ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތެއް ދަޢުވާ ފޯމުގައި ސޮއިކުރާނަމަ، އެމީހަކު އެކަން ކޮށްފައިވަނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުއްދަދީގެންކަން ކޯޓަށް ކަށަވަރު ކުރެވުމުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގެ 81 ވަނަ މާއްދާގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުވީކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ. (ޕެރ. 3 (ހ))

ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތުން ކުރަންޖެހޭ ކަންކަމަށް ނުފޫޒުފޯރުވުމުގެ ގޮތުން މުއާސަލާތު ކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާއެއްގައި ޝަރީޢަތުން ބަލަންޖެހޭ ކަމަކީ، ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ދަޢުވާގައި ބުނާ ޢަމަލު ހިންގާފައިވާކަން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބުނެފައިވާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ޝަރީޢަތަށް ޘާބިތުވޭތޯ ބަލައި އެއާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމެވެ. ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ސަބަބުން އެ ނުފޫޒުގައި ޖެހިގެން ނުވަތަ އެ ނުފޫޒަށް ލެނބި މުވައްޒަފަކު ވަކިގޮތަކަށް ޢަމަލުކޮށްފައިވޭތޯ ބަލާ އެއާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަކީ އެ ދަޢުވާއާ ގުޅިގެން ޝަރީޢަތުން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 3 (ށ))

މީހެއްގެ ނިޔަތަކީ ބޭރުފުށުން ފެންނަން އޮންނަ އެއްޗަކަށް ނުވާތީ، ނިޔަތް ދެނެގަނެވޭނީ އެމީހާ ކުރިކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވިފައިވާ ޢަމަލާއި، ހަރަކާތްތަކާއި، ހާދިޘާއާއި ގުޅުންހުރި ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ބަލައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 3 (ނ))

ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 511 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށް، ޤާނޫނުގައި މަނާކޮށްފައިވާ ގޮތެއްގެ މަތިން ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ނަމަވެސް ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފަކާއެކު މުއާސަލާތެއް ހިންގުމުގެ ގޮތުން ޢަމަލެއް ކޮށްފައިވާކަން ޘާބިތުވާނަމަ އެކުށުގެ ރުކުން ފުރިހަމަވީކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ. ޤާނޫނަކުން ނުވަތަ ޤަވާޢިދަކުން ހުއްދަކުރާ އިމުން ބޭރުން ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފަކު ރަސްމީ ޙައިޘިއްޔަތުން ކުރަންޖެހޭ ކަމަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ގޮތުން ސީދާގޮތުން ނުވަތަ ނުސީދާގޮތުން ނަމަވެސް މުއާސަލާތުކުރިކަން ޘާބިތުވާނަމަ އެކުށުގެ ޒިންމާ އެ ޢަމަލެއް ކުރި ފަރާތަކުން އުފުލަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 3 (ނ))

ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަމާއެކު މައްސަލަ ކުރިޔަށް ގެންދިއުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާއިރު، އޭނާ ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ވަކީލު މަޤްބޫލު ސަބަބެއް އެންގުމެއް ނެތި އަޑުއެހުމަކަށް ޙާޟިރުނުވެ، ވަކީލުން ހާޒިރުކުރުމަށް ކޯޓުން ކުރި މަސައްކަތަށް ވަކީލުންގެ ފަރާތުން އެކަށީގެންވާ ގޮތުގައި އިޖާބަ ނުދީ، ދައުލަތުގެ ހެކީންނާ ސުވާލުކުރުމާއި ދިފާޢީ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާނަމަ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، (ޅ)، (ކ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙައްޤުތަކުން އޭނާ މަޙްރޫމުކޮށްގެން މައްސަލަ ނިންމާފައިވާކަމުގައި ބެލެވެން ނެތެވެ. (ޕެރ. 3 (ރ))

ދަޢުވާ ޘާބިތުކުރުމަށް ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ލިޔުންތަކުގެ ތެރޭގައި އެ ކޯޓުން ނެރެފައިވާ އަމުރުތަކާއި މައްސަލަ ބެލި ފަނޑިޔާރު ނެރެފައިވާ އަމުރުތަކެއް ހިމެނިފައި އޮތުމަކީ އެ މައްސަލަ ބެލުމަށް ކޯޓަށް ޤާނޫނުން ދީފައިވާ އިޚްތިޞާޞް ނަފީވާންޖެހޭ ސަބަބެއްކަމުގައި ބެލެވެން ނެތެވެ. (ޕެރ. 3 (ބ))

ފަނޑިޔާރުންނާ ޙަވާލުކުރެވޭ މައްސަލައަކުން ފަނޑިޔާރަކު ތަނާޒުލްވާންޖެހޭނީ، އެކަން ކުރަންޖެހޭ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް އޮވެގެން މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރަކަށް ފެނިއްޖެނަމަ ނުވަތަ ފަނޑިޔާރަކާ ޙަވާލުކުރެވިފައިވާ މައްސަލައެއް ބެލުމަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ހުރަސްއަޅާފަދަ ކަމެއް އޮތްނަމައެވެ. މައްސަލައަކީ އެ މައްސަލަ ބެލި ފަނޑިޔާރުގެ މަޞްލަޙަތެއް ހިމެނޭ މައްސަލައެއްކަން އެނގެން ނެތިފައި، މައްސަލަ ނިންމާގޮތެއްގެ ސަބަބުން މައްސަލަ ބެއްލެވި ފަނޑިޔާރުގެ ފަރާތުން ޚަޞްމަކަށް ނުވަތަ މައްސަލައާ ގުޅުން ހުރި ފަރާތަކަށް މަންފާއެއް ހޯދިދާނެކަމުގައި ބެލެވެން ނެތްނަމަ، ފަނޑިޔާރު ތަނާޒުލްވާންޖެހޭނެ ޤާނޫނީ އަދި އެނޫންވެސް ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 3 (ބ))

ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފަކާ މެދު ޤާނޫނު ހުއްދަނުކުރާ ގޮތުން ނުފޫޒުފޯރުވުމުގެ މުއާސަލާތެއް ކުރެވުނުކަން ޘާބިތުކުރެވޭނެ އެންމެ އަސާސީ ގޮތަކީ އެ މުއާސަލާތުކުރެވުނު ފަރާތުގެ ބަހުންކަމަށްވާތީ، ދަޢުވާ ޘާބިތުކުރުމަށްޓަކައި އިތުރު ބައެއްގެ ހެކިބަސް ނެތުމަކީ އެފަދަ މުއާސަލާތެއް ކޮށްފައި ނުވާކަން ކަނޑައެޅޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 3 (ޅ))

ޤާނޫނީ އިސްތިލާޙުގައި ހެކިދިނުމަކީ މީހަކު އޭނާގެ އަމިއްލަ ލޮލުން ދުށް ނުވަތަ އަޑުއެހި، ނުވަތަ އޭނާގެ ފަސް ޙިއްސުގެ ތެރެއިން ޙިއްސަކަށް އެނގިފައިވާ ކަމަކާމެދު އިޤްރާރުވުމެވެ. (ޕެރ. 3 (ޅ))

ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ހެކިބަސްދޭ ހެކިވެރިޔާގެ ކިބައިގައި ޝަރުޢީ ގޮތުންނާއި ޤާނޫނީ ގޮތުން ހުރުން ލާޒިމްވާ ޝަރުތުތަކާއި ސިފަތައް ފުރިހަމަވެގެން މެނުވީ އެ ހެކިވެރިޔާގެ ހެކިބަހަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ޞައްޙަ ދަލީލެއްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. ހެކިންގެ ހެކިބަހުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް މައްސަލަ ނިންމުމުގައި، ހެކިބަސްދީފައިވާ މީހަކީ ހެކިބަސް ބަލައިގަނެވޭނެ ފަދަ މީހެއްތޯ ޝަރީޢަތުން ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. ހެކިބަސްދޭ ފަރާތަކީ ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ސިފަ ގެއްލިފައިވާ ފަރާތެއްތޯ ކަނޑައެޅުމުގައި، އިސްލާމީ އެންމެހައި މަޒްހަބުތަކުގެ ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިލާފެއްނުވާ މިންގަނޑަކީ ހެކިބަސްދޭ ފަރާތަކީ ބޮޑު ފާފައެއް ކޮށްފައިވާ މީހެއްކަމުގައިވާނަމަ އެއީ ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ސިފަ ފުރިހަމަނުވާ ފާސިޤެއްކަމުގައި ބެލުމެވެ. (ޕެރ. 3 (ކ))

ދައުލަތުން ލިޔުންތައް ސިއްރުކޮށްދިނުމަށް ހުށަހެޅި ލިޔުންތަކާމެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން އެ ލިޔުންތައް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ޙަވާލުކުރެވިއްޖެނަމަ ހެކި ސިއްރުކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމުގެ މަޤްޞަދު ގެއްލި ހިނގާދާނެތީ، އެ ލިޔުންތައް ސިއްރުކޮށްދިނުމާމެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން އެފަދަ ލިޔުމެއް ދޫނުކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގެ 84 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވީކަމުގައި ބެލެވެން ނެތެވެ. (ޕެރ. 3 (އ))

ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގެ 140 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބުނާ މުއްދަތު ގުނުމުގައި، މައްސަލާގެ އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުން ބާއްވާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ނުވަތަ ދަޢުވާއާ ގުޅޭ ލިޔެކިޔުން ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތަށް ލިބޭ ތާރީޚުން ފެށިގެން، މިދެގޮތުން ކޮންމެ ގޮތަކަށްވެސް މުއްދަތު ގުނިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 3 (ވ))

ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ކުށް ޘާބިތުވާ ޙާލަތުގައި އަދަބު ކަނޑައެޅުމަށް ވަކި ޚާއްޞަ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލިހެއް ބޭއްވުން މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގެ 160 ވަނަ މާއްދާއިން ލާޒިމްނުކުރެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ކުށް ޘާބިތުވާ ޙާލަތުގައި ކަނޑައެޅޭނެ އަދަބަކާމެދު ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ދައުލަތަށް އަދި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށްވެސް ލިބެންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 3 (ދ))

ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތުން ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފަކު ކުރާކަމަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ މަޤްޞަދުގައި ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ނަމަވެސް ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފަކާއެކު މުއާސަލާތެއް ހިންގުމަކީ ޖިނާޔަތުގެ 5 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެކެވެ. ކުށަކީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1102 ވަނަ މާއްދާގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޢާންމު މުއައްސަސާއެއްގެ ނުވަތަ ޢާންމު ޚިދުމަތަކަށް އެކަށީގެންވާ ބޮޑު ހުރަހެއް އެޅުން ނުވަތަ ގެއްލުމެއް ދިނުމާއި، (ii) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ ޢާންމު މުއައްސަސާއަކާމެދު ނުވަތަ ޢާންމު ޚިދުމަތަކާމެދު ޢާންމުންގެ މެދުގައި އޮންނަ އިތުބާރު އެކަށީގެންނުވާ މިންވަރަކަށް ގެއްލުވާލާފަދަ ޢަމަލެއް ކުރުންކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ ކުށުގެ އަދަބު 1002 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ތާވަލުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އަދަބުގެ އަސާސީ މިންގަނޑަށްވުރެ 2 ދަރަޖައަށް މަތިކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 3 (ދ))