އައިއައި ޝުޖާއު އެންޑް ކޮމްޕެނީ ޕވޓ ލޓޑ ވ. މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (ޕިއުނިޓިވް ޑެމޭޖަސް އާއި ވަކީލު ފީ ނަގައިނުދިނުމަށް ނިންމި ބައި)

ކީވޯޑުތައް: އިދާރީ ފިޔަވަޅުތަކާ ބެހޭ

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 602/Cv-C/2016

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކަސްޓަމްސްއިން ޤަވާޢިދާ ޚިލާފަށް ބޮންޑެޑް ވެއަރހައުސް ބަންދުކުރުމުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދާ ދަޢުވާގައި ޕިއުނިޓިވް ޑެމޭޖަސް އާއި ޤާނޫނީ ވަކީލު ފީ ނަގައިނުދިނުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ރަނގަޅުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޕިއުނިޓިވް ޑެމޭޖަސް އަކީ ގަސްދުގައި ކުޅަ ނުރަނގަޅުކަން ބޮޑު ޢަމަލަކުން ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ އިތުރުން އަދަބެއްގެ ގޮތުންނާއި އެފަދަ ޢަމަލު މަނާކުރުމުގެ ގޮތުން ބައެއް ޤާނޫނީ ނިޒާމުތަކުގައި ނަގައިދެވޭ ބަދަލެކެވެ؛ މިއީ ކޮންޓްރެކްޓާ ގުޅޭ ދަޢުވާތަކުގައި އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ނަގައިދެވޭ ބަދަލެއް ނޫނެވެ.
2. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވުމުން ދޭންޖެހޭ ބަދަލަކީ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ސީދާ ލިބޭ ގެއްލުމާއި ބައިވެރިންނަށް އެނގިފައިވާ ގެއްލުން ކަމުގައި ވީނަމަވެސް، ޕިއުނިޓިވް ޑެމޭޖަސް ނަގައިދެވިދާނެކަމަށް އެ ޤާނޫނުގައި ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވެއެވެ.
3. ނުރަނގަޅު ޢަމަލަކަށް ނަގައިދެވޭ ބަދަލު ވާންވާނީ އެ ޢަމަލުގެ ސަބަބުން ލިބިފައިވާކަމަށް ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ބަދަލަކަށެވެ، އަދަބެއް ދިނުމުގެ ގޮތުން ނަގައިދޭ ބަދަލަކަށް ނޫނެވެ (2013/HC-A/218)؛ ނަމަވެސް ވަކި ޤާނޫނެއްގައި ވަކި ބާވަތެއްގެ މައްސަލައެއްގައި ޕިއުނިޓިވް ޑެމޭޖަސް ނަގައިދެވިދާނެކަމަށް އޮތްނަމަ އެ ޙާލަތުގައި ނަގައިދިނުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ.
4. ޕިއުނިޓިވް ޑެމޭޖަސް ނަގައިދެވެނީ ލިބުނު ގެއްލުމަށް ދެވޭ ބަދަލު (compensatory damages) ގެ އިތުރުން ކަމުން، އަސްލު ގެއްލުން ސާބިތުނުވާކަމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާނަމަ ޕިއުނިޓިވް ޑެމޭޖަސް ނަގައިދެވޭނެ އަސާސެއް ނެތެވެ؛ އަދި ޕިއުނިޓިވް ޑެމޭޖަސް ހޯދުމަށް އެދޭ ފަރާތުން އޭގެ އަސާސާއި މިންވަރާއި ހެކި ހުށަހަޅަންޖެހެއެވެ.
5. ޤާނޫނެއް ނުވަތަ ޤަވާޢިދެއްގައި ނުވަތަ ދެ ޚަޞްމުންގެ މެދުގައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގައި ނެތްނަމަ، ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ދެއްކި ފީ ޝަރީޢަތުން ނަގައިނުދެވެއެވެ؛ އެއްބަސްވުމެއް އޮތްނަމަ ނަގައިދެވޭނީ އެ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށެވެ.
6. (ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުއްރައޫފު އިބްރާހީމްގެ ވަކި ރައުޔު) ކޮމަން ލޯ ނިޒާމުތަކުގައި ޕިއުނިޓިވް ޑެމޭޖަސް ނަގައިދެނީ ޓޯޓްގެ މައްސަލަތަކުގައެވެ، ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވުމަށް ނޫނެވެ؛ އެ ބަދަލު ދެވޭނީ ޤާނޫނުން ބާރުދީފައިވާ ޙާލަތުގައި، ސަރުކާރުގެ މުވައްޒަފުން ޤާނޫނީ ބާރެއް ނެތި ނުވަތަ އަނިޔާވެރި ގޮތަކަށް ކުރާ ޢަމަލުތަކުގައި، ނުވަތަ ބަދަލަށްވުރެ ބޮޑު ފައިދާއެއް ޢަމަލުކުރި ފަރާތަށް ލިބޭ ޙާލަތުގައެވެ (Rookes v Barnard)؛ އަދި ކޮންޓްރެކްޓަކާ ޚިލާފުވުމުން ބަދަލު ނަގައިދެވޭނީ އެ އެއްބަސްވުމުގައި ނުވަތަ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ގެއްލުމުގެ ބަދަލާބެހޭ މާއްދާ (ހ) އާއި (ށ)، އަދި ވަކިގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ އަމުރާބެހޭ މާއްދާ (މާއްދާ ނަންބަރުތަކާއި ޤާނޫނު ނަންބަރު PDF ގައި ފޮހެވިފައި: '33/1'، '32'، '35')
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2006/HC-A/200 ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2013/HC-A/218 ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/HC-A/100 ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2017/SC-A/32 ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2009/HC-A/348 ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/HC-A/127 ޤަޟިއްޔާ
• Rookes v Barnard [1964] AC 1129 (House of Lords)