މައިބަދަ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޕަބްލިކް ސަރވިސް މީޑިއާ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2478/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުލަލުމުގެ ޚިދުމަތުގެ އަގު ހޯދަން ހުށަހެޅި ދަޢުވާގައި، މަސައްކަތް ޙަވާލުކުރިކަމާއި ކުރިކަން ސާބިތުނުވާކަމަށް ނިންމުމުގެ ކުރިން، ތަނުގައި ކުލަލީ ކާކުކަން ހާމަކުރުމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް އަންގައި ލިޔެކިޔުން ހޯދުމުގެ ޒިންމާ ފަނޑިޔާރަށް އޮތްތޯ؛ އިންވޮއިސް ލިބުނު ވަގުތު އިންކާރު ނުކުރުމުން އަގު ދައްކަން ޖެހޭތޯ؛ އަދި އިސްތިއުނާފުގައި ހުށަހެޅި އައު ހެކި ބަލައިގަނެވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ސަލްޓަންސް އޮފް ދަ ސީސް ވ. ދައުލަތު ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވަނީ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ހޯދުން މުހިންމުކަމަށް ފެންނަ ލިޔެކިޔުން ހޯދުމުގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވާކަމާއި، ހޯދާ ލިޔެކިޔުމާމެދު ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ޚަޞްމުންނަށް ދޭންޖެހޭކަމެވެ؛ އެއީ ހެކި ހޯދައި މައްސަލަ ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ ކޯޓަށް ބަދަލުވެ ކޯޓުގެ މައްޗަށް ތަޙްޤީޤީ ދައުރެއް ލާޒިމުކުރާ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ.
2. ދަޢުވާ ނުވަތަ ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައަކީ އާންމު އުޞޫލުން އެ ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާ ފަރާތުން އުފުލަންޖެހޭ ބުރައެކެވެ؛ އޭގެ ތެރޭގައި ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ބުރަ (burden of production) އާއި، ހުށަހަޅާ ހެކި އަނެއް ފަރާތުގެ ހެކިތަކާ އަޅާކިޔާއިރު އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ހުރުމުގެ ބުރަ (burden of persuasion) ހިމެނެއެވެ.
3. މަސައްކަތެއް ކުރިކަމުގެ ވާޤިޢާ ސީދާ ސާބިތުކޮށްދެވޭނީ މަސައްކަތްކުރިކަމަށް ބުނާ ފަރާތަށް (މަސައްކަތްތެރިން، ޚަރަދުތަކުގެ ތަފްޞީލު، ހެކިވެރިން ހުށަހަޅައިގެން) ކަމުން، އެ ހެކި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ކޮންޓްރޯލްގައި ހުންނަ ހެކި ނޫނެވެ. ހެކިވެރިއެއްގެ ބަހުން ތަނުގައި ކުލަލާފައިވާކަން އެނގުނު ނަމަވެސް، ކުލަލީ ކާކުކަން ހާމަކުރުމަށް ކޯޓުން އިސްނަގައިގެން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް އަންގަންޖެހޭ ޙާލަތެއް އެއީ ނޫނެވެ.
4. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ޙަވާލާދޭ ޤަޟިއްޔާއެއް (އަހްމެޓް އައިޑެނިޒް މޯލްޑިވްސް ވ. ޖީ.އެކްސް އެސޯސިއޭޓްސް) މައްސަލައަށް ތަޠުބީޤުވާ ގޮތާއި އޭގެ ނަތީޖާ ބުނެދީފައިނުވާނަމަ، އެ ނުކުތާއަކީ އިސްތިއުނާފުގެ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރާ ބަހުޘެއް ނޫނެވެ. އެ ޤަޟިއްޔާއަކީ ދެފަރާތުގެ މުޢާމަލާތުގައި ކަންހިނގި ގޮތުން (ބަހާއި ޢަމަލުން) އެއްބަސްވުމަށް ބަދަލު ގެނައިކަން ދައްކުވައިދޭކަމަށް ނިންމި ޤަޟިއްޔާއެކެވެ.
5. ދަށުކޯޓަށް ހުށަނޭޅޭ ލިޔުމެއް، މައްސަލަ ދަށުކޯޓުން ނިމުނުފަހުން ވުޖޫދުވި ލިޔުމެއްކަމަށް ވާނަމަ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޤަޟިއްޔާގައިވާ 'ލިބިފައިނުވާ ހެކި' (non-availability) ގެ އިސްތިސްނާގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އައު ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވިދާނެއެވެ؛ ނަމަވެސް އެ ލިޔުމުގެ ވަޒަނަށް ބަލާއިރު (ހަމައެކަނި ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ ދަޢުވާ ފޯމެއް، ސާބިތުކޮށްދޭ ހެއްކެއް ނެތި) އެއީ ކާފީ ހެއްކެއް ނޫނެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ހައިކޯޓުގެ 2010/HC-A/114 އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SC-A/05 (ސަލްޓަންސް އޮފް ދަ ސީސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދައުލަތު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02، 2011/SC-A/48، 2013/SC-A/28، 2013/SC-A/53، [2024] SC 43 (ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ)
• ހައިކޯޓުގެ 2017/HC-A/205 (އަހްމެޓް އައިޑެނިޒް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޖީ.އެކްސް އެސޯސިއޭޓްސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/20 (އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ގާނޫނުއަސާސީގެ މާއްދާއެއް (މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާވުން – އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ހަވާލާދިން؛ ލިޔުމުގައި '312 (ރ)' ގޮތަށް، ޢަދަދު ސާފުނޫން)
• މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021) – ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މާއްދާ