ޢަލީ ހަމީދު މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ދަޢުވާ ފޯމުގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތެއް ސޮއިކުރާނަމަ، އެމީހަކު އެކަން ކޮށްފައިވަނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުއްދަދީގެންކަން ކޯޓަށް ކަށަވަރުކުރެވުމުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 81 ވަނަ މާއްދާގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުވީކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ. (ޕެރ. 03 (ހ))

ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކުރާ ދަޢުވާއެއްގައި ކުށް ބަޔާންކުރުމުގެ އިތުރުން، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާ ހިންގިކަމަށް ބުނާ ޢަމަލާއި، އޭނާ އެ ކުށްކުރިކަމަށް ބުނާ ވަގުތާއި ތަން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. ރަސްމީ ޙައިސިއްޔަތުން ކުރަންޖެހޭ ކަމަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ގޮތުން މުއާސަލާތުކުރުމުގެ ދަޢުވާއެއްގައި ޝަރީޢަތުން ބަލަންޖެހޭނީ ދަޢުވާގައި ބުނާ ޢަމަލު ހިންގާފައިވާކަން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބުނެފައިވާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވޭތޯއެވެ. އެ ނުފޫޒުގައި ޖެހިގެން ނުވަތަ އެ ނުފޫޒަށް ލެނބި ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފަކު ވަކިގޮތަކަށް ޢަމަލުކޮށްފައިވޭތޯ ބަލާ އެއާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަކީ އެ ދަޢުވާއާ ގުޅިގެން ޝަރީޢަތުން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 03 (ށ))

އަމިއްލަ ފަރުދަކުވިޔަސް، ދައުލަތުގެ ކަމެއް ހިންގުމާ ޙަވާލުވެ ހުރި މީހަކު ވިޔަސް، ފަނޑިޔާރުންގެ މަސައްކަތާ ބެހި ނުފޫޒުފޯރުވައި ހަދައިގެން ނުވާނެއެވެ. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 511 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށް، ޤާނޫނުގައި މަނާކޮށްފައިވާ ގޮތެއްގެ މަތިން ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ނަމަވެސް ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފަކާއެކު މުއާސަލާތެއް ހިންގުމުގެ ގޮތުން ޢަމަލެއް ކޮށްފައިވާކަން ސާބިތުވާނަމަ އެކުށުގެ ރުކުން ފުރިހަމަވީކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 03 (ނ))

މީހެއްގެ ނިޔަތަކީ ބޭރުފުށުން ފެންނަން އޮންނަ އެއްޗަކަށް ނުވާތީ، ނިޔަތް ދެނެގަނެވޭނީ އެމީހާ ކުރިކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވިފައިވާ ޢަމަލާއި، ހަރަކާތްތަކާއި، ހާދިސާއާ ގުޅުންހުރި ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ބަލައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 03 (ނ))

ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަމާއެކު މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދިއުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާއިރު، އޭނާ ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ވަކީލުން މަޤްބޫލު ސަބަބެއް އެންގުމެއް ނެތި އަޑުއެހުމަކަށް ޙާޟިރުނުވެ، ވަކީލުން ހާޟިރުކުރުމަށް ކޯޓުން ކުރި މަސައްކަތަށް އެކަށީގެންވާގޮތުގައި އިޖާބަ ނުދީފައިވާނަމަ، އަދި ދައުލަތުގެ ހެކިން ތަޢުނުކޮށް ސުވާލުކުރުމާއި ދިފާޢީ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާނަމަ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، (ޅ) އަދި (ކ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙައްޤުތަކުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް މަޙްރޫމުކޮށްގެން ޝަރީޢަތް ހިންގިކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 03 (ރ))

މައްސަލަ ބެލި ފަނޑިޔާރު ނެރެފައިވާ އަމުރުތަކެއް ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅިފައި އޮތުމަކީ އެ މައްސަލަ ބެލުމަށް ކޯޓަށް ޤާނޫނުން ދީފައިވާ އިޚްތިޞާޞް ނަފީވާންޖެހޭ ސަބަބެއްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. ފަނޑިޔާރުންނާ ޙަވާލުކުރެވޭ މައްސަލައަކުން ފަނޑިޔާރަކު ތަނާޒުލްވާންޖެހޭނީ އެކަން ކުރަންޖެހޭ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް އޮވެގެން މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރަކަށް ފެނިއްޖެނަމަ ނުވަތަ އެ މައްސަލައެއް ބެލުމަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ހުރަސްއަޅާފަދަ ކަމެއް އޮތްނަމައެވެ. (ޕެރ. 03 (ބ))

ޤާނޫނީ އިސްތިލާޙުގައި ހެކިދިނުމަކީ މީހަކު އޭނާގެ އަމިއްލަ ލޮލުން ދުށް ނުވަތަ އަޑުއެހި، ނުވަތަ އޭނާގެ ފަސް ޙިއްސުގެ ތެރެއިން ޙިއްސަކަށް އެނގިފައިވާ ކަމަކާމެދު އިޤްރާރުވުމެވެ. ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފަކާ ޤާނޫނު ހުއްދަނުކުރާ ގޮތެއްގައި ނުފޫޒުފޯރުވުމުގެ މުއާސަލާތެއް ކުރެވުނުކަން ސާބިތުކުރެވޭނެ އެންމެ އަސާސީ ގޮތަކީ އެ މުއާސަލާތު ކުރެވުނު ފަރާތުގެ ބަހުންކަމަށްވާތީ، ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި އިތުރު ބައެއްގެ ހެކިބަސް ނެތުމަކީ އެފަދަ މުއާސަލާތެއް ކޮށްފައި ނުވާކަން ކަނޑައެޅޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 03 (ޅ))

ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ހެކިބަސްދޭ ހެކިވެރިޔާގެ ކިބައިގައި ޝަރުޢީ ގޮތުންނާއި ޤާނޫނީ ގޮތުން ހުރުން ލާޒިމްވާ ޝަރުޠުތަކާއި ސިފަތައް ފުރިހަމަވެގެން މެނުވީ އެ ހެކިވެރިޔާގެ ހެކިބަހަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ޞައްޙަ ދަލީލެއްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. ހެކިބަސް ދީފައިވާ މީހަކީ ހެކިބަސް ބަލައިގަނެވޭނެ ފަދަ މީހެއްތޯ ޝަރީޢަތުން ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. ހެކިބަސްދޭ ފަރާތަކީ ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ސިފަ ގެއްލިފައިވާ ފަރާތެއްތޯ ކަނޑައެޅުމުގައި އިސްލާމީ އެންމެހައި މަޒްހަބުތަކުގެ ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިލާފެއްނުވާ މިންގަނޑަކީ ހެކިބަސްދޭ ފަރާތަކީ ބޮޑު ފާފައެއް ކޮށްފައިވާ މީހެއްކަމުގައިވާނަމަ އެއީ ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ސިފަ ފުރިހަމަނުވާ ފާސިޤެއްކަމުގައި ބެލުމެވެ. (ޕެރ. 03 (ކ))

ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ލިޔުންތަކެއް ސިއްރުކޮށްދިނުމަށް ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާމެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން އެ ލިޔުންތައް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ޙަވާލުކުރެވިއްޖެނަމަ ހެކި ސިއްރުކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމުގެ މަޤްޞަދު ގެއްލި ހިނގާދާނެތީ، ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން އެފަދަ ލިޔުމެއް ދޫނުކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 84 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވުމެއްކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 03 (އ))

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 140 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ޢިބާރާތްކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ބަލާއިރު، އެ މާއްދާގައި ބުނާ 30 ދުވަހުގެ މުއްދަތު ގުނުމުގައި، މައްސަލާގެ އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުން ބާއްވާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ނުވަތަ ދަޢުވާއާ ގުޅޭ ލިޔެކިޔުން ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތަށް ލިބޭ ތާރީޚުން ފެށިގެން، މި ދެގޮތުން ކޮންމެ ގޮތަކަށްވެސް މުއްދަތު ގުނިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 03 (ވ))

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 160 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވާ ޙާލަތުގައި އަދަބު ކަނޑައެޅުމަށް ވަކި ޚާއްޞަ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހެއް ބޭއްވުން މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރަށް އެ ޤާނޫނުން ލާޒިމްނުކުރެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ކުށް ސާބިތުވާ ޙާލަތުގައި ކަނޑައެޅޭނެ އަދަބަކާމެދު ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ދައުލަތަށް އަދި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށްވެސް ލިބެންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 03 (މ))

ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތުން ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފަކު ކުރާކަމަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ މަޤްޞަދުގައި ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ނަމަވެސް ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފަކާއެކު މުއާޞަލާތެއް ހިންގުމަކީ ޖިނާޔަތުގެ 5 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެކެވެ. މި ކުށަކީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1102 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޢާންމު މުއައްސަސާއެއްގެ ނުވަތަ ޢާންމު ޚިދުމަތަކަށް އެކަށީގެންވާ ބޮޑު ހުރަހެއް އެޅުން ނުވަތަ ގެއްލުމެއް ދިނުމާއި، (ii) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ ޢާންމު މުއައްސަސާއަކާމެދު ނުވަތަ ޢާންމު ޚިދުމަތަކާމެދު ޢާންމުންގެ މެދުގައި އޮންނަ އިތުބާރު އެކަށީގެންނުވާ މިންވަރަކަށް ގެއްލުވާލާފަދަ ޢަމަލެއް ކުރުންކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، 1002 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ތާވަލުގައިވާ އަދަބުގެ އަސާސީ މިންގަނޑަށްވުރެ 2 ދަރަޖައަށް މަތިކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 03 (މ))