރިއެއް ނުވަތަ އިއްދަ ހަމަވި ސަބަބެއް ހުށަނާޅާ ޙާލަތުގައި ވަރި ސާބިތުކުރުމުގެ prima facie މަޞްލަޙަތެއްވެސް ޤާއިމެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 53–58)
6. މައްސަލައެއްގައި ހެއްކެއް ޙާޟިރުނުކުރަން ނިންމުމުން ޚަޞްމެއްގެ ޙައްޤު ގެއްލުނީކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ ސުވާލަކީ އެ ނިންމުން ބިނާވީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށްތޯއެވެ. މައްސަލަ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބެލުމުގެ މަޞްލަޙަތެއް ނެތުމުން ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެކެވެ. (ޕެރ. 63–65)
7. ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ބާރު (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 421 ވަނަ މާއްދާ) އާއި 'درء المفاسد مقدم على جلب المصالح' ގެ ޤާއިދާއާއި މަޞްލަޙަތުލް މުރުސަލާގެ ދަށުން، ކާވެނީގެ ބައިވެރިއަކު ނިޔާވުމަށްފަހު އޭނާގެ ވަރިއާ ގުޅޭ ގޮތުން ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ ދޮރު ހުޅުވުމަކީ ފަސާދައަށް މަގުފަހިވާ ކަމަކަށް ވާތީ، އެފަދަ މައްސަލައެއް ކުރިއަށް ނުގެންދަން ނިންމުން ހުއްދައެވެ. (ޕެރ. 67–74)
8. ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ތަފްޞީލުކޮށް ބަޔާންކުރުމަކީ އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތް ނަމަވެސް، ސަބަބު އިޖްމާލީ ގޮތެއްގައި ބުނެދެވިފައިވާނަމަ އެއީ ނިންމުން ބާޠިލުކުރާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 76–78)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 57 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، ޖަދުވަލު 1 އަދި 3
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 20 ވަނަ މާއްދާ، 421 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2000 (އާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 11 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2022/R-99 (އާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދު) ގެ 36، 38، 43، 46–49 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2022/R-102 (ފެމިލީ ކޯޓުގެ އާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 8، 9، 43 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން SCPD-01/2022 (ސިވިލް ކޯޓާއި ފެމިލީ ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞް)؛ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ސަރކިއުލަރ 2015/02/SC
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ސަލްޓަންސް އޮފް ދަ ސީސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދައުލަތް
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2011/SC-A/02 (ނިކަ މޯލްޑިވްސް ޕވޓ ލޓޑ ވ. ޢަބްދުﷲ ރަޝީދު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2017/SC-A/26 (މެރީޑިއަމް ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ސަޢީދާ މޫސާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2022/SC-A/46 (އަޙްމަދު އަމީން ވ. ދައުލަތް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2020/SC-A/100؛ 2020/SC-A/46؛ 2022/SC-A/79؛ 2010/SC-A/02 (ފޫޓްނޯޓުތަކުގައި)
• ހައިކޯޓު 2014/HC-A/57 (އިސްމާޢީލް އާތިފް ވ. އާމިނަތު ފާއިޒާ)
• ސޫރަތުލް ބަޤަރާ، އާޔަތް 187
• Hanafiah v Rokiah (1970) 2 JH 103؛ Aisny bte Mohd Daris v Haji Fahro Rozi [1990] 2 MLJ xxvi