އަޙްމަދު ޝުޖާޢު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު (ޚިޔާނާތުގެ ކުށް ޖިނާއީ މިންގަނޑުން ސާބިތުނުވާ)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޚިޔާނާތްތެރިވުން، ކިތާބީ ހެކި ބަލައިގަތުން، އީ-މެއިލް ހެކީގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތުން، ހެކި ބަލައިގަތުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 49/Cr-C/2010

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޕްރީޕެއިޑް ފޯނު ކާޑުތަކަކީ ޚިޔާނާތުގެ ކުށުގެ ބޭނުމަށް 'މުދާ' ތޯ، އަދި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް އިންކާރުކުރާ އީ-މެއިލްތަކުގެ ސްކްރީން ކޮޕީއާއި އެކްސެލް ސްޓޮކް ރިޕޯޓެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޚިޔާނާތުގެ ކުށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ދިރާގުގެ ލ.އަތޮޅު އޮޕަރޭޝަން ސެންޓަރުގެ ފޯނުކާޑު ސްޓޮކް ބެލެހެއްޓުމާ ޙަވާލުވެހުރި މުވައްޒަފަކު، އީ-މެއިލުން ލިބުނުކަމަށް އެނގޭ ކާޑުގެ ޢަދަދަށްވުރެ މަދު ޢަދަދެއް މަހުން މަހަށް ތައްޔާރުކުރާ ސްޓޮކް ރިޕޯޓުގައި ހިމަނައި ކާޑު މަދުވެފައިވާތީ ޚިޔާނާތުގެ ދަޢުވާ އުފުލިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޚިޔާނާތުގެ ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ލުއި އަދަބެއްގެ ގޮތުގައި ޖޫރިމަނާއެއް ކުރުމާއެކު، ކާޑުތަކުގެ އަގު ދިރާގަށް ދައްކަންޖެހޭނެ ކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް ބުނީ ކާޑުތަކަކީ މުދަލެއް ނޫން ކަމަށާއި، އީ-މެއިލާއި އެކްސެލް ރިޕޯޓުގެ ޞައްޙަކަން ސާބިތުނުވާތީ ކުށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުނުވާ ކަމަށާއި، މަދަނީ ބަދަލު ނެގުމާއި އަދަބު ކަނޑައެޅުން ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ކާޑަކީ މުދަލެއް ކަމަށާއި، ދިފާޢުތަކަކީ ތާކުން ތާކު ނުޖެހޭ ދިފާޢުތަކެއް ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ކާޑަކީ މުދަލެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅި ނަމަވެސް، ހުށަހެޅުނު އީ-މެއިލް ސްކްރީން ކޮޕީތަކާއި ސްޓޮކް ރިޕޯޓުގެ ޞައްޙަކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ ދައުލަތުން އަދާނުކުރުމާއި، ރިޕޯޓުގެ ތާރީޚާއި ޢަދަދުތަކުގައި ފުށުއެރުން ހުރުމުން، ކާޑު މަދުވެފައިވާކަން ޖިނާއީ މިންގަނޑުން ސާބިތުނުވާ ކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގައި 'މުދާ' މާނަކޮށްފައިވަނީ އުފުލޭ، ނުއުފުލޭ، މާއްދީ އަދި މާއްދީ ނޫން، އަގެއްހުރި ކޮންމެ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ކަމުން، ކަރުދާހުން ހަދާފައިވިޔަސް ބޭނުންކުރުމަށް އަގު އަދާކުރަންޖެހޭ ޕްރީޕެއިޑް ކާޑުތަކަކީ މުދަލެވެ؛ އެއީ 'ހުސް ކަރުދާސް' ކަމަށް ބުނުމުގައި ހަރުދަނާ ޤާނޫނީ ބަހުޘެއް ނެތެވެ.
2. ބެލެހެއްޓުމަށް ޙަވާލުކުރެވިފައިވާ މުދަލެއް ހުންނަންވީ ވަރަށް ނެތްނަމަ ޚިޔާނާތް ސާބިތުވުމަށް، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ އެ މުދާ އަމިއްލަ ބޭނުމަކަށް ބޭނުންކުރިކަން ސާބިތުވާކަށް ނުޖެހެއެވެ؛ ސާބިތުވާންޖެހެނީ މުދާ ބެލެހެއްޓުން ޙަވާލުކުރެވިފައިވާކަމާއި، ހުންނަންޖެހޭ ވަރަށް ނެތްކަމާއި، ގަވާއިދާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމާއި، މަދުވިގޮތް އޭނާއަށް ސާބިތުކޮށް ނުދެވުމެވެ.
3. އީ-މެއިލަކީ ޚަސްމުންގެ މެދުގައި ބަދަލުކުރެވޭ އަމިއްލަ ޑޮކިއުމަންޓެއް ކަމުން، އަނެއް ފަރާތް އޭގެ ޞައްޙަކަމަށް އިންކާރުކޮށްފިނަމަ ޞައްޙަކަން (authenticity) ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ އޮތީ އެ ހެކި ހުށަހެޅި ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ؛ ޖިނާއީ މައްސަލައެއްގައި އެއީ ދައުލަތުގެ ޒިންމާއެކެވެ.
4. ޑިޖިޓަލް ހެއްކެއްގައި އެކަނި 'އަސްލެއް' ނޯންނާތީ، ހުށަހަޅާ މީޑިއަމެއްގައި ޞައްޙަކަން އޮތެންޓިކޭޓް ކުރެވޭ ހެއްކަކަށް ވުން ފުދެއެވެ؛ އީ-މެއިލެއްގެ ޞައްޙަކަން ސާބިތުކުރެވިދާނެ މައިގަނޑު ގޮތްތަކަކީ ސީދާ މަޢުލޫމާތު ހުރި ހެކިވެރިއެއްގެ ހެކިބަހާއި، ވަށައިގެންވާ ޤަރީނާއާއި (ކޮންޓެންޓް، ވައްޓަފާޅި، ޚާއްޞަ ސިފަތައް)، ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެހީގައި ޚަބީރެއްގެ ހެކި (މެޓަޑޭޓާ، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ) ފަދަ ގޮތްތަކެވެ.
5. އީ-މެއިލެއްގެ ލިޔުންތެރިޔާގެ ގޮތުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ނަން ހިމެނުން އެކަނި، އެއީ އޭނާ ލިޔުނު އީ-މެއިލެއް ކަމަށް ބެލުމަށް ނުފުދެއެވެ؛ ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ މިންގަނޑުން އެކަން ދައްކައިދޭ ޤަރީނާ ހުންނަންޖެހެއެވެ.
6. ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގައި ހުންނަ ކުދިކުދި އުނިތަކުން ހެކި އެއްކޮށް ބާޠިލުނުވެ ބުރަދަނަށް އަސަރުކުރެއެވެ؛ ހެކި އޮޅުވާލާފައިނުވާކަން ދައްކާ އެހެން ހެކި ހުރިނަމަ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ނެތިވެސް ބަލައިގަނެވޭނެ ނަމަވެސް، އޮޅުވާލާފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތްނަމަ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ހުށަހަޅަންޖެހެއެވެ.
7. ކިތާބީ ހެއްކެއްގައިވާ ކަންކަން ސާބިތުކުރެވޭނީ އަސްލު ހުށަހަޅައިގެން ނުވަތަ އަސްލާ އެއްގޮތްކަމަށް ތަސްދީޤުކޮށްފައިވާ ކޮޕީއަކުންނެވެ؛ ތާރީޚުތަކާއި ޢަދަދުތަކުގައި ފުށުއެރުންހުރި، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ސޮއިނެތް، ހުރިހާ މުވައްޒަފުންނަށް އެކްސެސް ހުރި ލިޔުމެއްގެ ޞައްޙަކަން ދައުލަތުން ސާބިތުނުކުރާހާ ހިނދަކު، އެ ލިޔުމުގެ ޢަދަދުތަކުގެ މައްޗަށް ޚިޔާނާތް ޖިނާއީ މިންގަނޑުން ސާބިތުނުކުރެވޭނެއެވެ.
8. ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2022 ގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން، އިލެކްޓްރޯނިކް ހެއްކެއްގެ ޞައްޙަކަމާއި ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ބެލެހެއްޓިފައިވާކަން ބަޔާންކުރާ އެފިޑެވިޓެއް ހުށަހަޅައިގެން ޞައްޙަކަން ސާބިތުކުރެވިދާނެއެވެ؛ ކުރީގެ ހެކީގެ ޤާނޫނުގައި ނެތް ހަރުދަނާ ވަސީލަތްތަކުން ހެކި ވަޒަންކުރުމަކަށް އެ ޤާނޫނު މަނާނުކުރެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/68 ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު (ޗެޕްޓަރ 1) - ޚިޔާނާތް މާނަކުރާ މާއްދާ (ޙުކުމުގައި '313 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) - 'މުދާ' މާނަކުރާ މާއްދާ އަދި ޚިޔާނާތުގެ މާއްދާ (ޙުކުމުގައި '335 ވަނަ މާއްދާ')
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީ - އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުކުރުމުގެ މާއްދާ (ޙުކުމުގައި '53 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2022 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ކުރީގެ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު (ޙުކުމުގައި 'ޤާނޫނު ނަންބަރު 36/31')
• US Federal Rules of Evidence 901, 1001
• 2017/SC-A/40
• 2020/SC-A/73
• 2016/HC-A/518
• 2014/SC-A/34
• United States v. Safavian, 435 F. Supp. 2d 36 (D.D.C. 2006)
• Simon v. State, 279 Ga. App. 844, 632 S.E.2d 723 (2006)
• United States v. Devous, 764 F.2d 1349 (10th Cir. 1985)
• Commonwealth v. Williams, 456 Mass. 857, 926 N.E.2d 1162 (2010)
• Commonwealth v. Purdy, 459 Mass. 442, 945 N.E.2d 372 (2011)
• Commonwealth v. Hartford
• Garnett v. Commonwealth, No. 1573-15-2 (Virginia Ct. App., 2016)
• United States v. Whitaker
• United States v. Jackson