މުޙައްމަދު ސިނާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި: ކުށް ސާބިތުވުން ޤާއިމް، ތަޙްޤީޤުނުކުރާ 3 ޗެކް އެއްފަރާތްކޮށް ޖޫރިމަނާ 840,000 ރ. އިން 360,000 ރ. އަށް ދަށްކުރި

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 384/Cr-C/2013

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 131 (ހ) އާއި 132 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދިހަހާސް ރުފިޔާއަށްވުރެ ގިނަ ފައިސާއަށް ޚިޔާނާތްތެރިވުމުގެ ކުށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުވިތޯއާއި، އަދަބު ކަނޑައަޅާ މާއްދާއެއްގެ ދަށުން ކުރި ދަޢުވާ ޞައްޙަތޯއާއި، ތަޙްޤީޤުނުކުރެވި ހެކީގައި ނުހުށަހެޅޭ ޗެކްތަކުގެ ފައިސާ ހިމަނައިގެން ޢަދަދު ކަނޑައެޅުމާއި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 ގެ 10 (ރ) ގެ ދަށުން ކަނޑައެޅި އަދަބުގެ މިންވަރު ޞައްޙަތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ހެކިތައް ގުޅި، އެއް ހެއްކަށް އަނެއް ހެއްކުން ބާރުލިބި (corroborate)، ދަޢުވާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ؛ އެކަން ނުކުރެވިއްޖެނަމަ ނުވަތަ ދިފާޢުން އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް އުފައްދައިފިނަމަ ދަޢުވާ ސާބިތު ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 53)
2. ކުށަކަށް ދެވޭ އަދަބު ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮތުމަކީ އެކަން ކުށެއްކަމަށް މާނަކުރެވޭ ކަމެކެވެ؛ ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 131 (ހ) އާއި 132 ގައި ޚިޔާނާތުގެ އަދަބު ބަޔާންކޮށް 149 (ނ) ގައި ޚިޔާނާތް މާނަކޮށްފައިވާތީ، އެ މާއްދާތަކުގެ ދަށުން ކުރާ ދަޢުވާއަކީ ތަޖްރީމްކުރެވިފައިވާ ކުށެއްގެ ދަޢުވާއެކެވެ. (ޕެރ. 68–70)
3. ޚިޔާނާތުގެ ކުށުގެ އުންޞުރުތަކަކީ: އެއްޗަކީ ތިމާގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ނުވަތަ ޙަވާލުގައިވާ އެއްޗަކަށްވުން، އެހެން ފަރާތެއްގެ އެއްޗަކަށްވުން، ނުބައި ނިޔަތް، ވެރިފަރާތުގެ އިޒުނަ ނެތުން، އަދި އެ އެއްޗެއް ބޭނުންކުރުން/ބަދަލުކުރުން/ނައްތާލުން/ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތާ ޚިލާފަށް ގެންގުޅުން ނުވަތަ ހުންނަންވީ ވަރަށް ނެތުމެވެ. ނުބައި ނިޔަތް ހެކިތަކާއި ޙަޤީޤަތްތަކުން ސާބިތުކުރެވިދާނެއެވެ. ދަޢުވާގައި ތުހުމަތުކުރާ ޢަމަލަކީ ޚިޔާނާތުގެ މާނައިގެ ތެރެއިން ކޮން ޢަމަލެއްކަން ސާފުކޮށް އެނގެންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 74–77)
4. ވެރިފަރާތަށް ލިބެންޖެހޭ ޗެކްތަކުގެ ފައިސާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ އެކައުންޓަށް ޖަމާވެފައިވާކަން ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، އެ ފައިސާ ޖަމާވި ގޮތާމެދު ސުވާލު އުފައްދާނަމަ އެކަން ސާބިތުކުރުމަށް ހެކި ދެއްކުމުގެ ޒިންމާ އޮންނާނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 80)
5. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ދިފާޢު ބިނާވަނީ ތަޙްޤީޤުގައި އޭނާއާ ސުވާލުކުރެވޭ ތުހުމަތުގެ މައްޗަށް ކަމުން، ތަޙްޤީޤުނުކުރެވި، ތަޙްޤީޤުގައި ސުވާލުނުކުރެވި، ދަޢުވާއާއެކު ހެކީގެ ގޮތުގައި ނުހުށަހެޅޭ ލިޔުންތައް (ޗެކްތައް) ތުހުމަތުކުރެވޭ ޢަދަދު ކަނޑައެޅުމުން އެއްފަރާތްކުރަންޖެހޭނެއެވެ. ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކުރި ކަމެއްގެ ސަބަބުން ބާޠިލުވާނީ ޚިލާފަށް ކުރި މިންވަރަށް ކަމުން، ބާކީ ހެކިތަކުން ދަޢުވާ ސާބިތުވާނަމަ ކުށް ސާބިތުވުމަށް އަސަރެއް ނުކުރެއެވެ. (ޕެރ. 96–105، 113–114)
6. ޑޮލަރުގެ އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓު ބެލުމުގެ ތަފާތުން ދަޢުވާގެ ޢަދަދާއި ކަނޑައެޅުނު ޢަދަދާ ދެމެދު އުފެދޭ ކުޑަ ތަފާތަކީ ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެންނަ ފަދަ ތަފާތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 83–85)
7. ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 ގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން، ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ހިނގި ކުށަކަށް އަދަބު ކަނޑައަޅާއިރު އައު ޤާނޫނުގެ އަދަބު ލުއިނަމަ އައު ޤާނޫނުގެ ދަށުން އަދަބު ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ؛ ޚިޔާނާތުގެ ކުށް ދަރަޖަކުރެވެނީ 210 (ށ) ގެ ދަށުން މުދަލުގެ އަގަށް ބަލައި ކަމުން، ޢަދަދު 500,000 ރުފިޔާއަށްވުރެ ދަށްވުމުން ކުށަކީ ޖިނާޔަތުގެ 4 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެކެވެ. ގިނަ ކުށްތަކަށް ދަޢުވާ ނުކުރެވިފައިވާ ކުރީގެ ހާދިސާތަކުގައި 1001 (ރ) ގެ ދަށުން އަސާސީ މިންގަނޑު 3 ދަރަޖަ މަތިކޮށް، 1101 އާއި 1003 ގެ ދަރަޖަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، 1005 (ހ) އާއި 1202 (ހ) ގެ ދަށުން އާމްދަނީއަށް ބަލައި ޖަލު އަދަބު ޖޫރިމަނާއަށް ބަދަލުކުރެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 117–132)
8. އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ދަށުކޯޓަށް ހެދިފައިވާ ގޯހެއް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް ފާހަގަވެއްޖެނަމަ، ޚަޞްމުންނަށް އެކަމާމެދު ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ދީ އެ ގޯސް ރަނގަޅުކުރެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 44–47)
9. އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އައު ހެކި ބަލައިގަނެވޭނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ޤަޟިއްޔާގެ އުންޞުރުތައް ފުރިހަމަވާނަމައެވެ؛ މިގޮތުން، ޙުކުމަށް ބަދަލު ނައިނަމަވެސް މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢަށް އެކަށީގެންވާ ނުފޫޒެއް ފޯރާ ހެއްކަކަށް ނުވާނަމަ އެ ހެކި ބަލައި ނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 49–51)
10. ދަށުކޯޓުން ކުށް ސާބިތުކުރުމުގައި ބުރަދަން ނުދޭ ހެއްކެއް (ޑޮކިއުމަންޓް އެގްޒަމިނޭޝަން ރިޕޯޓު) ބަލައިގަތުމާ ގުޅޭ ބަހުސަކީ ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ބަހުސެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 110–111)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/68 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ ޗެޕްޓަރ 4 ގެ 131 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 132 ވަނަ މާއްދާ، 149 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 210 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 215 ވަނަ މާއްދާ، 1001 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 1002 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 1003 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ނ)، 1005 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 1101 ވަނަ މާއްދާ، 1202 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
• ހައިކޯޓު 2011/HC-A/190 (ޢާޞިމާ އަޙްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓު 2016/HC-A/518 (ޢަބްދުﷲ ޒިޔާތު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2013/SC-A/20 (އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2014/SC-A/19 (ޝަރުމީލާ ޝަރީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)