ސްކޫބާސްޕާ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު ޔޫސުފް
ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، ފައިސާ ހޯދުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 އަދި 46 ވަނަ މާއްދާ، އިސްތިއުނާފު ކޯޓުން ހެކި ވަޒަންކުރުން، ތަޙުވީލުކުރުން
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
އެއްފަދަ ދެ މައްސަލައިގެ ތެރެއިން އެއް މައްސަލަ ދަށުކޯޓަށް ތަޙުވީލުކޮށް އަނެއް މައްސަލަ ހައިކޯޓުން ފައިޞަލާކުރުމާއި، ހައިކޯޓުން ހެކި އަލުން ވަޒަންކޮށް ދައްކަންޖެހޭ ޢަދަދު ބަދަލުކުރުމާއި، އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އައު ހެކި ބަލައިނުގަތުމާއި، ޑިލޭ ޑެމޭޖަސްގެ ރައްދު ދަޢުވާ ބަލައިނުގަތުން ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފުތޯ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- އެއްކަހަލަ މައްސަލަތަކުގައި އެއްގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ މަފްހޫމު (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2)) ގެ ބޭނުމަކީ އެއްކަހަލަ މައްސަލަތަކުގައި އެއް ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް ތަޠުބީޤުކުރުމާއި، ކޯޓުތަކުން ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް ރައްޔިތުންނަށް ދުރާލައި އެނގިފައި އޮތުމާއި، ހަމަހަމަކަމާއެކު ޢަމަލުކުރުމެވެ. (ޕެރ. 13)
- އެއްފަދަ އަނެއް މައްސަލައެއް ހައިކޯޓުން ތަޙުވީލުކޮށް ދަށުކޯޓުގައި ހިނގަމުންދާނަމަ، އެ މައްސަލައަށް އަސަރުކުރާގޮތަށް ދެ މައްސަލައިގެ ހައިކޯޓުގެ ނިންމުން އަޅައިކިޔައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ނުނިންމޭނެއެވެ. ކުރެވޭނީ އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ކަންކަމަށް ބަލައި ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ތަޙުވީލުކުރަންޖެހޭނަމަ ތަޙުވީލުކުރުން، ނުވަތަ ހައިކޯޓުން ފައިޞަލާކޮށްފައިވަނީ ރަނގަޅަށްނަމަ ރަނގަޅުކަމަށް ނިންމުމެވެ. (ޕެރ. 15)
- ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ދަށުކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރަންޖެހެނީ މައްސަލައިގައި ނުބެލިހުރި ޖައުހަރީ ކަންތައްތަކެއް ހުރިނަމައެވެ. ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަނުކުރާ، އަދި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ފާހަގަކޮށްދެވިފައިނުވާ ކަމަކީ އެފަދަ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 16)
- ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓަކުން ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލަކުން ހެކި ވަޒަންކުރިގޮތް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކަށް އަލުން ބަލައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭނީ މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާނު (2018/SC-A/49) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތެއްގައެވެ: (ހ) ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައިގަނޑު ކަމަކާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައި ނެތުން؛ (ށ) ހެކި ވަޒަންކޮށްފައިވަނީ ބުއްދީގެ ހަމަތަކާ ޚިލާފަށް ކަމުގައިވުން؛ (ނ) ހުރިހާ ހެކިތަކަށް ޝާމިލުކޮށް ބަލާއިރު ނެރެފައިވާ ދޭހައަކީ ރަނގަޅުނޫން ދޭހައަކަށްވުން؛ (ރ) ސާބިތުވެފައިވާ ވާޤިޢާތަކަށް ނުބައި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކެއް ތަޠުބީޤުކޮށްފައިވުން. މިއިން އެއް ޙާލަތެއް މެދުވެރިވުން ފުދެއެވެ. (ޕެރ. 19)
- ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި އެއްބަސްވުމަށް ގެނެވުނު އިޞްލާޙުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އިންވޮއިސްތަކާއި އެއްބަސްވުމާއި އެއްބަސްވުމުގެ އިޞްލާޙު ބަލައި ހައިކޯޓުން ހެކި އަލުން ވަޒަންކޮށް ދައްކަންޖެހޭ ޢަދަދު ކަނޑައެޅުމުގެ ޖާގަ އޮވެއެވެ. (ޕެރ. 20-21)
- ދަޢުވާއަށް ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި އިންކާރުކުރުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ހެކިތަކަށް އިންކާރުކުރުމެއް ނޫންކަމާއި، ހެކި ނަފީކުރަންވާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހެކީގެ ޞައްޙަކަމަށް ޠަޢުނުކޮށް ނުވަތަ މުގުރާލެވޭ ހެކި ހުށަހަޅައިގެން ކަމާއި، ދަށުކޯޓުގައި ލިބުނު އެ ފުރުޞަތު ބޭނުންނުކޮށް ހައިކޯޓުގައި ދިނުމަކީ އިސްތިއުނާފުގެ ޠަބީޢަތުން ބޭރުވެ އަލުން ޝަރީޢަތްކުރުން ކަމަށް ހައިކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ފާހަގަކޮށް ދަމަހައްޓާފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 18، 28)
- އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އައު ހެކި ބަލައިގަނެވޭނީ އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދި އިންޓަރނޭޝަނަލް (2013/SC-A/20) ގައިވާ ފަދައިން ޚާއްޞަ އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތަކުގައި، އެ ހެކި (1) ދަށު މަރުޙަލާގައި އެކަށީގެންވާ މަސައްކަތްކޮށްގެންވެސް ލިބިފައިނުވާ، (2) މައުޟޫޢަށް އެކަށީގެންވާ ނުފޫޒެއް ފޯރުވާ، (3) ޞައްޙަކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދިފައިނުވާ ހެކިއަކަށް ވާނަމައެވެ. ދަށުކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަށްފަހު އުފައްދާފައިވާ، އަދި ލިބިފައިނުވާ ހެއްކެއް ނޫން ލިޔުންތަކަކީ އެފަދަ ހެކި ނޫނެވެ. (ޕެރ. 23-24)
- ރައްދު ދަޢުވާ ބަލައިގަނެވޭ ނިޒާމެއް ލިޔެވިފައި ނެތް ދުވަސްވަރުވެސް، އަޅައިކަނޑާލެވޭ ޙާލަތެއް އޮވެ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން އިޢުތިރާޟު ނުކުރާ ޙާލަތުގައި ރައްދު ދަޢުވާ ބަލައިގަނެފައިވެއެވެ. ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން އިޢުތިރާޟުކޮށްފައިވާއިރު، އަދި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޑިލޭ ޑެމޭޖަސް ނަގައިދެވޭނީ މުބައްރިރެއްނެތި ލަސްވާ ޙާލަތުގައި ކަމަށްވެފައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މުބައްރިރުތައް ނަފީކޮށްފައިނުވާއިރު، ރައްދު ދަޢުވާ ބަލައިނުގަތުމުގެ ސަބަބުން ތަޙުވީލުކުރުމަކުން ނަތީޖާއަށް ބަދަލެއް ނާދެއެވެ. (ޕެރ. 26-27)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގެ (2)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި 46 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގައި)
- މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާނު (2018/SC-A/49)
- އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދި އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (2013/SC-A/20)
- ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/220 ޤަޟިއްޔާ (ތަޙުވީލުކުރި އެއްފަދަ މައްސަލަ)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.