ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ފަނޑިޔާރަކު އޭނާގެ މަޤާމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތާއި ވާޖިބު އަދާކުރުމުގައި ދިން ރައުޔަކާ، ކުރި އަމުރަކާ ނުވަތަ ކުރި ޙުކުމަކާ ގުޅިގެން، ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންވެގެންވާ އުޞޫލުތަކުގެ ބޭރުން އެއްވެސް ފަރާތެއްގައި ޖަވާބުދާރީއެއް ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، ޝަރީޢަތުގެ ކަންކަމަށް މަތިކުރެވިފައިވާ ފަރާތަކުން ޝަރީޢަތުގެ ކަންކަމުގެ ބޭރުން ކުރާ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ޢަމަލެއް ކޮށްފައިވާކަމަށް ތަޙްޤީޤަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އެކަމެއްގައި ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމަކީ މީގެ ކުރިންވެސް ކުރަމުން އައިސްފައިވާ ގޮތެވެ. (ޕެރ. 4 (ހ))

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ފަނޑިޔާރު ބަދަލުވުމާބެހޭ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ޝަރީޢަތް ފެށި ހިނގަމުންދަނިކޮށް ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުން ނިމި، ޙުކުމް އިއްވަން ވެފައިވަނިކޮށް ފަނޑިޔާރަކު ބަދަލުކުރަންޖެހިއްޖެނަމަ ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތެވެ. މައްސަލަ ބައްލަވަމުން ގެންދެވި ފަނޑިޔާރު ބަދަލުވެފައިވަނީ މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިން އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގައިނަމަ، އެ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކޮށްފައިވާކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 4 (ށ))

ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ލިޔުންތަކެއް ސިއްރުކޮށްދިނުމަށް ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާމެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން އެ ލިޔުންތައް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ޙަވާލުކުރެވިއްޖެނަމަ ހެކި ސިއްރުކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމުގެ މަޤްޞަދު ގެއްލި ހިނގާދާނެތީ، ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން އެފަދަ ލިޔުމެއް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ޙަވާލުނުކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 84 ވަނަ މާއްދާއާއި 131 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވުމެއްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 4 (ނ))

ހެކިބަސް ނަގަންވާނީ ޢާންމުކޮށް ހުޅުވާލެވިފައިވާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަކަށް ހެކިން ހާޟިރުކޮށް ހުވައިމަތީގައި ސުވާލުކޮށްގެން ކަމަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، ހެކިބަސް ދޭމީހުން ޙިމާޔަތްކޮށް، ރައްކާތެރިކުރެވޭނެ ގޮތަށް ހެކިބަސް ނެގުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ގޮތަކަށް ހެކިބަސް ނެގުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވެއެވެ. (ޕެރ. 4 (ރ))

ކުށެއް ކުރިކަމަށް ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހަކު ކުށުން ބަރީޢަވުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ ވަގުތާއި، އެކަށީގެންވާ ވަސީލަތްތައް ލިބުމަކީ، ޢަދުލުވެރިކަމާއެކު ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގެ މުހިއްމު އެއް އަސާސެވެ. ދިފާޢު ބިނާކުރުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ ވަސީލަތްތައް ލިބިދިނުމުގެ ތެރޭގައި އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މާއްދީ ހެކިތަކާއި، ޝަފަހީ އަދި ކިތާބީ ހެކިތައް ދެނެގަނެ އެ ހެކިތަކާ ގުޅޭގޮތުން ސުވާލުކުރެވި، ހެކި ޠަޢުނުކުރުމުގެ މަގު ތަނަވަސްވެފައި އޮންނަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 4 (ރ))

މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ތަޙްޤީޤަށް ދީފައިވާ ބަޔާނަކީ ދަޢުވާ އުފުލުމަށް ނުވަތަ ދަޢުވާ ބިނާކުރުމަށް މުހިންމު އެއްޗެއްކަމުގައި ވީނަމަވެސް ޝަރީޢަތުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ބެލޭނީ ހެކިން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދޭ ހެކިބަހެވެ. އެހެންކަމުން، ހެކިން ތަޙްޤީޤަށް ދީފައިވާ ބަޔާންތައް އޭގެ ޒާތުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ނުލިބުނު ކަމުގައިވީނަމަވެސް، ހެކިންގެ ހެކިބަސް ޠަޢުނުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ގެއްލިގެންދާނެ ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 4 (ރ))

ދަޢުވާ ފޯމުގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތެއް ސޮއިކުރާނަމަ، އެމީހަކު އެކަން ކޮށްފައިވަނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުއްދަދީގެންކަން ކޯޓަށް ކަށަވަރުކުރެވުމުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 81 ވަނަ މާއްދާގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުވީކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ. (ޕެރ. 4 (ބ))

ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކުރާ ދަޢުވާއެއްގައި ކުށް ބަޔާންކުރުމުގެ އިތުރުން، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާ ހިންގިކަމަށް ބުނާ ޢަމަލާއި، އޭނާ އެ ކުށްކުރިކަމަށް ބުނާ ވަގުތާއި ތަން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ؛ މި ކަންކަން ދަޢުވާގައި ހިމެނިފައިވާނަމަ އެއީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ދަޢުވާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 4 (ޅ))

ކުށުގެ ބާވަތާއި ކުށް ކޮށްފައިވާ ޙާލަތަށް ބަލައި، ކުށުގެ ޢަމަލުތަކުގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން ހެކިންގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ހިފިދާނެ ބައެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާނުކޮށް، އެކުށުގެ އެންމެ ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވާ މީހާގެ ނުވަތަ ބައެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ނިންމުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމް ބަލައިގެންފައިވާ އުޞޫލެކެވެ. (ޕެރ. 4 (އ))

ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ) އިން ކުށެއް ކުރިކަމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހަކަށް ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ ޙައްޤުތަކަކީ ދަޢުވާ ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ހާޟިރުކުރާ ހެކީންނާ ސުވާލުކުރުމާއި، އެމީހަކު ބޭނުންވާ ހެކީން ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކޮށްދިނުމަށް ކޯޓުގައި އެދުމާއި، އެ ހެކީންނާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ސުވާލުކުރުމުގެ ޙައްޤެވެ؛ ދިފާޢީ ހެކިންނަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ފޮނުވުމަށްފަހުވެސް ހާޟިރުނުވުމުން އެމީހުންގެ ހެކިބަސް ނުނެގުމަކީ އެ މާއްދާއާ ޚިލާފުވުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 4 (ވ))

ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކާ ދެމެދު ލިޔެކިޔުން ބަދަލުކުރުމަށް ޤާއިމްކޮށްފައިވާ "ގަވަރމަންޓް އީ-ލެޓަރ މެނޭޖްމަންޓް ސިސްޓަމް" (ޖެމްސް) ގެ ޚިދުމަތް ކަނޑާލުމަށް އަންގައި، އެ އެންގުމާ އެއްގޮތަށް މުވައްޒަފުން ޢަމަލުކުރުމަކީ، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 533 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ތިމާއަށް އެނގިހުރެ ޤާނޫނުގެ ބާރު ހިންގުމަށް ނުވަތަ ދައުލަތުގެ މަސައްކަތްކުރުމަށް، މާއްދީ ގޮތުން ހުއްޓުވައިގެން ނުވަތަ ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތި ކުރުވައިގެން ނުވަތަ ރަސްމީ ވާޖިބަކާ ޚިލާފުވެގެން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ހުއްދަ ނޫން ޢަމަލެއްކޮށްގެން ދައުލަތުގެ މަސައްކަތަށް ހުރަސްއެޅުމެވެ. މި ކުށަކީ ޖުނަޙްގެ 1 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެއްކަމާއި، އޭގެ އަދަބަކީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1002 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ތާވަލުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން 4 މަހާއި 26 ދުވަހުގެ ޖަލު އަދަބެވެ. (ޕެރ. 4 (ރ)، 4 (މ))