މޯލްޑިވްސް ފައިނޭންސް ލީސިންގ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޑރ. ހުސައިން މާހިރު އިބްރާހީމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 637/Cv-C/2016

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ލެސީ، ލެސޯ އަދި ތިންވަނަ ފަރާތެއް ހިމެނޭ ސެޓްލްމަންޓް އެގްރީމަންޓެއް ވުޖޫދުވުމުން ލެސީ ލީސް އެގްރީމަންޓުން ބަރީޢަވެގެންދޭތޯ، އަދި ލެސީއަށް ގެރެންޓީ ދިން ފަރާތުގެ ޒިންމާ ނިމުމަކަށް އަންނަތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ލެސީގެ ޙައްޤުތަކާއި ވާޖިބުތައް ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ބަދަލުނުކޮށް، ލެސީ ދައްކަންޖެހި ނުދައްކާވާ ފައިސާ ތިންވަނަ ފަރާތަކުން ދެއްކުމަށް ޙަވާލުވެ ވެވޭ ތިންފަރާތުގެ ސެޓްލްމަންޓް އެއްބަސްވުމަކީ ނޮވޭޝަނެއް ނޫން؛ އެކަމުން އަސްލު ދަރަނިވެރިޔާ އެއްބަސްވުމުން ވީއްލިގެން ނުދޭ (ޕެރ. 26-29).
2. ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން ލިބިދޭ މުޤާބިލަކީ ކޮންމެ ފަހަރަކު ފައިސާއިން ދެވޭ ނުވަތަ އަތްލެވޭ މާއްދީ އެއްޗެއްކަމުގައިވުން ޤާނޫނު ލާޒިމެއް ނުކުރޭ؛ ޙައްޤެއް، މަސްލަޙަތެއް، ނަފާއެއް، ފައިދާއެއް ނުވަތަ އަނެއް ފަރާތުން ބޮލުއަޅާ ޒިންމާއެއް، ގެއްލުމެއް ނުވަތަ ސަބުރުވެރިކަމެއް މުޤާބިލުގެ ތެރެއަށް ވަދެއެވެ؛ ތިންވަނަ ފަރާތަކުން ދަރަނިވެރިއެއްގެ ދަރަނި ބޮލުއަޅައި ޒިންމާ އުފުލުމަކީ ދަރަނިވެރިޔާއަށް ލިބޭ މުޤާބިލެކެވެ (ޕެރ. 29).
3. ސެޓްލްމަންޓް އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދަރަނިވެރިޔާގެ ޒިންމާ ބަރީޢަވާނީ އެހާތަނަށް ދައްކަންޖެހި ނުދައްކާ އޮތް ފައިސާ ފުރިހަމައަށް ދައްކާ ޚަލާޞްކުރެވިއްޖެކަން ސާބިތުކުރުމުންނެވެ؛ ތިންވަނަ ފަރާތުން ފައިސާ ދެއްކިތޯ ބެލުމަކީ ދަރަނިވެރިޔާގެ ޒިންމާއެކެވެ (ޕެރ. 30).
4. ލީސް އެއްބަސްވުމުގައި އިންޝުއަރެންސް ފައިސާ ލެސީއަށް ދޭންޖެހެނީ ބާކީ ކުލީގެ ފައިސާއާއި ގުޅުންހުރި ފައިސާ ފުރިހަމައަށް ދައްކާނިމުމުން ކަމަށް ބުނެފައިވާއިރު، ލެސޯ އިންޝުއަރެންސް ފައިސާ ލީސް އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ލެސީއަށް ދިންކަން އިޢުތިރާފްވާނަމަ، ބާކީ ފައިސާ ޚަލާޞްކޮށްފައިވާކަމަށް ބުރަވެވޭނެއެވެ؛ އެހެން ގޮތަކަށް ދިންނަމަ ލެސޯ އެކަން ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ (ޕެރ. 35، 43).
5. ޖާމިނުވިމީހެއްތޯ ނުވަތަ ޔަޤީންކަން ދިން މީހެއްތޯ ކަނޑައަޅާ ޓެސްޓަކީ، ހުރިހާ ޙާލަތެއްގައި މުޠްލަޤަށް ދަރަނި އަދާކުރުމަށް ޒިންމާ ނަގާފައިވާނަމަ އެއީ ޔަޤީންކަން ދިން މީހެއް (surety) ކަމާއި، އަސްލު ދަރަނިވެރިޔާ ދަރަނި ނުދެއްކިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި ދެއްކުމަށް ޒިންމާވެފައިވާނަމަ އެއީ ޖާމިނުވި މީހެއް (guarantor) ކަމެވެ؛ ޔަޤީންކަންދޭ މީހާގެ ޒިންމާއަކީ އަސްލު އެއްބަސްވުމުގެ ތެރެއިން ފެށޭ އަސާސީ ޒިންމާއެއް ކަމާއި ޖާމިނުވާ މީހާގެ ޒިންމާއަކީ ވަކިން އޮންނަ ޘާނަވީ އެއްބަސްވުމެއްގެ ޒިންމާއެކެވެ (ޕެރ. 37-41).
6. އަސްލު ދަރަނިވެރިޔާ ދަރަނި ނުދައްކައިފިނަމަ އެކަން ޖާމިނުވާ މީހާއަށް އެންގުމަކީ ދަރަނި ލިބެންޖެހޭ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ ޖާމިނުވާ މީހާއަށް އަސްލު ދަރަނިވެރިޔާ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވޭތޯ ބެލުމުގެ ޒިންމާއެއް ނެތް (ޕެރ. 42-43).
7. ޖާމިނުވި ކަންތަކަށް ކިތަންމެ ކުޑަ ބަދަލެއް ގެންނަނަމަވެސް ޖާމިނުވާ މީހާގެ ރުހުން އޮތްތޯ ބަލަންޖެހޭނެ؛ ރުހުމެއްނެތި ބަދަލު ގެނައުމަކީ ޖާމިނުވުން ނިމުމަކަށް ގެނެވިދާނެ ޖައުހަރީ ކަމެއް ކަމާއި، ޖާމިނުވާ މީހާ ނެގި ޒިންމާއަށްވުރެ ޟިމްނީގޮތުން އެ ޒިންމާ ފުޅާ ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ މިގޮތުން ޖާމިނުވާ މީހާގެ ބަހެއްނެތި ދަރަނި ދެއްކުން ތިންވަނަ ފަރާތަކާ ޙަވާލުކުރުމަކީ ޖާމިނުވި ކަންތަކަށް ބަދަލު ގެނައުމެވެ (ޕެރ. 44-46).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) - މުޤާބިލާބެހޭ އަސާސީ ހަމަތައް (މާއްދާ ނަންބަރެއް ނުދެއްކޭ)