ޢަބްދުﷲ ޒިޔާތު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތުގެ ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ އިޖުރާއަތަކީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ބަންޑާރަނައިބު މެދުވެރިކޮށް ހުށަހަޅާ މަދަނީ ޕްރޮސީޖަރެއް ކަމުން، އެއީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ލިބިދީފައިވާ ޖިނާއީ ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ ބާރަށް ހުރަހެއް ނޫނެވެ؛ ޖިނާއީ ދަޢުވާއާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ މަދަނީ ދަޢުވާ އެކުގައި ނުވަތަ ވަކިވަކިން ކުރުމަކީ ދެގޮތްވެސް ޤާނޫނީ ގޮތުން ޞައްޙަ ގޮތްގޮތެވެ.

ސަރުކާރުގެ ކުންފުނިތަކަކީވެސް ވަކި ޤާނޫނީ ޝަޚްޞުތަކެއް ކަމުން، އެފަދަ ކުންފުނިތަކުގެ ބޯޑު މެންބަރުން، ޑިރެކްޓަރުން އަދި މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރުން ކުރާ ވައިޓް-ކޮލަރ ނުވަތަ ކޯޕަރޭޓް ފްރޯޑްގެ ޢަމަލުތައް ތަޙްޤީޤުކޮށް ޖިނާއީ ދަޢުވާ ކުރެވޭނެއެވެ.

ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ (68/10) 149 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައިވާ ޚިޔާނާތުގެ ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގިދާނެ ތަފާތު ގޮތްތަކެއް ހުރެ، "ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތާ ޚިލާފަށް ގެންގުޅުން" އަކީ ހަމައެކަނި ގޮތެއް ނޫނެވެ؛ ކުށުގެ އުންޞުރުތަކަކީ: އެއްޗެއް ތިމާގެ ބެލުމުގައި/ޙަވާލުގައި ހުރުން، އެއީ އެހެން ފަރާތެއްގެ އެއްޗަކަށްވުން، ނުބައި ނިޔަތް، ވެރިފަރާތުގެ އިޒުނަ ނެތުން، އަދި މާއްދާގައިވާ ޢަމަލުތަކުގެ ތެރެއިން ޢަމަލެއް ހިންގުމެވެ؛ ނުބައި ނިޔަތް ސާބިތުކުރެވެނީ މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތަކާއި ހެކިތަކުންނެވެ.

ކުރޮސްކޮށް "އެކައުންޓް ޕޭއީ އޮންލީ" ކޮށްފައިވާ ޗެކެއް އެ ޗެކުގައިވާ ފަރާތް ނޫން ފަރާތެއްގެ އެކައުންޓަކަށް ޖަމާވުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ނުބައި ނިޔަތް ސާބިތުވާ ކަމެކެވެ؛ ކުންފުނީގެ ދުވަހުން ދުވަހަށް ހިންގުމުގެ ކޮންޓްރޯލް ހުރި މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރުގެ މައްޗަށް އެ ޗެކާ ގުޅިގެން ކޮންސްޓްރަކްޓިވް ޓްރަސްޓެއް އުފެދޭތީ، ޗެކު މާއްދީ ގޮތުން އޭނާގެ އަތްމައްޗަށް ނާރިޔަސް ޒިންމާ އޭނާގެ މައްޗަށް އަންނާނެއެވެ؛ ޤާނޫނަކުން ނުވަތަ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ސާފު ނުވަތަ ޟިމްނީ ޝަރުޠަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތާ ޚިލާފުވުމަކީވެސް ޚިޔާނާތުގެ ޢަމަލެކެވެ.

ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކުށް ސާބިތުކުރުމުގެ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވޭނީ ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައިވާ (ޤަޟާއީ) އިޢުތިރާފު އެކަންޏެވެ؛ ނަމަވެސް ތަޙްޤީޤުގައި ދީފައިވާ ބަޔާނުގައިވާ ޙަޤީޤަތްތައް އެހެން ހެކިތަކަށް ބާރުދޭ ޤަރީނާއެއްގެ ގޮތުގައި ވަޒަންކުރުން ހެއްކާބެހޭ އުޞޫލުތަކުން މަނާ ނުކުރެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2009/SC-A/18)؛ އެފަދަ ބަޔާނެއްގެ ޞައްޙަކަމާ ސުވާލު އުފެދިއްޖެނަމަ އެ ބަޔާން ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުން ދީފައިވާކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނަނީ ޕްރޮސިކިއުޝަނުގައެވެ؛ މަޖުބޫރުކޮށްގެން ހޯދާ ބަޔާނަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހޯދާ ހެއްކެކެވެ.

ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ) އަކީ ޝަފަހީ ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމާއި ހެކިން ޙާޟިރުކުރުމުގެ ޙައްޤެވެ؛ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހަޅާ ހެކިތައް ދިފާޢަށް ލިބިދިނުމަކީ 51 (ބ) ގެ ތެރޭގައިވާ ކަމެއް ނަމަވެސް، ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަނާޅާ ލިޔެކިޔުން ހޯދައިދިނުމަށް ލާޒިމުވާ ގޮތަށް އެ ޙައްޤު މާނަ ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ prima facie މައްސަލައެއް ހުރިނަމަ އެ ނަފީކުރާ ހެކި ހޯދައި ހުށަހެޅުމަކީ ދިފާޢުގެ ޒިންމާއެކެވެ.

ބަންދުގެ އަމުރަކާ ގުޅޭ ރަޖިސްޓްރާރުގެ ނިންމުމަކާ ތިން ފަނޑިޔާރުން ތާއީދުކޮށްފައިވާއިރު، އެ ނިންމުމާ ހިތްހަމަނުޖެހޭނަމަ ފަރުވާ ހޯދަންވާނީ އިސްތިއުނާފުގެ ދެން އޮތް މަރުޙަލާއިންނެވެ؛ މައުޟޫޢީ ޙުކުމުގެ އިސްތިއުނާފެއްގައި އެ ކަން އަލުން ހައިކޯޓަށް ނުބެލޭނެއެވެ.

އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ މިންގަނޑާ ޚިލާފަށް އަދަބު ކަނޑައެޅުމަކީ ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަނުކުރިޔަސް އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭނެ ޤާނޫނީ ނުކުތާއެކެވެ؛ 9/2014 ގެ 10 (ރ) ގެ ދަށުން ކުރީގެ ޤާނޫނަށްވުރެ ލުއި އަދަބު ފަހުގެ ޤާނޫނުގައިވާނަމަ އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އަދަބު ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ؛ 1001 (ރ) ގެ ދަށުން ކުރިން ހިނގި ކުށަކަށް އަސާސީ މިންގަނޑު 3 ދަރަޖަ މަތިކޮށް ބަލަންވާނެއެވެ؛ ސަރުކާރު ކުންފުނި މުދަލުން މަޙްރޫމްކުރުވުމާއި، ޤާނޫނީ ޒިންމާ އޮތް މީހަކު ކުށްކުރުމާއި، ކުށަށް ބޭނުންވާ މިންވަރަށްވުރެ ބޮޑު ގެއްލުމަކީ 1102 (ހ) ގެ ދަށުން އަދަބު ބޮޑުކުރެވޭ ސަބަބުތަކެވެ.

"އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއްނެތި" ސާބިތުކުރުމަކީ ހުރިހާ ވެދާނެ ޝައްކެއް ނެތި ސާބިތުކުރުމެއް ނޫނެވެ؛ އެކަށީގެންވާ ޝައްކަކީ ސަބަބުވެރި އިންސާނަކަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ، ސަބަބާ ގުޅިފައިވާ ޝައްކެވެ؛ ޤާނޫނީ ޤަރީނާ ފިޔަވައި ވަކި ހެއްކަކަށް ބުރަވުން ފަނޑިޔާރަށް ލާޒިމެއް ނުވެއެވެ.