އާމިނަތު ޝަޝީ ވ. މުޙައްމަދު ލަޠީފް

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓަށް ތަހުވީލުކުރުން ދެމިހުރި)

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އެޗްޑީސީއާއި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތާ ދެމެދު ވެފައިވާ ގޯތި ވިއްކުމުގެ އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭ ގޮތުން، ދެ ފަރާތް ދެމެދު އަނގަބަހުން ވެވުނުކަމަށް ބުނާ އެއްބަސްވުމުގެ ވާގިއާ ކަށަވަރުކުރުމަށް (އަދި ކޮންސްޓްރަކްޓިވް ޓްރަސްޓެއް އޮތްތޯ ބެލުމަށް) ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓަށް ތަހުވީލުކުރުމަކީ ޕްރިވިޓީ އޮފް ކޮންޓްރެކްޓްގެ މަބްދައާއި ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯއާއި، މައުޟޫޢީ ގޮތުން ނުނިމޭ ނުކުތާތަކާމެދު ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޕްރިވިޓީ އޮފް ކޮންޓްރެކްޓްގެ މަބްދައުގެ ދަށުން ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން ޙައްޤުތައް ލިބި ޒިންމާތައް މަތިވަނީ އެ ކޮންޓްރެކްޓްގެ ބައިވެރިންނަށެވެ؛ ކޮންޓްރެކްޓްގެ ބައިވެރިއަކަށް ނުވާ ފަރާތަކަށް އެ ފަރާތާ ގުޅުމެއް ނެތް ކޮންޓްރެކްޓަކާ ގުޅިގެން އެ ކޮންޓްރެކްޓްގެ ބައިވެރިއަކަށް ދަޢުވާކުރުން މަނާކުރެއެވެ. ([2022] SC 36 އަށް ހަވާލާދީ، ޕެރ. 17)
2. ދަޢުވާއަކީ ތިންވަނަ ފަރާތަކާ ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ސީދާ މައުޟޫޢާ ގުޅިގެން، ނުވަތަ އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އުފުލަންޖެހޭ އިލްތިޒާމަކާ ގުޅިގެން، ނުވަތަ އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލިބިދެވޭ މަންފާއެއް ހޯދުމަށް ކުރާ ދަޢުވާއެއް ނޫން ނަމަ، އަދި ދަޢުވާ ބިނާވެފައިވަނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތާއި ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތާ ދެމެދު ވަކި ގޮތަކަށް ވެވުނުކަމަށް ބުނާ ވަކި އެއްބަސްވުމެއްގެ މައްޗަށް ނަމަ، އެފަދަ ދަޢުވާއަކަށް ޕްރިވިޓީ އޮފް ކޮންޓްރެކްޓްގެ މަބްދައު ހުރަހެއް ނާޅައެވެ. (ޕެރ. 19)
3. ދެ ފަރާތް ދެމެދު ވަކި ގޮތަކަށް އެއްބަސްވެފައިވާކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ފުރަތަމަ ކަނޑައަޅަންޖެހޭނެ ކަމަށާއި، އެ އެއްބަސްވުމާ ގުޅިގެން ޚަރަދުތަކެއް ކޮށްފައިވާނަމަ ޤާނޫނީ ގޮތުން ނިކުންނާނެ ނަތީޖާއާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭނެއެވެ؛ މި ވާގިއާ ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި މައްސަލަ ދަށު ކޯޓަށް ތަހުވީލުކުރުމަކީ ޕްރިވިޓީ އޮފް ކޮންޓްރެކްޓްގެ މަބްދައާ ޚިލާފު ޢަމަލެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 20–21)
4. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭނީ ހައިކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއް ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާނަމައެވެ؛ އެއީ ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމުގެ ސަބަބުން ނިކުމެދާނެ ތަފާތު ނަތީޖާތަކުގެ ތެރެއިން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް ނެރެން ބޭނުންނުވާ ނަތީޖާއަކަށް އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 28)
5. ވާގިއާ ކަށަވަރުނުކޮށް މައުޟޫޢީ ގޮތުން ފައިސަލާ ނުކުރެވޭ ކަމެއްގައި ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ގޮތެއް ކަނޑައެޅިދާނެކަމަށް ނުދެކެވެއެވެ؛ އެގޮތަށް ކުރުމަކީ ދަށު މަރުޙަލާތަކުގައި ހިނގަމުންދާ މައްސަލައެއްގެ މައުޟޫޢަށް އަސަރުކުރާ މޭރުމުން ޙުކުމް ކުރުމަށްވާތީ، އެއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު ތަޞައްވުރުކުރާ އިޖުރާއަތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 29)
6. ތަހުވީލުކުރެވުނު މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢާ ގުޅޭ ނުކުތާތައް (އަނގަބަހުން ވެވޭ އެއްބަސްވުމަކުން މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުކުރުމާއި ކޮންސްޓްރަކްޓިވް ޓްރަސްޓާ ގުޅޭ ހުއްޖަތްތައް) ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ލިބިގެންވާއިރު، ހައިކޯޓުން މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢާ ގުޅޭ ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ހާލަތެއްގައި އެ ނުކުތާތަކަކީ ތަހުވީލުކުރުމުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަން ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 25–27، 30)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• [2022] SC 36 (އޭ.ޖީ މެލްކޯ އެލެވޭޓަރ މޯލްޑިވްސް ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އެމް.ވީ.ކޭ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)، ޕެރ. 13