ޢަޒީޒާ ޒަކަރިއްޔާ ވ. ޙައްވާ ޒަކަރިއްޔާ

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި

ދަށު ކޯޓު: ލ. މާވަށު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 01/O7C/2015

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ގޯތީގެ ނުއުފުލޭ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން ސާބިތުކޮށް ކުރިން ކުރެވިފައިވާ ޙުކުމެއް އޮތުމުން، އެ ގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރީ ބާޠިލުކުރުމަށް އެހެން ވާރިޘަކު ހުށަހެޅި ދަޢުވާއަށް ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ތަޠުބީޤުކޮށް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް ނެތްކަމަށް ނިންމުން ޞައްޙަތޯ؛ އަދި ޙުކުމުގައި ސަބަބު ތަފްޞީލުކޮށް ނުލިޔުމާއި އިޖުރާއީ ބަޔާނަށް ޖަވާބުދިނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދިނުމުގެ ނަތީޖާ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޙުކުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބުތައް ވަކި ނުކުތާއެއްގެ ސިފައިގައި ލިޔެވިފައި ނުވިނަމަވެސް، ޙުކުމުގައި ނުވަތަ ނިންމުމުގައި އެ ސަބަބުތައް އެނގޭނޭ ގޮތަށް ބަޔާންވެފައިވާނަމަ، އެހެން ބާޠިލުވާފަދަ ސަބަބެއް ނެތްނަމަ، އެ ޙުކުމަކީ ބާޠިލު ޙުކުމެއް ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 4، 6؛ 2011/HC-A/81)
2. ދަށު ކޯޓުން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމެއް އިސްތިއުނާފުގެ މަރުޙަލާއިން ނޫން ގޮތަކަށް، މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖަސްޓިސްއިން އެންގި އެންގުމެއްގެ މައްޗަށް ހަމަ އެ ކޯޓުން ބާޠިލުކޮށްފައިވާނަމަ، އެއީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ޞައްޙަ ނިންމުމެއް ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 1.4 ގެ ފުޓްނޯޓު)
3. ޚަޞްމެއް ހުށަހަޅާ އިޖުރާއީ ބަޔާނަށް (ރެސް ޖުޑިކާޓާ ތަޠުބީޤުކުރުމަށް އެދޭ) އަނެއް ޚަޞްމަށް ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ، އެ ބަޔާނުގެ މައްޗަށް އެކަނި ބިނާކޮށް ޙުކުމްކުރުމަކީ އެއް ޚަޞްމެއްގެ ވާހަކަ އެކަނި އަޑުއަހާ ވާޞިލުވާ ނަތީޖާއެއް ކަމުން އެއީ ޤާނޫނީ ހަމައެއްގެ މަތިން ކުރެވޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 8)
4. ރެސް ޖުޑިކާޓާއަކީ ދިވެހި ކޯޓުތަކުން ބަލައިގެންފައިވާ މަބްދައެއް ކަމަށާއި، އެ މަބްދައު ބިނާވެފައިވަނީ އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް، ކޯސް އޮފް އެކްޝަން އެސްޓޮޕަލް އަދި އިޖުރާއަތުގެ ނަހަމަ ބޭނުންހިފުމުގެ (އެބިއުސް އޮފް ޕްރޮސެސް) އުޞޫލުތަކުގެ މައްޗަށެވެ؛ އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް އާއި ކޯސް އޮފް އެކްޝަން އެސްޓޮޕަލް ތަޠުބީޤުކުރުމަށް ދެ މައްސަލައިގެ ޚަސްމުން އެއްބައެއް ކަމުގައިވުމާއި، މަޢުޟޫޢު/ނުކުތާ ކުރިން ނިހާއީ ނިންމުމަކުން ނިމިފައިވުން ޝަރުޠެވެ. (ޕެރ. 10؛ 2012/SC-A/07، 2016/SC-A/25، 2012/HC-A/305)
5. ކުރިން ބެލުނީ ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތެއް ނެތި އެއް ފަރާތެއްގެ މިލްކުވެރިކަން ސާބިތުކުރުމުގެ މައްސަލައެއް ކަމަށްވެފައި، ފަހުން ހުށަހެޅުނީ ތަފާތު ޚަސްމުންގެ ދެމެދު ރަޖިސްޓްރީގެ ޞައްޙަކަމަށް ތަޢުނުކޮށް އެ ރަޖިސްޓްރީ ބާޠިލުކުރުމަށް އެދޭ މައްސަލައެއްނަމަ، ޚަސްމުންނާއި މަޢުޟޫޢު ތަފާތުވާތީ ރެސް ޖުޑިކާޓާ ތަޠުބީޤުނުކުރެވޭނެއެވެ؛ އަދި ޢަދުލު އިންޞާފުގެ ނަހަމަ ބޭނުމެއް ހިފުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައެއް ކަމަށް ނުފެންނަނަމަ އެބިއުސް އޮފް ޕްރޮސެސްގެ މަބްދައުވެސް ތަޠުބީޤުނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 14-15)
6. މީހެއްގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީއެއް އޮތުމަކީ އެ މީހަކީ އެ ތަނުގެ މިލްކުވެރިޔާ ކަމަށް ބެލެވޭ ހަރުދަނާ ހެއްކެއް ނަމަވެސް، ހަމައެކަނި އެ ސަބަބަށްޓަކައި އެ ރަޖިސްޓްރީގެ ޞައްޙަކަމަށް ތަޢުނުކޮށް ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމަށް ހުރަހެއް ނާޅާނެއެވެ؛ އެފަދަ މައްސަލަތަކަކީ މަޢުޟޫޢަށް ބަލައި ނިންމަންޖެހޭ މައްސަލަތަކެކެވެ. (ޕެރ. 17-18؛ 2014/SC-A/03)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދު 6 (2003) ގެ 38 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/68 (މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 1 ވަނަ މާއްދާ (ފަސްފަހަތުގައި ފާހަގަކޮށް)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/81 ޤަޟިއްޔާ (އަޣްލަބިއްޔަތު ރައުޔު)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/HC-A/305 ޤަޟިއްޔާ (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ ޢަބްދުލްހާދީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/07 ޤަޟިއްޔާ (އިބްރާހީމް ޙަސަން ވ ޢަލީ ރަޝީދު އަދި ޙަސަން ޝަރީފް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/SC-A/25 ޤަޟިއްޔާ (ބަނީ ހޯލްޑިންގްސް (ބީ.ވީ.އައި) ލިމިޓެޑް ވ މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/SC-A/03 ޤަޟިއްޔާ