ޢއއ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް

ނަތީޖާ: ޖުވެނައިލް ކޯޓާއި ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމުގެ މަރުގެ އަދަބުގެ ބައި ބާޠިލު، އަދަބު ކަނޑައެޅުމަށް ޖުވެނައިލް ކޯޓަށް ތަޙްވީލު

ކީވޯޑުތައް: މަރުގެ މައްސަލަ، ކުޑަކުދިންގެ މައްޗަށް މަރުގެ އަދަބު ތަންފީޛުކުރުން މަނާވާ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވުން، ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު، ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު

ދަށު ކޯޓު: (ނަންބަރު އުނިކުރެވިފައި)

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހާދިސާ ހިނގިއިރު 17 އަހަރުގެ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ޤިޞާޞްގެ ގޮތުން ކަނޑައެޅި މަރުގެ އަދަބަށް ތާއީދުކުރި ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް، 2019 ގައި ޢަމަލުކުރަން ފެށި ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނާއި ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނަށް ގެނެވުނު އިޞްލާޙުގެ އަލީގައި ދެމިއޮންނާނެތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 2012 ފެބްރުއަރީ 19 ގައި، އުމުރުން 17 އަހަރުގެ ކުއްޖާ އިތުރު ބަޔަކާއެކު ގ. ވޭރު، ޢަބްދުލްމުޙީތަށް ތޫނު ހަތިޔާރުން ޙަމަލާދީ އޭނާ ނިޔާވި މައްސަލައެއްގައި، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 88 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ޤަޞްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ދަޢުވާ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގައި ކުރެވުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ޖުވެނައިލް ކޯޓުން (C/2012-Jv/16) ދަޢުވާ ސާބިތުކޮށް، ވާރިޘުން ޤިޞާޞަށް އެދުނުތީ ކުއްޖާ މެރުމަށް 02 މޭ 2013 ގައި ޙުކުމްކުރި ނިންމުމަށް ހައިކޯޓުން 29 ނޮވެންބަރު 2016 ގައި ތާއީދުކުރިއެވެ. 2022 ގައި ޖުވެނައިލް ކޯޓުން ކުއްޖާ ރިހެބިލިޓޭޝަން ޕްރޮގްރާމުގައި ބައިވެރިކުރަން އަމުރުކުރި ނަމަވެސް، މަތީ ކޯޓަކުން ބާޠިލުނުކުރާހާ ހިނދަކު ޤިޞާޞްގެ އަދަބު ބަދަލުނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ކުއްޖާގެ ފަރާތުން ބުނީ ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2019/19 ގެ 29 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނުގެ 1-74 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ސަބަބުން މިހާރު އެ އަދަބު ތަންފީޛު ނުކުރެވޭނެ ނަމަވެސް، ހައިކޯޓުން ނިންމިއިރު ޢަމަލުކުރެވެމުންދިޔައީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 91/9 ކަމަށްވާތީ ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫން ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ އޭރު ޢަމަލުކުރެވުނު ޤާނޫނާ މުޠުލަޤަށް ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫން ނަމަވެސް، ޤަޞްދުމަރު ސާބިތުވުމަކީ ހަމައެކަނި އެކަމަށް ބަލައި ޤިޞާޞް ތަންފީޛުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ކުށްކުރި ފަރާތަކީ ކުޑަކުއްޖެއްކަމީ ޤިޞާޞް މަނާވާ ސަބަބެކެވެ. މިހާރު ޢަމަލުކުރާ ޤާނޫނުތަކުގައި 18 އަހަރު ނުފުރެނިކޮށް ކުރި ކުށަކަށް މަރުގެ އަދަބު ދިނުން މަނާކޮށްފައިވާތީ، މަރުގެ އަދަބުގެ ބައި ބާޠިލުކޮށް އަދަބު ކަނޑައެޅުމަށް ޖުވެނައިލް ކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 18–19) ހައިކޯޓުން ޙުކުމްކުރި ވަގުތު ޢަމަލުކުރެވެމުންދިޔަ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނިންމި ނިންމުމަކީ، އޭގެ ފަހުން ޢަމަލުކުރަން ފެށި ޤާނޫނަކާ (ޤާނޫނު ނަންބަރު 2019/19) ޚިލާފުވާތީ، މުޠުލަޤަށް ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނިންމުމެކޭ ބުނެވޭނެ ހަމައެއް ނެތެވެ.
2. (ޕެރ. 20–21) ޙައްޤަކާނުލައި ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ޢުޤޫބާތަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ޤިޞާޞް ހިފުމެވެ؛ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1205 ވަނަ މާއްދާގެ ސަބަބުން މަރަށް މަރު ހިފުމުގެ ޢުޤޫބާތަކީ ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުގައިވެސް ކަނޑައެޅިފައިވާ އަދަބެކެވެ.
3. (ޕެރ. 22) ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރިކަން ސާބިތުވުމަކީ ހަމައެކަނި އެކަމަށް ބަލައި ޤިޞާޞް ކަނޑައަޅައި ތަންފީޛުކުރެވިދާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާއި ޤާނޫނުގައި ޤިޞާޞް މަނާވާ ސަބަބެއް އޮތްތޯ ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. ކުށްކުރި މީހާގެ ކިބައިގައިވާ ސިފައެއް، އަޞްލާއި ފަރުޢު ހިމެނޭ ޙާލަތް، ދީން ތަފާތުވުން، ވާރިޘުން މަޢާފުދިނުން، އަދި ކުށްކުރި ފަރާތަކީ ކުޑަކުއްޖެއްކަމީ އެފަދަ ސަބަބުތަކެވެ.
4. (ޕެރ. 23–24) ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތަކާ ގުޅޭ ޤާނޫނުތަކުގައި ކުޑަކުއްޖަކީ މީލާދީ ގޮތުން 18 އަހަރު ނުފުރޭ ކުއްޖެކެވެ؛ ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ކުޑަކުދިންނާ ގުޅޭގޮތުން އެއީ 15 އަހަރު ފުރި، 18 އަހަރު ނުފުރޭ ކުދިންނެވެ.
5. (ޕެރ. 25–26) މިހާރު ޢަމަލުކުރާ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ކުޑަކުއްޖަކަށް މަރުގެ އަދަބު ދީގެން ނުވާނެއެވެ؛ 18 އަހަރު ފުރުމުގެ ކުރިން ކުރި ކަމަށް ސާބިތުވާ ކުށަކަށް 18 އަހަރުވުމަށްފަހުވެސް މަރުގެ އަދަބު ދީގެން ނުވާނެއެވެ؛ މަރުގެ އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއް ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ސާބިތުވާ ޙާލަތުގައި، އެ ކުށަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ދެން އޮތް އެންމެ ބޮޑު އަދަބުގެ ހަތަރުބައިކުޅަ ތިންބައިއަށްވުރެ ބޮޑުނޫން އަދަބަކަށް ބަދަލުކުރަންވާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ހާދިސާ ހިނގިއިރު 17 އަހަރުގެ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް މަރުގެ އަދަބު ދިނުމަށް ނިންމިދާނެކަމަށް ބުރައެއް ނުވެއެވެ.
6. (ޕެރ. 27–29) އެހެންކަމުން، ކުޑަކުއްޖަކު މެރުމަށް ކޮށްފައިވާ ޙުކުމާއި، އެއަށް ތާއީދުކުރި ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމުގެ އެބައި ބާޠިލުވާނެއެވެ؛ އަދަބު ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި، ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓަށް މައްސަލަ ތަޙްވީލުކުރުމާބެހޭ [2024] SC 35 ގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މައްސަލަ ޖުވެނައިލް ކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރެވެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2019/19 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާ، 29 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާއި (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2019/18 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 113 ވަނަ މާއްދާ އާއި 118 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2020/33 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 1-74 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1205 ވަނަ މާއްދާ (ޤާނޫނު ނަންބަރު 2015/26 ގެ 3 ވަނަ އިޞްލާޙާއެކު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 91/9 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 29 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ކީރިތި ޤުރުއާން، ސޫރަތުލް ބަޤަރާ: 178
• [2024] SC 35 (އއރ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)